ခုဒၵကနိကာေယ ဥဒါနပါဠိ

နေမာ တႆ ဘဂဝေတာ အရဟေတာ သမၼာသမၺဳဒၶႆ။
ခုဒၵကနိကာေယ
ဥဒါနပါဠိ
၁။ ေဗာဓိဝေဂၢါ
၁။ ပဌမေဗာဓိသုတၱံ
 ၁။ ဧဝံ (ဥဒါန၊၇၇) ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဥ႐ုေဝလာယံ ဝိဟရတိ နဇၨာ ေနရၪၨရာယ တီေရ ေဗာဓိ႐ုကၡမူေလ ပဌမာဘိသမၺဳေဒၶါ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဘဂဝါ သတၱာဟံ ဧကပလႅေကၤန နိသိေႏၷာ ေဟာတိ ဝိမုတၱိသုခပဋိသံေဝဒီ [မူကြဲ-ဝိမုတၱိသုခံ ပဋိသံေဝဒီ (သ်ာ၊ ပီ၊ က)] အထ ေခါ ဘဂဝါ တႆ သတၱာဟႆ အစၥေယန တမွာ သမာဓိမွာ ဝု႒ဟိတြာ ရတၱိယာ ပဌမံ ယာမံ ပဋိစၥသမုပၸါဒံ အႏုေလာမံ သာဓုကံ မနသာကာသိ --
 ''ဣတိ ဣမသၼႎ သတိ ဣဒံ ေဟာတိ၊ ဣမႆုပၸါဒါ ဣဒံ ဥပၸဇၨတိ၊ ယဒိဒံ -- အဝိဇၨာပစၥယာ သခၤါရာ၊ သခၤါရပစၥယာ ဝိညာဏံ၊ ဝိညာဏပစၥယာ နာမ႐ူပံ၊ နာမ႐ူပပစၥယာ သဠာယတနံ၊ သဠာယတနပစၥယာ ဖေႆာ၊ ဖႆပစၥယာ ေဝဒနာ၊ ေဝဒနာပစၥယာ တဏွာ၊ တဏွာပစၥယာ ဥပါဒါနံ၊ ဥပါဒါနပစၥယာ ဘေဝါ၊ ဘဝပစၥယာ ဇာတိ၊ ဇာတိပစၥယာ ဇရာမရဏံ ေသာကပရိေဒဝဒုကၡေဒါမနႆုပါယာသာ သမ႓ဝႏၲိ။ ဧဝေမတႆ ေကဝလႆ ဒုကၡကၡႏၶႆ သမုဒေယာ ေဟာတီ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ယဒါ (ဥဒါန၊၇၈) ဟေဝ ပါတုဘဝႏၲိ ဓမၼာ၊
 အာတာပိေနာ စ်ာယေတာ ျဗာဟၼဏႆ။
 အထႆ ကခၤါ ဝပယႏၲိ သဗၺာ၊
 ယေတာ ပဇာနာတိ သေဟတုဓမၼ''ႏၲိ။ ပဌမံ။
၂။ ဒုတိယေဗာဓိသုတၱံ
 ၂။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧက သမယံ ဘဂဝါ ဥ႐ုေဝလာယံ ဝိဟရတိ နဇၨာ ေနရၪၨရာယ တီေရ ေဗာဓိ႐ုကၡမူေလ ပဌမာဘိသမၺဳေဒၶါ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဘဂဝါ သတၱာဟံ ဧကပလႅေကၤန နိသိေႏၷာ ေဟာတိ ဝိမုတၱိသုခပဋိသံေဝဒီ။ အထ ေခါ ဘဂဝါ တႆ သတၱာဟႆ အစၥေယန တမွာ သမာဓိမွာ ဝု႒ဟိတြာ ရတၱိယာ မဇၩိမံ ယာမံ ပဋိစၥသမုပၸါဒံ ပဋိေလာမံ သာဓုကံ မနသာကာသိ --
 ''ဣတိ ဣမသၼႎ အသတိ ဣဒံ န ေဟာတိ၊ ဣမႆ နိေရာဓာ ဣဒံ နိ႐ုဇၩတိ၊ ယဒိဒံ -- အဝိဇၨာနိေရာဓာ သခၤါရနိေရာေဓါ၊ သခၤါရနိေရာဓာ ဝိညာဏနိေရာေဓါ၊ ဝိညာဏနိေရာဓာ နာမ႐ူပနိေရာေဓါ၊ နာမ႐ူပနိေရာဓာ သဠာယတနနိေရာေဓါ၊ သဠာယတနနိေရာဓာ ဖႆနိေရာေဓါ၊ ဖႆနိေရာဓာ ေဝဒနာနိေရာေဓါ၊ ေဝဒနာနိေရာဓာ တဏွာနိေရာေဓါ၊ တဏွာနိေရာဓာ ဥပါဒါနနိေရာေဓါ၊ ဥပါဒါနနိေရာဓာ ဘဝနိေရာေဓါ၊ ဘဝနိေရာဓာ ဇာတိနိေရာေဓါ၊ ဇာတိနိေရာဓာ ဇရာမရဏံ ေသာကပရိေဒဝဒုကၡေဒါမနႆုပါယာသာ နိ႐ုဇၩႏၲိ။ ဧဝေမတႆ ေကဝလႆ ဒုကၡကၡႏၶႆ နိေရာေဓါ ေဟာတီ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ယဒါ ဟေဝ ပါတုဘဝႏၲိ ဓမၼာ၊
 အာတာပိေနာ စ်ာယေတာ ျဗာဟၼဏႆ။
 အထႆ ကခၤါ ဝပယႏၲိ သဗၺာ၊
 ယေတာ ခယံ ပစၥယာနံ အေဝဒီ''တိ။ ဒုတိယံ။
၃။ တတိယေဗာဓိသုတၱံ
 ၃။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဥ႐ုေဝလာယံ ဝိဟရတိ နဇၨာ ေနရၪၨရာယ တီေရ ေဗာဓိ႐ုကၡမူေလ ပဌမာဘိသမၺဳေဒၶါ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန (ဥဒါန၊၇၉) ဘဂဝါ သတၱာဟံ ဧကပလႅေကၤန နိသိေႏၷာ ေဟာတိ ဝိမုတၱိသုခပဋိသံေဝဒီ။ အထ ေခါ ဘဂဝါ တႆ သတၱာဟႆ အစၥေယန တမွာ သမာဓိမွာ ဝု႒ဟိတြာ ရတၱိယာ ပစၧိမံ ယာမံ ပဋိစၥသမုပၸါဒံ အႏုေလာမပဋိေလာမံ သာဓုကံ မနသာကာသိ --
 ''ဣတိ ဣမသၼႎ သတိ ဣဒံ ေဟာတိ၊ ဣမႆုပၸါဒါ ဣဒံ ဥပၸဇၨတိ၊ ဣမသၼႎ အသတိ ဣဒံ န ေဟာတိ၊ ဣမႆ နိေရာဓာ ဣဒံ နိ႐ုဇၩတိ၊ ယဒိဒံ -- အဝိဇၨာပစၥယာ သခၤါရာ၊ သခၤါရပစၥယာ ဝိညာဏံ၊ ဝိညာဏပစၥယာ နာမ႐ူပံ၊ နာမ႐ူပပစၥယာ သဠာယတနံ၊ သဠာယတနပစၥယာ ဖေႆာ၊ ဖႆပစၥယာ ေဝဒနာ၊ ေဝဒနာပစၥယာ တဏွာ၊ တဏွာပစၥယာ ဥပါဒါနံ၊ ဥပါဒါနပစၥယာ ဘေဝါ၊ ဘဝပစၥယာ ဇာတိ၊ ဇာတိပစၥယာ ဇရာမရဏံ ေသာကပရိေဒဝဒုကၡေဒါမနႆုပါယာသာ သမ႓ဝႏၲိ။ ဧဝေမတႆ ေကဝလႆ ဒုကၡကၡႏၶႆ သမုဒေယာ ေဟာတိ။
 ''အဝိဇၨာယ ေတြဝ အေသသဝိရာဂနိေရာဓာ သခၤါရနိေရာေဓါ၊ သခၤါရနိေရာဓာ ဝိညာဏနိေရာေဓါ၊ ဝိညာဏနိေရာဓာ နာမ႐ူပနိေရာေဓါ၊ နာမ႐ူပနိေရာဓာ သဠာယတနနိေရာေဓါ၊ သဠာယတနနိေရာဓာ ဖႆနိေရာေဓါ၊ ဖႆနိေရာဓာ ေဝဒနာနိေရာေဓါ၊ ေဝဒနာနိေရာဓာ တဏွာနိေရာေဓါ၊ တဏွာနိေရာဓာ ဥပါဒါနနိေရာေဓါ၊ ဥပါဒါနနိေရာဓာ ဘဝနိေရာေဓါ၊ ဘဝနိေရာဓာ ဇာတိနိေရာေဓါ၊ ဇာတိနိေရာဓာ ဇရာမရဏံ ေသာကပရိေဒဝဒုကၡေဒါမနႆုပါယာသာ နိ႐ုဇၩႏၲိ။ ဧဝေမတႆ ေကဝလႆ ဒုကၡကၡႏၶႆ နိေရာေဓါ ေဟာတီ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ယဒါ ဟေဝ ပါတုဘဝႏၲိ ဓမၼာ၊
 အာတာပိေနာ စ်ာယေတာ ျဗာဟၼဏႆ။
 ဝိဓူပယံ တိ႒တိ မာရေသနံ၊
 သူရိေယာဝ [မူကြဲ-သုရိေယာဝ (သီ၊ သ်ာ၊ ကံ၊ ပီ၊)] ၾသဘာသယမႏၲလိကၡ''ႏၲိ။ တတိယံ။
၄။ ဟုံဟုကၤသုတၱံ
 ၄။ ဧဝံ (ဥဒါန၊၈ဝ) ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဥ႐ုေဝလာယံ ဝိဟရတိ နဇၨာ ေနရၪၨရာယ တီေရ အဇပါလနိေျဂာေဓ ပဌမာဘိသမၺဳေဒၶါ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဘဂဝါ သတၱာဟံ ဧကပလႅေကၤန နိသိေႏၷာ ေဟာတိ ဝိမုတၱိသုခပဋိသံေဝဒီ။ အထ ေခါ ဘဂဝါ တႆ သတၱာဟႆ အစၥေယန တမွာ သမာဓိမွာ ဝု႒ာသိ။
 အထ ေခါ အညတေရာ ဟုံဟုကၤဇာတိေကာ [မူကြဲ-ဟုဟုကၤဇာတိေကာ (သီ၊ သ်ာ၊ ကံ၊ ပီ၊)] ျဗာဟၼေဏာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝတာ သဒၶႎ သေမၼာဒိ။ သေမၼာဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာေရတြာ ဧကမႏၲံ အ႒ာသိ။ ဧကမႏၲံ ဌိေတာ ေခါ ေသာ ျဗာဟၼေဏာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''ကိတၱာဝတာ ႏု ေခါ၊ ေဘာ ေဂါတမ၊ ျဗာဟၼေဏာ ေဟာတိ၊ ကတေမ စ ပန ျဗာဟၼဏကရဏာ [မူကြဲ-ျဗာဟၼဏကာရကာ (က၊)] ဓမၼာ''တိ?
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ေယာ ျဗာဟၼေဏာ ဗာဟိတပါပဓေမၼာ၊
 နိဟုံဟုေကၤါ [မူကြဲ-နိဟုဟုေကၤါ (သီ၊ သ်ာ၊ ကံ ပီ၊)] နိကၠသာေဝါ ယတေတၱာ။
 ေဝဒႏၲဂူ ဝူသိတျဗဟၼစရိေယာ၊
 ဓေမၼန ေသာ ျဗဟၼဝါဒံ ဝေဒယ်။
 ယႆုႆဒါ နတၳိ ကုဟိၪၥိ ေလာေက''တိ။ စတုတၳံ။
၅။ ျဗာဟၼဏသုတၱံ
 ၅။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ စ သာရိပုေတၱာ အာယသၼာ စ မဟာေမာဂၢလႅာေနာ အာယသၼာ စ မဟာကႆေပါ အာယသၼာ စ မဟာကစၥာေနာ [မူကြဲ-မဟာကစၥာယေနာ (သီ၊ ပီ၊ က၊)] အာယသၼာ စ မဟာေကာ႒ိေကာ အာယသၼာ စ မဟာကပၸိေနာ အာယသၼာ စ မဟာစုေႏၵာ အာယသၼာ စ အႏု႐ုေဒၶါ အာယသၼာ စ ေရဝေတာ အာယသၼာ စ နေႏၵာ [မူကြဲ-အာနေႏၵာ (သီ၊ ပီ၊)] ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမႎသု၊
 အဒၵသာ (ဥဒါန၊၈၁) ေခါ ဘဂဝါ ေတ အာယသၼေႏၲ ဒူရေတာဝ အာဂစၧေႏၲ၊ ဒိသြာန ဘိကၡဴ အာမေႏၲသိ -- ''ဧေတ၊ ဘိကၡေဝ၊ ျဗာဟၼဏာ အာဂစၧႏၲိ၊ ဧေတ၊ ဘိကၡေဝ၊ ျဗာဟၼဏာ အာဂစၧႏၲီ''တိ။ ဧဝံ ဝုေတၱ၊ အညတေရာ ျဗာဟၼဏဇာတိေကာ ဘိကၡဳ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''ကိတၱာဝတာ ႏု ေခါ၊ ဘေႏၲ၊ ျဗာဟၼေဏာ ေဟာတိ၊ ကတေမ စ ပန ျဗာဟၼဏကရဏာ ဓမၼာ''တိ?
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ဗာဟိတြာ ပါပေက ဓေမၼ၊ ေယ စရႏၲိ သဒါ သတာ။
 ခီဏသံေယာဇနာ ဗုဒၶါ၊ ေတ ေဝ [မူကြဲ-ေတဝ (သီ၊)] ေလာကသၼိ ျဗာဟၼဏာ''တိ။ ပၪၥမံ။
၆။ မဟာကႆပသုတၱံ
 ၆။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂေဟ ဝိဟရတိ ေဝဠဳဝေန ကလႏၵကနိဝါေပ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ မဟာကႆေပါ ပိပၸလိဂုဟာယံ [မူကြဲ-ပိပၹလိဂုဟာယံ (သ်ာ)] သိမၺလိဂုဟာယံ (က၊)] ဝိဟရတိ အာဗာဓိေကာ [မူကြဲ-အာဗာဓိေကာ ေဟာတိ (သ်ာ၊ ပီ၊)] ဒုကၡိေတာ ဗာဠႇဂိလာေနာ။ အထ ေခါ အာယသၼာ မဟာကႆေပါ အပေရန သမေယန တမွာ အာဗာဓာ ဝု႒ာသိ။ အထ ေခါ အာယသၼေတာ မဟာကႆပႆ တမွာ အာဗာဓာ ဝု႒ိတႆ ဧတဒေဟာသိ -- ''ယံႏူနာဟံ ရာဇဂဟံ ပိ႑ာယ ပဝိေသယ်''ႏၲိ။
 ေတန ေခါ ပန သမေယန ပၪၥမတၱာနိ ေဒဝတာသတာနိ ဥႆုကၠံ အာပႏၷာနိ ေဟာႏၲိ အာယသၼေတာ မဟာကႆပႆ ပိ႑ပါတပဋိလာဘာယ။ အထ ေခါ အာယသၼာ မဟာကႆေပါ တာနိ ပၪၥမတၱာနိ ေဒဝတာသတာနိ ပဋိကၡိပိတြာ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိ႑ာယ ပါဝိသိ -- ေယန ဒလိဒၵဝိသိခါ ကပဏဝိသိခါ ေပသကာရဝိသိခါ။ အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ မဟာကႆပံ ရာဇဂေဟ ပိ႑ာယ စရႏၲံ ေယန ဒလိဒၵဝိသိခါ ကပဏဝိသိခါ ေပသကာရဝိသိခါ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''အနညေပါသိမညာတံ၊ ဒႏၲံ သာေရ ပတိ႒ိတံ။
 ခီဏာသဝံ ဝႏၲေဒါသံ၊ တမဟံ ျဗဴမိ ျဗာဟၼဏ''ႏၲိ။ ဆ႒ံ။
၇။ အဇကလာပကသုတၱံ
 ၇။ ဧဝံ (ဥဒါန၊၈၂) ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ပါဝါယံ [မူကြဲ-ပါဋလိယံ (ပီ၊)] ဝိဟရတိ အဇကလာပေက ေစတိေယ၊ အဇကလာပကႆ ယကၡႆ ဘဝေန။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဘဂဝါ ရတၱႏၶကာရတိမိသာယံ အေဗ႓ာကာေသ နိသိေႏၷာ ေဟာတိ၊ ေဒေဝါ စ ဧကေမကံ ဖုသာယတိ။ အထ ေခါ အဇကလာပေကာ ယေကၡာ ဘဂဝေတာ ဘယံ ဆမ႓ိတတၱံ ေလာမဟံသံ ဥပၸါေဒတုကာေမာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝေတာ အဝိဒူေရ တိကၡတၱဳံ ''အကၠဳေလာ ပကၠဳေလာ''တိ အကၠဳလပကၠဳလိကံ အကာသိ -- ''ဧေသာ ေတ၊ သမဏ၊ ပိသာေစာ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ယဒါ သေကသု ဓေမၼသု၊ ပါရဂူ ေဟာတိ ျဗာဟၼေဏာ။
 အထ ဧတံ ပိသာစၪၥ၊ ပကၠဳလၪၥာတိဝတၱတီ''တိ။ သတၱမံ။
၈။ သဂၤါမဇိသုတၱံ
 ၈။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ သဂၤါမဇိ သာဝတၳႎ အႏုပၸေတၱာ ေဟာတိ ဘဂဝႏၲံ ဒႆနာယ။ အေႆာသိ ေခါ အာယသၼေတာ သဂၤါမဇိႆ ပုရာဏဒုတိယိကာ -- ''အေယ်ာ ကိရ သဂၤါမဇိ သာဝတၳႎ အႏုပၸေတၱာ''တိ။ သာ ဒါရကံ အာဒါယ ေဇတဝနံ အဂမာသိ။
 ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ သဂၤါမဇိ အညတရသၼႎ ႐ုကၡမူေလ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိေႏၷာ ေဟာတိ။ အထ ေခါ အာယသၼေတာ သဂၤါမဇိႆ ပုရာဏဒုတိယိကာ ေယနာယသၼာ သဂၤါမဇိ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ အာယသၼႏၲံ သဂၤါမဇႎ ဧတဒေဝါစ -- ''ခုဒၵပုတၱဥႇိ [မူကြဲ-ခုဒၵပုတၱာမွိ (သီ)] သမဏ၊ ေပါသ မ''ႏၲိ။ ဧဝံ ဝုေတၱ၊ အာယသၼာ သဂၤါမဇိ တုဏွီ အေဟာသိ။
 ဒုတိယမၸိ ေခါ အာယသၼေတာ သဂၤါမဇိႆ ပုရာဏဒုတိယိကာ အာယသၼႏၲံ သဂၤါမဇႎ ဧတဒေဝါစ -- ''ခုဒၵပုတၱဥႇိ၊ သမဏ၊ ေပါသ မ''ႏၲိ။ ဒုတိယမၸိ ေခါ အာယသၼာ သဂၤါမဇိ တုဏွီ အေဟာသိ။
 တတိယမၸိ (ဥဒါန၊၈၃) ေခါ အာယသၼေတာ သဂၤါမဇိႆ ပုရာဏဒုတိယိကာ အာယသၼႏၲံ သဂၤါမဇႎ ဧတဒေဝါစ -- ''ခုဒၵပုတၱဥႇိ၊ သမဏ၊ ေပါသ မ''ႏၲိ။ တတိယမၸိ ေခါ အာယသၼာ သဂၤါမဇိ တုဏွီ အေဟာသိ။
 အထ ေခါ အာယသၼေတာ သဂၤါမဇိႆ ပုရာဏဒုတိယိကာ တံ ဒါရကံ အာယသၼေတာ သဂၤါမဇိႆ ပုရေတာ နိကၡိပိတြာ ပကၠာမိ [မူကြဲ-ပကၠမိ (က၊) ဧဝမုပရိပိ] -- ''ဧေသာ [မူကြဲ-ဧသ (သီ၊ က၊)] ေတ၊ သမဏ၊ ပုေတၱာ၊ ေပါသ န''ႏၲိ။
 အထ ေခါ အာယသၼာ သဂၤါမဇိ တံ ဒါရကံ ေနဝ ၾသေလာေကသိ နာပိ အာလပိ။ အထ ေခါ အာယသၼေတာ သဂၤါမဇိႆ ပုရာဏဒုတိယိကာ အဝိဒူရံ [မူကြဲ-အဝိဒူေရ (သ်ာ၊ ပီ၊)] ဂႏ႖ာ အပေလာေကႏၲီ အဒၵသ အာယသၼႏၲံ သဂၤါမဇႎ တံ ဒါရကံ ေနဝ ၾသေလာေကႏၲံ နာပိ အာလပႏၲံ၊ ဒိသြာနႆာ ဧတဒေဟာသိ -- ''န စာယံ သမေဏာ ပုေတၱနပိ အတၳိေကာ''တိ။ တေတာ ပဋိနိဝတၱိတြာ ဒါရကံ အာဒါယ ပကၠာမိ။ အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ ဒိေဗၺန စကၡဳနာ ဝိသုေဒၶန အတိကၠႏၲမာႏုသေကန အာယသၼေတာ သဂၤါမဇိႆ ပုရာဏဒုတိယိကာယ ဧဝ႐ူပံ ဝိပၸကာရံ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''အာယႏၲႎ နာဘိနႏၵတိ၊ ပကၠမႏၲႎ န ေသာစတိ။
 သဂၤါ သဂၤါမဇႎ မုတၱံ၊ တမဟံ ျဗဴမိ ျဗာဟၼဏ''ႏၲိ။ အ႒မံ။
၉။ ဇဋိလသုတၱံ
 ၉။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဂယာယံ ဝိဟရတိ ဂယာသီေသ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန သမၺဟုလာ ဇဋိလာ သီတာသု ေဟမႏၲိကာသု ရတၱီသု အႏၲရ႒ေက ဟိမပါတသမေယ ဂယာယံ ဥမၼဳဇၨႏၲိပိ နိမုဇၨႏၲိပိ၊ ဥမၼဳဇၨနိမုဇၨမၸိ ကေရာႏၲိ ၾသသိၪၥႏၲိပိ၊ အဂၢိမၸိ ဇုဟႏၲိ -- ''ဣမိနာ သုဒၶီ''တိ။
 အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ ေတ သမၺဟုေလ ဇဋိေလ သီတာသု ေဟမႏၲိကာသု ရတၱီသု အႏၲရ႒ေက ဟိမပါတသမေယ ဂယာယံ ဥမၼဳဇၨေႏၲပိ နိမုဇၨေႏၲပိ ဥမၼဳဇၨနိမုဇၨမၸိ ကေရာေႏၲ [မူကြဲ-ဥမၼဳဇၨနိမုဇၨံ ကေရာေႏၲပိ (သီ၊ ပီ၊ က၊)] ၾသသိၪၥေႏၲပိ အဂၢိမၸိ ဇုဟေႏၲ -- ''ဣမိနာ သုဒၶီ''တိ။
 အထ (ဥဒါန၊၈၄) ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''န ဥဒေကန သုစီ ေဟာတီ၊ ဗေဟြတၳ ႏွာယတီ [မူကြဲ-နဟာယတီ (သီ၊)] ဇေနာ။
 ယမွိ သစၥၪၥ ဓေမၼာ စ၊ ေသာ သုစီ ေသာ စ ျဗာဟၼေဏာ''တိ။ နဝမံ။
၁ဝ။ ဗာဟိယသုတၱံ
 ၁ဝ။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဗာဟိေယာ ဒါ႐ုစီရိေယာ သုပၸါရေက ပဋိဝသတိ သမုဒၵတီေရ သကၠေတာ ဂ႐ုကေတာ မာနိေတာ ပူဇိေတာ အပစိေတာ လာဘီ စီဝရပိ႑ပါတေသနာသနဂိလာနပစၥယေဘသဇၨပရိကၡာရာနံ။ အထ ေခါ ဗာဟိယႆ ဒါ႐ုစီရိယႆ ရေဟာဂတႆ ပဋိသလႅီနႆ ဧဝံ ေစတေသာ ပရိဝိတေကၠာ ဥဒပါဒိ -- ''ေယ ေခါ ေကစိ ေလာေက အရဟေႏၲာ ဝါ အရဟတၱမဂၢံ ဝါ သမာပႏၷာ၊ အဟံ ေတသံ အညတေရာ''တိ။
 အထ ေခါ ဗာဟိယႆ ဒါ႐ုစီရိယႆ ပုရာဏသာေလာဟိတာ ေဒဝတာ အႏုကမၸိကာ အတၳကာမာ ဗာဟိယႆ ဒါ႐ုစီရိယႆ ေစတသာ ေစေတာပရိဝိတကၠမညာယ ေယန ဗာဟိေယာ ဒါ႐ုစီရိေယာ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဗာဟိယံ ဒါ႐ုစီရိယံ ဧတဒေဝါစ -- ''ေနဝ ေခါ တြံ၊ ဗာဟိယ၊ အရဟာ၊ နာပိ အရဟတၱမဂၢံ ဝါ သမာပေႏၷာ။ သာပိ ေတ ပဋိပဒါ နတၳိ ယာယ တြံ အရဟာ ဝါ အႆ [မူကြဲ-အႆသိ (သ်ာ၊ က၊)] အရဟတၱမဂၢံ ဝါ သမာပေႏၷာ''တိ။
 ''အထ ေက စရဟိ သေဒဝေက ေလာေက အရဟေႏၲာ ဝါ အရဟတၱမဂၢံ ဝါ သမာပေႏၷာ''တိ? ''အတၳိ၊ ဗာဟိယ၊ ဥတၱေရသု ဇနပေဒသု [မူကြဲ-ဇနပေဒ (သီ၊)] သာဝတၳိ နာမ နဂရံ။ တတၳ ေသာ ဘဂဝါ ဧတရဟိ ဝိဟရတိ အရဟံ သမၼာသမၺဳေဒၶါ။ ေသာ ဟိ၊ ဗာဟိယ၊ ဘဂဝါ အရဟာ ေစဝ အရဟတၱာယ စ ဓမၼံ ေဒေသတီ''တိ။
 အထ ေခါ ဗာဟိေယာ ဒါ႐ုစီရိေယာ တာယ ေဒဝတာယ သံေဝဇိေတာ တာဝေဒဝ သုပၸါရကမွာ ပကၠာမိ။ သဗၺတၳ ဧကရတၱိပရိဝါေသန ေယန သာဝတၳိ ေဇတဝနံ အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမာ ေတႏုပသကၤမိ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန (ဥဒါန၊၈၅) သမၺဟုလာ ဘိကၡဴ အေဗ႓ာကာေသ စကၤမႏၲိ။ အထ ေခါ ဗာဟိေယာ ဒါ႐ုစီရိေယာ ေယန ေတ ဘိကၡဴ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ေတ ဘိကၡဴ ဧတဒေဝါစ -- ''ကဟံ ႏု ေခါ၊ ဘေႏၲ၊ ဧတရဟိ ဘဂဝါ ဝိဟရတိ အရဟံ သမၼာသမၺဳေဒၶါ? ဒႆနကာမမွာ မယံ တံ ဘဂဝႏၲံ အရဟႏၲံ သမၼာသမၺဳဒၶ''ႏၲိ။ ''အႏၲရဃရံ ပဝိေ႒ာ ေခါ၊ ဗာဟိယ၊ ဘဂဝါ ပိ႑ာယာ''တိ။
 အထ ေခါ ဗာဟိေယာ ဒါ႐ုစီရိေယာ တရမာန႐ူေပါ ေဇတဝနာ နိကၡမိတြာ သာဝတၳႎ ပဝိသိတြာ အဒၵသ ဘဂဝႏၲံ သာဝတၳိယံ ပိ႑ာယ စရႏၲံ ပါသာဒိကံ ပသာဒနီယံ သႏၲိႁႏၵိယံ သႏၲမာနသံ ဥတၱမဒမထသမထမႏုပၸတၱံ ဒႏၲံ ဂုတၱံ ယတိႁႏၵိယံ နာဂံ။ ဒိသြာန ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝေတာ ပါေဒ သိရသာ နိပတိတြာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''ေဒေသတု ေမ၊ ဘေႏၲ ဘဂဝါ၊ ဓမၼံ၊ ေဒေသတု၊ သုဂေတာ၊ ဓမၼံ၊ ယံ မမႆ ဒီဃရတၱံ ဟိတာယ သုခါယာ''တိ။ ဧဝံ ဝုေတၱ၊ ဘဂဝါ ဗာဟိယံ ဒါ႐ုစီရိယံ ဧတဒေဝါစ -- ''အကာေလာ ေခါ တာဝ၊ ဗာဟိယ၊ အႏၲရဃရံ ပဝိ႒မွာ ပိ႑ာယာ''တိ။
 ဒုတိယမၸိ ေခါ ဗာဟိေယာ ဒါ႐ုစီရိေယာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''ဒုဇၨာနံ ေခါ ပေနတံ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝေတာ ဝါ ဇီဝိတႏၲရာယာနံ၊ မယွံ ဝါ ဇီဝိတႏၲရာယာနံ၊ ေဒေသတု ေမ၊ ဘေႏၲ ဘဂဝါ၊ ဓမၼံ၊ ေဒေသတု၊ သုဂေတာ၊ ဓမၼံ၊ ယံ မမႆ ဒီဃရတၱံ ဟိတာယ သုခါယာ''တိ။ ဒုတိယမၸိ ေခါ ဘဂဝါ ဗာဟိယံ ဒါ႐ုစီရိယံ ဧတဒေဝါစ -- ''အကာေလာ ေခါ တာဝ၊ ဗာဟိယ၊ အႏၲရဃရံ ပဝိ႒မွာ ပိ႑ာယာ''တိ။
 တတိယမၸိ ေခါ ဗာဟိေယာ ဒါ႐ုစီရိေယာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''ဒုဇၨာနံ ေခါ ပေနတံ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝေတာ ဝါ ဇီဝိတႏၲရာယာနံ၊ မယွံ ဝါ ဇီဝိတႏၲရာယာနံ။ ေဒေသတု ေမ ဘေႏၲ ဘဂဝါ၊ ဓမၼံ၊ ေဒေသတု၊ သုဂေတာ၊ ဓမၼံ၊ ယံ မမႆ ဒီဃရတၱံ ဟိတာယ သုခါယာ''တိ။
 ''တသၼာတိဟ ေတ၊ ဗာဟိယ၊ ဧဝံ သိကၡိတဗၺံ -- 'ဒိေ႒ ဒိ႒မတၱံ ဘဝိႆတိ၊ သုေတ သုတမတၱံ ဘဝိႆတိ၊ မုေတ မုတမတၱံ ဘဝိႆတိ၊ ဝိညာေတ ဝိညာတမတၱံ ဘဝိႆတီ'တိ။ ဧဝဥႇိ ေတ၊ ဗာဟိယ၊ သိကၡိတဗၺံ။ ယေတာ ေခါ ေတ၊ ဗာဟိယ၊ ဒိေ႒ ဒိ႒မတၱံ ဘဝိႆတိ၊ သုေတ သုတမတၱံ ဘဝိႆတိ၊ မုေတ မုတမတၱံ ဘဝိႆတိ၊ ဝိညာေတ ဝိညာတမတၱံ ဘဝိႆတိ၊ တေတာ တြံ၊ ဗာဟိယ၊ န ေတန၊ ယေတာ တြံ၊ ဗာဟိယ၊ န ေတန တေတာ တြံ၊ ဗာဟိယ၊ န တတၳ (ဥဒါန၊၈၆၊ ယေတာ တြံ၊ ဗာဟိယ၊ န တတၳ၊ တေတာ တြံ၊ ဗာဟိယ၊ ေနဝိဓ န ဟုရံ န ဥဘယမႏၲေရန။ ဧေသဝေႏၲာ ဒုကၡႆာ''တိ။
 အထ ေခါ ဗာဟိယႆ ဒါ႐ုစီရိယႆ ဘဂဝေတာ ဣမာယ သံခိတၱာယ ဓမၼေဒသနာယ တာဝေဒဝ အႏုပါဒါယ အာသေဝဟိ စိတၱံ ဝိမုစၥိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဗာဟိယံ ဒါ႐ုစီရိယံ ဣမိနာ သံခိေတၱန ၾသဝါေဒန ၾသဝဒိတြာ ပကၠာမိ။ အထ ေခါ အစိရပကၠႏၲႆ ဘဂဝေတာ ဗာဟိယံ ဒါ႐ုစီရိယံ ဂါဝီ တ႐ုဏဝစၧာ အဓိပတိတြာ [မူကြဲ-အဓိပါေတတြာ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ)] အဓိပါတိတြာ (က၊)] ဇီဝိတာ ေဝါေရာေပသိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ပိ႑ာယ စရိတြာ ပစၧာဘတၱံ ပိ႑ပါတပဋိကၠေႏၲာ သမၺဟုေလဟိ ဘိကၡဴဟိ သဒၶႎ နဂရမွာ နိကၡမိတြာ အဒၵသ ဗာဟိယံ ဒါ႐ုစီရိယံ ကာလကၤတံ [မူကြဲ-ကာလကတံ (သီ၊ သ်ာ၊ ကံ)] ဒိသြာန ဘိကၡဴ အာမေႏၲသိ -- ''ဂဏွထ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဗာဟိယႆ ဒါ႐ုစီရိယႆ သရီရကံ၊ မၪၥကံ အာေရာေပတြာ နီဟရိတြာ စ်ာေပထ၊ ထူပၪၥႆ ကေရာထ။ သျဗဟၼစာရီ ေဝါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ကာလကၤေတာ''တိ။
 ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ ဘဂဝေတာ ပဋိႆုတြာ ဗာဟိယႆ ဒါ႐ုစီရိယႆ သရီရကံ မၪၥကံ အာေရာေပတြာ နီဟရိတြာ စ်ာေပတြာ ထူပၪၥႆ ကတြာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒႎသု။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷာ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစုံ -- ''ဒၯံ၊ ဘေႏၲ၊ ဗာဟိယႆ ဒါ႐ုစီရိယႆ သရီရံ၊ ထူေပါ စႆ ကေတာ။ တႆ ကာ ဂတိ၊ ေကာ အဘိသမၸရာေယာ''တိ? ''ပ႑ိေတာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဗာဟိေယာ ဒါ႐ုစီရိေယာ ပစၥပါဒိ ဓမၼႆာႏုဓမၼံ၊ န စ မံ ဓမၼာဓိကရဏံ ဝိေဟေသသိ။ ပရိနိဗၺဳေတာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဗာဟိေယာ ဒါ႐ုစီရိေယာ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ယတၳ အာေပါ စ ပထဝီ၊ ေတေဇာ ဝါေယာ န ဂါဓတိ။
 န တတၳ သုကၠာ ေဇာတႏၲိ၊ အာဒိေစၥာ နပၸကာသတိ။
 န တတၳ စႏၵိမာ ဘာတိ၊ တေမာ တတၳ န ဝိဇၨတိ။
 ''ယဒါ (ဥဒါန၊၈၇) စ အတၱနာေဝဒိ [မူကြဲ-ေဝဓီ (က)] မုနိ ေမာေနန ျဗာဟၼေဏာ။
 အထ ႐ူပါ အ႐ူပါ စ၊ သုခဒုကၡာ ပမုစၥတီ''တိ။ ဒသမံ။
 (အယမၸိ ဥဒါေနာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။) [မူကြဲ-( ) သ်ာမေပါတၳေက နတၳိ]
ေဗာဓိဝေဂၢါ ပဌေမာ နိ႒ိေတာ။
 တႆုဒၵါနံ --
 တေယာ ေဗာဓိ စ ဟုံဟုေကၤါ [မူကြဲ-တေယာ စ ေဗာဓိ နိေျဂာေဓါ (သဗၺတၳ)]၊ ျဗာဟၼေဏာ [မူကြဲ-ေတ ေထရာ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ)] ေထေရာ (က၊)] ကႆေပန စ။
 အဇ [မူကြဲ-ပါဝါယ (သီ၊ သ်ာ)] ပါဋလိယံ (ပီ)] ပါဝါ (က၊)] သဂၤါမ ဇဋိလာ၊ ဗာဟိေယနာတိ ေတ ဒသာတိ။
၂။ မုစလိႏၵဝေဂၢါ
၁။ မုစလိႏၵသုတၱံ
 ၁၁။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဥ႐ုေဝလာယံ ဝိဟရတိ နဇၨာ ေနရၪၨရာယ တီေရ မုစလိႏၵမူေလ ပဌမာဘိသမၺဳေဒၶါ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဘဂဝါ သတၱာဟံ ဧကပလႅေကၤန နိသိေႏၷာ ေဟာတိ ဝိမုတၱိသုခပဋိသံေဝဒီ။
 ေတန ေခါ ပန သမေယန မဟာ အကာလေမေဃာ ဥဒပါဒိ သတၱာဟဝဒၵလိကာ သီတဝါတဒုဒၵိနီ။ အထ ေခါ မုစလိေႏၵာ နာဂရာဇာ သကဘဝနာ နိကၡမိတြာ ဘဂဝေတာ ကာယံ သတၱကၡတၱဳံ ေဘာေဂဟိ ပရိကၡိပိတြာ ဥပရိမုဒၶနိ မဟႏၲံ ဖဏံ ဝိဟစၥ အ႒ာသိ -- ''မာ ဘဂဝႏၲံ သီတံ၊ မာ ဘဂဝႏၲံ ဥဏွံ၊ မာ ဘဂဝႏၲံ ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပ [မူကြဲ-သိရႎသပ (သီ၊ သ်ာ၊ ကံ၊ ပီ၊)] သမၹေႆာ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ တႆ သတၱာဟႆ အစၥေယန တမွာ သမာဓိမွာ ဝု႒ာသိ။ အထ ေခါ မုစလိေႏၵာ နာဂရာဇာ ဝိဒၶံ ဝိဂတဝလာဟကံ ေဒဝံ ဝိဒိတြာ ဘဂဝေတာ ကာယာ ေဘာေဂ ဝိနိေဝေဌတြာ သကဝဏၰံ ပဋိသံဟရိတြာ မာဏဝကဝဏၰံ အဘိနိမၼိနိတြာ ဘဂဝေတာ ပုရေတာ အ႒ာသိ ပၪၨလိေကာ ဘဂဝႏၲံ နမႆမာေနာ။
 အထ (ဥဒါန၊၈၈) ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''သုေခါ ဝိေဝေကာ တု႒ႆ၊ သုတဓမၼႆ ပႆေတာ။
 အဗ်ာပဇၨံ သုခံ ေလာေက၊ ပါဏဘူေတသု သံယေမာ။
 ''သုခါ ဝိရာဂတာ ေလာေက၊ ကာမာနံ သမတိကၠေမာ။
 အသၼိမာနႆ ေယာ ဝိနေယာ၊ ဧတံ ေဝ ပရမံ သုခ''ႏၲိ။ ပဌမံ။
၂။ ရာဇသုတၱံ
 ၁၂။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန သမၺဟုလာနံ ဘိကၡဴနံ ပစၧာဘတၱံ ပိ႑ပါတပဋိကၠႏၲာနံ ဥပ႒ာနသာလာယံ သႏၷိသိႏၷာနံ သႏၷိပတိတာနံ အယမႏၲရာကထာ ဥဒပါဒိ -- ''ေကာ ႏု ေခါ၊ အာဝုေသာ၊ ဣေမသံ ဒြိႏၷံ ရာဇူနံ မဟဒၶနတေရာ ဝါ မဟာေဘာဂတေရာ ဝါ မဟာေကာသတေရာ ဝါ မဟာဝိဇိတတေရာ ဝါ မဟာဝါဟနတေရာ ဝါ မဟဗၺလတေရာ ဝါ မဟိဒၶိကတေရာ ဝါ မဟာႏုဘာဝတေရာ ဝါ ရာဇာ ဝါ မာဂေဓါ ေသနိေယာ ဗိမၺိသာေရာ၊ ရာဇာ ဝါ ပေသနဒိ ေကာသေလာ''တိ? အယၪၥရဟိ ေတသံ ဘိကၡဴနံ အႏၲရာကထာ ေဟာတိ ဝိပၸကတာ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ သာယႏွသမယံ ပဋိသလႅာနာ ဝု႒ိေတာ ေယႏုပ႒ာနသာလာ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ပညေတၱ အာသေန နိသီဒိ။ နိသဇၨ ေခါ ဘဂဝါ ဘိကၡဴ အာမေႏၲသိ -- ''ကာယ ႏုတၳ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သႏၷိသိႏၷာ သႏၷိပတိတာ၊ ကာ စ ပန ေဝါ အႏၲရာကထာ ဝိပၸကတာ''တိ?
 ''ဣဓ၊ ဘေႏၲ၊ အမွာကံ ပစၧာဘတၱံ ပိ႑ပါတပဋိကၠႏၲာနံ ဥပ႒ာနသာလာယံ သႏၷိသိႏၷာနံ သႏၷိပတိတာနံ အယမႏၲရာကထာ ဥဒပါဒိ -- 'ေကာ ႏု ေခါ၊ အာဝုေသာ၊ ဣေမသံ ဒြိႏၷံ ရာဇူနံ မဟဒၶနတေရာ ဝါ မဟာေဘာဂတေရာ ဝါ မဟာေကာသတေရာ ဝါ မဟာဝိဇိတတေရာ ဝါ မဟာဝါဟနတေရာ ဝါ မဟဗၺလတေရာ ဝါ မဟိဒၶိကတေရာ ဝါ မဟာႏုဘာဝတေရာ ဝါ ရာဇာ ဝါ မာဂေဓါ ေသနိေယာ ဗိမၺိသာေရာ၊ ရာဇာ ဝါ ပေသနဒိ ေကာသေလာ'တိ? အယံ ေခါ ေနာ၊ ဘေႏၲ၊ အႏၲရာကထာ ဝိပၸကတာ၊ အထ ဘဂဝါ အႏုပၸေတၱာ''တိ။
 ''န (ဥဒါန၊၈၉) ေခြတံ၊ ဘိကၡေဝ၊ တုမွာကံ ပတိ႐ူပံ ကုလပုတၱာနံ သဒၶါ အဂါရသၼာ အနဂါရိယံ ပဗၺဇိတာနံ ယံ တုေမွ ဧဝ႐ူပႎ ကထံ ကေထယ်ာထ။ သႏၷိပတိတာနံ ေဝါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဒြယံ ကရဏီယံ -- ဓမၼီ ဝါ ကထာ အရိေယာ ဝါ တုဏွီဘာေဝါ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ယၪၥ ကာမသုခံ ေလာေက၊ ယၪၥိဒံ ဒိဝိယံ သုခံ။
 တဏွကၡယသုခေႆေတ၊ ကလံ နာဂၣႏၲိ ေသာဠသိ''ႏၲိ။ ဒုတိယံ။
၃။ ဒ႑သုတၱံ
 ၁၃။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန သမၺဟုလာ ကုမာရကာ အႏၲရာ စ သာဝတၳႎ အႏၲရာ စ ေဇတဝနံ အဟႎ ဒေ႑န ဟနႏၲိ။ အထ ေခါ ဘဂဝါ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ သာဝတၳႎ ပိ႑ာယ ပါဝိသိ။ အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ သမၺဟုေလ ကုမာရေက အႏၲရာ စ သာဝတၳႎ အႏၲရာ စ ေဇတဝနံ အဟႎ ဒေ႑န ဟနေႏၲ၊
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''သုခကာမာနိ ဘူတာနိ၊ ေယာ ဒေ႑န ဝိဟႎသတိ။
 အတၱေနာ သုခေမသာေနာ၊ ေပစၥ ေသာ န လဘေတ သုခံ။
 ''သုခကာမာနိ ဘူတာနိ၊ ေယာ ဒေ႑န န ဟႎသတိ။
 အတၱေနာ သုခေမသာေနာ၊ ေပစၥ ေသာ လဘေတ သုခ''ႏၲိ။ တတိယံ။
၄။ သကၠာရသုတၱံ
 ၁၄။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဘဂဝါ သကၠေတာ ေဟာတိ ဂ႐ုကေတာ မာနိေတာ ပူဇိေတာ အပစိေတာ၊ လာဘီ စီဝရပိ႑ပါတေသနာသနဂိလာနပစၥယေဘသဇၨပရိကၡာရာနံ။ ဘိကၡဳသံေဃာပိ သကၠေတာ ေဟာတိ (ဥဒါန၊၉ဝ) ဂ႐ုကေတာ မာနိေတာ ပူဇိေတာ အပစိေတာ၊ လာဘီ စီဝရပိ႑ပါတေသနာသနဂိလာနပစၥယေဘသဇၨပရိကၡာရာနံ။ အညတိတၳိယာ ပန ပရိဗၺာဇကာ အသကၠတာ ေဟာႏၲိ အဂ႐ုကတာ အမာနိတာ [မူကြဲ-န အပစိတာ (သ်ာ၊ ပီ၊)] အပူဇိတာ အနပစိတာ၊ န လာဘိေနာ စီဝရပိ႑ပါတေသနာသနဂိလာနပစၥယေဘသဇၨပရိကၡာရာနံ။ အထ ေခါ ေတ အညတိတၳိယာ ပရိဗၺာဇကာ ဘဂဝေတာ သကၠာရံ အသဟမာနာ ဘိကၡဳသံဃႆ စ ဂါေမ စ အရေည စ ဘိကၡဴ ဒိသြာ အသဗ႓ာဟိ ဖ႐ုသာဟိ ဝါစာဟိ အေကၠာသႏၲိ ပရိဘာသႏၲိ ေရာေသႏၲိ ဝိေဟေသႏၲိ။
 အထ ေခါ သမၺဟုလာ ဘိကၡဴ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒႎသု။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷာ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစုံ -- ''ဧတရဟိ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ သကၠေတာ ဂ႐ုကေတာ မာနိေတာ ပူဇိေတာ အပစိေတာ၊ လာဘီ စီဝရပိ႑ပါတေသနာသနဂိလာနပစၥယေဘသဇၨပရိကၡာရာနံ။ ဘိကၡဳသံေဃာပိ သကၠေတာ ဂ႐ုကေတာ မာနိေတာ ပူဇိေတာ အပစိေတာ၊ လာဘီ စီဝရပိ႑ပါတေသနာသနဂိလာနပစၥယေဘသဇၨပရိကၡာရာနံ။ အညတိတၳိယာ ပန ပရိဗၺာဇကာ အသကၠတာ အဂ႐ုကတာ အမာနိတာ အပူဇိတာ အနပစိတာ၊ န လာဘိေနာ စီဝရပိ႑ပါတေသနာသနဂိလာနပစၥယေဘသဇၨပရိကၡာရာနံ။ အထ ေခါ ေတ၊ ဘေႏၲ၊ အညတိတၳိယာ ပရိဗၺာဇကာ ဘဂဝေတာ သကၠာရံ အသဟမာနာ ဘိကၡဳသံဃႆ စ ဂါေမ စ အရေည စ ဘိကၡဴ ဒိသြာ အသဗ႓ာဟိ ဖ႐ုသာဟိ ဝါစာဟိ အေကၠာသႏၲိ ပရိဘာသႏၲိ ေရာေသႏၲိ ဝိေဟသႏၲီ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ဂါေမ အရေည သုခဒုကၡဖုေ႒ာ၊
 ေနဝတၱေတာ ေနာ ပရေတာ ဒေဟထ။
 ဖုသႏၲိ ဖႆာ ဥပဓႎ ပဋိစၥ၊
 နိ႐ူပဓႎ ေကန ဖုေသယ်ဳ ဖႆာ''တိ။ စတုတၳံ။
၅။ ဥပါသကသုတၱံ
 ၁၅။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အညတေရာ ဣစၧာနဂၤလေကာ (ဥဒါန၊၉၁) ဥပါသေကာ သာဝတၳႎ အႏုပၸေတၱာ ေဟာတိ ေကနစိေဒဝ ကရဏီေယန။ အထ ေခါ ေသာ ဥပါသေကာ သာဝတၳိယံ တံ ကရဏီယံ တီေရတြာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷံ ေခါ တံ ဥပါသကံ ဘဂဝါ ဧတဒေဝါစ -- ''စိရႆံ ေခါ တြံ၊ ဥပါသက၊ ဣမံ ပရိယာယမကာသိ ယဒိဒံ ဣဓာဂမနာယာ''တိ။
 ''စိရပဋိကာဟံ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝႏၲံ ဒႆနာယ ဥပသကၤမိတုကာေမာ၊ အပိ စာဟံ ေကဟိစိ ေကဟိစိ ကိစၥကရဏီေယဟိ ဗ်ာဝေဋာ။ ဧဝါဟံ နာသကၡႎ ဘဂဝႏၲံ ဒႆနာယ ဥပသကၤမိတု''ႏၲိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''သုခံ ဝတ တႆ န ေဟာတိ ကိၪၥိ၊
 သခၤါတဓမၼႆ ဗဟုႆုတႆ။
 သကိၪၥနံ ပႆ ဝိဟညမာနံ၊
 ဇေနာ ဇနသၼႎ ပဋိဗႏၶ႐ူေပါ''တိ။ ပၪၥမံ။
၆။ ဂဗ႓ိနီသုတၱံ
 ၁၆။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အညတရႆ ပရိဗၺာဇကႆ ဒဟရမာဏဝိကာ ပဇာပတိ ေဟာတိ ဂဗ႓ိနီ ဥပဝိဇညာ။ အထ ေခါ သာ ပရိဗၺာဇိကာ တံ ပရိဗၺာဇကံ ဧတဒေဝါစ -- ''ဂစၧ တြံ၊ ျဗာဟၼဏ၊ ေတလံ အာဟရ၊ ယံ ေမ ဝိဇာတာယ ဘဝိႆတီ''တိ။
 ဧဝံ ဝုေတၱ၊ ေသာ ပရိဗၺာဇေကာ တံ ပရိဗၺာဇိကံ ဧတဒေဝါစ -- ''ကုေတာ ပနာဟံ၊ ေဘာတိ [မူကြဲ-ေဘာတိယာ (သ်ာ၊ ပီ၊ က)] ေတလံ အာဟရာမီ''တိ? ဒုတိယမၸိ ေခါ သာ ပရိဗၺာဇိကာ တံ ပရိဗၺာဇကံ ဧတဒေဝါစ -- ''ဂစၧ တြံ၊ ျဗာဟၼဏ၊ ေတလံ အာဟရ၊ ယံ ေမ ဝိဇာတာယ ဘဝိႆတီ''တိ။ ဒုတိယမၸိ ေခါ ေသာ ပရိဗၺာဇိေကာ တံ ပရိဗၺာဇိကံ ဧတဒေဝါစ -- ''ကုေတာ ပနာဟံ၊ ေဘာတိ၊ ေတလံ အာဟရာမီ''တိ? တတိယမၸိ ေခါ သာ ပရိဗၺာဇိကာ တံ ပရိဗၺာဇကံ ဧတဒေဝါစ -- ''ဂစၧ တြံ၊ ျဗာဟၼဏ၊ ေတလံ အာဟရ၊ ယံ ေမ ဝိဇာတာယ ဘဝိႆတီ''တိ။
 ေတန (ဥဒါန၊၉၂) ေခါ ပန သမေယန ရေညာ ပေသနဒိႆ ေကာသလႆ ေကာ႒ာဂါေရ သမဏႆ ဝါ ျဗာဟၼဏႆ ဝါ သပၸိႆ ဝါ ေတလႆ ဝါ ယာဝဒတၳံ ပါတုံ ဒီယတိ [မူကြဲ-ဒိယ်တိ (သီ၊ က)] ေနာ နီဟရိတုံ။
 အထ ေခါ တႆ ပရိဗၺာဇကႆ ဧတဒေဟာသိ -- ''ရေညာ ေခါ ပန ပေသနဒိႆ ေကာသလႆ ေကာ႒ာဂါေရ သမဏႆ ဝါ ျဗာဟၼဏႆ ဝါ သပၸိႆ ဝါ ေတလႆ ဝါ ယာဝဒတၳံ ပါတုံ ဒီယတိ၊ ေနာ နီဟရိတုံ။ ယံႏူနာဟံ ရေညာ ပေသနဒိႆ ေကာသလႆ ေကာ႒ာဂါရံ ဂႏ႖ာ ေတလႆ ယာဝဒတၳံ ပိဝိတြာ ဃရံ အာဂႏ႖ာ ဥစၧဒၵိတြာန [မူကြဲ-ဥဂၢိရိတြာန (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ)] ဥစၧဒိတြာ (သီ၊ သ်ာ၊ အ႒)] ဥစၧၮိတြာန (က၊)] ဒေဒယ်ံ၊ ယံ ဣမိႆာ ဝိဇာတာယ ဘဝိႆတီ''တိ။
 အထ ေခါ ေသာ ပရိဗၺာဇေကာ ရေညာ ပေသနဒိႆ ေကာသလႆ ေကာ႒ာဂါရံ ဂႏ႖ာ ေတလႆ ယာဝဒတၳံ ပိဝိတြာ ဃရံ အာဂႏ႖ာ ေနဝ သေကၠာတိ ဥဒၶံ ကာတုံ၊ န ပန အေဓါ။ ေသာ ဒုကၡာဟိ တိဗၺာဟိ [မူကြဲ-တိပၸါဟိ (သ်ာ၊)] ခရာဟိ ကဋဳကာဟိ ေဝဒနာဟိ ဖုေ႒ာ အာဝ႗တိ ပရိဝ႗တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ သာဝတၳႎ ပိ႑ာယ ပါဝိသိ။ အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ တံ ပရိဗၺာဇကံ ဒုကၡာဟိ တိဗၺာဟိ ခရာဟိ ကဋဳကာဟိ ေဝဒနာဟိ ဖု႒ံ အာဝ႗မာနံ ပရိဝ႗မာနံ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''သုခိေနာ ဝတ ေယ အကိၪၥနာ၊
 ေဝဒဂုေနာ ဟိ ဇနာ အကိၪၥနာ။
 သကိၪၥနံ ပႆ ဝိဟညမာနံ၊
 ဇေနာ ဇနသၼႎ ပဋိဗႏၶစိေတၱာ'' [မူကြဲ-ပဋိဗဒၶစိေတၱာ (သ်ာ)] ပဋိဗႏၶ႐ုေပါ (?)] တိ။ ဆ႒ံ။
၇။ ဧကပုတၱကသုတၱံ
 ၁၇။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အညတရႆ ဥပါသကႆ ဧကပုတၱေကာ ပိေယာ မနာေပါ ကာလကၤေတာ ေဟာတိ။
 အထ (ဥဒါန၊၉၃) ေခါ သမၺဟုလာ ဥပါသကာ အလႅဝတၳာ အလႅေကသာ ဒိဝါ ဒိဝႆ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒႎသု။ ဧကမႏၲံ နိသိေႏၷ ေခါ ေတ ဥပါသေက ဘဂဝါ ဧတဒေဝါစ -- ''ကႎ ႏု ေခါ တုေမွ၊ ဥပါသကာ၊ အလႅဝတၳာ အလႅေကသာ ဣဓူပသကၤမႏၲာ ဒိဝါ ဒိဝႆာ''တိ?
 ဧဝံ ဝုေတၱ၊ ေသာ ဥပါသေကာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''မယွံ ေခါ၊ ဘေႏၲ၊ ဧကပုတၱေကာ ပိေယာ မနာေပါ ကာလကၤေတာ။ ေတန မယံ အလႅဝတၳာ အလႅေကသာ ဣဓူပသကၤမႏၲာ ဒိဝါ ဒိဝႆာ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ပိယ႐ူပႆာဒဂဓိတာေသ [မူကြဲ-ပိယ႐ူပႆာတဂဓိတာေသ (သီ၊ ပီ)]
 ေဒဝကာယာ ပုထု မႏုႆာ စ။
 အဃာဝိေနာ ပရိဇုႏၷာ၊
 မစၥဳရာဇႆ ဝသံ ဂစၧႏၲိ။
 ''ေယ ေဝ ဒိဝါ စ ရေတၱာ စ၊
 အပၸမတၱာ ဇဟႏၲိ ပိယ႐ူပံ။
 ေတ ေဝ ခဏႏၲိ အဃမူလံ၊
 မစၥဳေနာ အာမိသံ ဒုရတိဝတၱ''ႏၲိ။ သတၱမံ။
၈။ သုပၸဝါသာသုတၱံ
 ၁၈။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကု႑ိကာယံ [မူကြဲ-ကု႑ိယာယံ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ၊)] ဝိဟရတိ ကု႑ဓာနဝေန [မူကြဲ-ကု႑ိ႒ာနဝေန (သ်ာ၊ ပီ)] ေတန ေခါ ပန သမေယန သုပၸဝါသာ ေကာလိယဓီတာ သတၱ ဝႆာနိ ဂဗ႓ံ ဓာေရတိ။ သတၱာဟံ မူဠႇဂဗ႓ာ သာ ဒုကၡာဟိ တိဗၺာဟိ ခရာဟိ ကဋဳကာဟိ ေဝဒနာဟိ ဖု႒ာ တီဟိ ဝိတေကၠဟိ အဓိဝါေသတိ -- ''သမၼာသမၺဳေဒၶါ ဝတ ေသာ ဘဂဝါ ေယာ ဣမႆ ဧဝ႐ူပႆ ဒုကၡႆ ပဟာနာယ ဓမၼံ ေဒေသတိ၊ သုပၸဋိပေႏၷာ ဝတ တႆ ဘဂဝေတာ သာဝကသံေဃာ ေယာ ဣမႆ ဧဝ႐ူပႆ ဒုကၡႆ ပဟာနာယ ပဋိပေႏၷာ၊ သုသုခံ ဝတ တံ နိဗၺာနံ ယတၳိဒံ ဧဝ႐ူပံ ဒုကၡံ န သံဝိဇၨတီ''တိ။
 အထ (ဥဒါန၊၉၄) ေခါ သုပၸဝါသာ ေကာလိယဓီတာ သာမိကံ အာမေႏၲသိ -- ''ဧဟိ တြံ၊ အယ်ပုတၱ၊ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမ၊ ဥပသကၤမိတြာ မမ ဝစေနန ဘဂဝေတာ ပါေဒ သိရသာ ဝႏၵာဟိ၊ အပၸါဗာဓံ အပၸါတကႍ လဟု႒ာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစၧ -- 'သုပၸဝါသာ၊ ဘေႏၲ၊ ေကာလိယဓီတာ ဘဂဝေတာ ပါေဒ သိရသာ ဝႏၵတိ၊ အပၸါဗာဓံ အပၸါတကႍ လဟု႒ာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစၧတီ'တိ။ ဧဝၪၥ ဝေဒဟိ -- 'သုပၸဝါသာ၊ ဘေႏၲ၊ ေကာလိယဓီတာ သတၱ ဝႆာနိ ဂဗ႓ံ ဓာေရတိ။ သတၱာဟံ မူဠႇဂဗ႓ာ သာ ဒုကၡာဟိ တိဗၺာဟိ ခရာဟိ ကဋဳကာဟိ ေဝဒနာဟိ ဖု႒ာ တီဟိ ဝိတေကၠဟိ အဓိဝါေသတိ -- သမၼာသမၺဳေဒၶါ ဝတ ေသာ ဘဂဝါ ေယာ ဣမႆ ဧဝ႐ူပႆ ဒုကၡႆ ပဟာနာယ ဓမၼံ ေဒေသတိ၊ သုပၸဋိပေႏၷာ ဝတ တႆ ဘဂဝေတာ သာဝကသံေဃာ ေယာ ဣမႆ ဧဝ႐ူပႆ ဒုကၡႆ ပဟာနာယ ပဋိပေႏၷာ၊ သုသုခံ ဝတ တံ နိဗၺာနံ ယတၳိဒံ ဧဝ႐ူပံ ဒုကၡံ န သံဝိဇၨတီ'''တိ။
 ''ပရမ''ႏၲိ ေခါ ေသာ ေကာလိယပုေတၱာ သုပၸဝါသာယ ေကာလိယဓီတာယ ပဋိႆုတြာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိေႏၷာ ေခါ ေကာလိယပုေတၱာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''သုပၸဝါသာ၊ ဘေႏၲ၊ ေကာလိယဓီတာ ဘဂဝေတာ ပါေဒ သိရသာ ဝႏၵတိ၊ အပၸါဗာဓံ အပၸါတကႍ လဟု႒ာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစၧတိ၊ ဧဝၪၥ ဝေဒတိ -- 'သုပၸဝါသာ၊ ဘေႏၲ၊ ေကာလိယဓီတာ သတၱ ဝႆာနိ ဂဗ႓ံ ဓာေရတိ။ သတၱာဟံ မူဠႇဂဗ႓ာ သာ ဒုကၡာဟိ တိဗၺာဟိ ခရာဟိ ကဋဳကာဟိ ေဝဒနာဟိ ဖု႒ာ တီဟိ ဝိတေကၠဟိ အဓိဝါေသတိ -- သမၼာသမၺဳေဒၶါ ဝတ ေသာ ဘဂဝါ ေယာ ဣမႆ ဧဝ႐ူပႆ ဒုကၡႆ ပဟာနာယ ဓမၼံ ေဒေသတိ၊ သုပၸဋိပေႏၷာ ဝတ တႆ ဘဂဝေတာ သာဝကသံေဃာ ေယာ ဣမႆ ဧဝ႐ူပႆ ဒုကၡႆ ပဟာနာယ ပဋိပေႏၷာ၊ သုသုခံ ဝတ နိဗၺာနံ ယတၳိဒံ ဧဝ႐ူပံ ဒုကၡံ န သံဝိဇၨတီ'''တိ။
 ''သုခိနီ ေဟာတု သုပၸဝါသာ ေကာလိယဓီတာ၊ အေရာဂါ အေရာဂံ ပုတၱံ ဝိဇာယတူ''တိ။ သဟ ဝစနာ စ ပန ဘဂဝေတာ သုပၸဝါသာ ေကာလိယဓီတာ သုခိနီ အေရာဂါ အေရာဂံ ပုတၱံ ဝိဇာယိ။
 ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ ေခါ ေသာ ေကာလိယပုေတၱာ ဘဂဝေတာ ဘာသိတံ အဘိနႏၵိတြာ အႏုေမာဒိတြာ ဥ႒ာယာသနာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ပဒကၡိဏံ ကတြာ ေယန သကံ ဃရံ ေတန ပစၥာယာသိ။ အဒၵသာ ေခါ ေသာ ေကာလိယပုေတၱာ သုပၸဝါသံ ေကာလိယဓီတရံ သုခိနႎ အေရာဂံ အေရာဂံ (ဥဒါန၊၉၅) ပုတၱံ ဝိဇာတံ။ ဒိသြာနႆ ဧတဒေဟာသိ -- ''အစၧရိယံ ဝတ၊ ေဘာ၊ အဗ႓ဳတံ ဝတ၊ ေဘာ၊ တထာဂတႆ မဟိဒၶိကတာ မဟာႏုဘာဝတာ၊ ယၾတ ဟိ နာမာယံ သုပၸဝါသာ ေကာလိယဓီတာ သဟ ဝစနာ စ ပန [မူကြဲ-သဟ ဝစနာ ပန (ပီ)] သဟ ဝစနာ (?)] ဘဂဝေတာ သုခိနီ အေရာဂါ အေရာဂံ ပုတၱံ ဝိဇာယိႆတီ''တိ! အတၱမေနာ ပမုဒိေတာ ပီတိေသာမနႆဇာေတာ အေဟာသိ။
 အထ ေခါ သုပၸဝါသာ ေကာလိယဓီတာ သာမိကံ အာမေႏၲသိ -- ''ဧဟိ တြံ၊ အယ်ပုတၱ၊ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမ၊ ဥပသကၤမိတြာ မမ ဝစေနန ဘဂဝေတာ ပါေဒ သိရသာ ဝႏၵာဟိ -- 'သုပၸဝါသာ၊ ဘေႏၲ၊ ေကာလိယဓီတာ ဘဂဝေတာ ပါေဒ သိရသာ ဝႏၵတီ'တိ၊ ဧဝၪၥ ဝေဒဟိ -- 'သုပၸဝါသာ၊ ဘေႏၲ၊ ေကာလိယဓီတာ သတၱ ဝႆာနိ ဂဗ႓ံ ဓာေရတိ။ သတၱာဟံ မူဠႇဂဗ႓ာ သာ ဧတရဟိ သုခိနီ အေရာဂါ အေရာဂံ ပုတၱံ ဝိဇာတာ။ သာ သတၱာဟံ ဗုဒၶပၸမုခံ ဘိကၡဳသံဃံ ဘေတၱန နိမေႏၲတိ။ အဓိဝါေသတု ကိရ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ သုပၸဝါသာယ ေကာလိယဓီတာယ သတၱ ဘတၱာနိ သဒၶႎ ဘိကၡဳသံေဃနာ'''တိ။
 ''ပရမ''ႏၲိ ေခါ ေသာ ေကာလိယပုေတၱာ သုပၸဝါသာယ ေကာလိယဓီတာယ ပဋိႆုတြာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိေႏၷာ ေခါ ေသာ ေကာလိယပုေတၱာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ --
 ''သုပၸဝါသာ၊ ဘေႏၲ၊ ေကာလိယဓီတာ ဘဂဝေတာ ပါေဒ သိရသာ ဝႏၵတိ၊ ဧဝၪၥ ဝေဒတိ -- 'သုပၸဝါသာ၊ ဘေႏၲ၊ ေကာလိယဓီတာ သတၱ ဝႆာနိ ဂဗ႓ံ ဓာေရတိ။ သတၱာဟံ မူဠႇဂဗ႓ာ သာ ဧတရဟိ သုခိနီ အေရာဂါ အေရာဂံ ပုတၱံ ဝိဇာတာ။ သာ သတၱာဟံ ဗုဒၶပၸမုခံ ဘိကၡဳသံဃံ ဘေတၱန နိမေႏၲတိ။ အဓိဝါေသတု ကိရ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ သုပၸဝါသာယ ေကာလိယဓီတာယ သတၱ ဘတၱာနိ သဒၶႎ ဘိကၡဳသံေဃနာ'''တိ။
 ေတန ေခါ ပန သမေယန အညတေရန ဥပါသေကန ဗုဒၶပၸမုေခါ ဘိကၡဳသံေဃာ သြာတနာယ ဘေတၱန နိမႏၲိေတာ ေဟာတိ။ ေသာ စ ဥပါသေကာ အာယသၼေတာ မဟာေမာဂၢလႅာနႆ [မူကြဲ-မဟာေမာဂၢလာနႆ (က၊)] ဥပ႒ာေကာ ေဟာတိ။ အထ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ မဟာေမာဂၢလႅာနံ အာမေႏၲသိ -- ''ဧဟိ တြံ၊ ေမာဂၢလႅာန၊ ေယန ေသာ ဥပါသေကာ ေတႏုပသကၤမ၊ ဥပသကၤမိတြာ တံ ဥပါသကံ ဧဝံ ဝေဒဟိ -- 'သုပၸဝါသာ၊ အာဝုေသာ၊ ေကာလိယဓီတာ သတၱ (ဥဒါန၊၉၆) ဝႆာနိ ဂဗ႓ံ ဓာေရသိ။ သတၱာဟံ မူဠႇဂဗ႓ာ သာ ဧတရဟိ သုခိနီ အေရာဂါ အေရာဂံ ပုတၱံ ဝိဇာတာ။ သာ သတၱာဟံ ဗုဒၶပၸမုခံ ဘိကၡဳသံဃံ ဘေတၱန နိမေႏၲတိ။ ကေရာတု သုပၸဝါသာ ေကာလိယဓီတာ သတၱ ဘတၱာနိ၊ ပစၧာ တြံ ကရိႆသီ'တိ [မူကြဲ-ကရိႆသီတိ သညာေပဟိ (က)] တုေယွေသာ ဥပ႒ာေကာ''တိ။
 ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ ေခါ အာယသၼာ မဟာေမာဂၢလႅာေနာ ဘဂဝေတာ ပဋိႆုတြာ ေယန ေသာ ဥပါသေကာ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ တံ ဥပါသကံ ဧတဒေဝါစ -- ''သုပၸဝါသာ၊ အာဝုေသာ၊ ေကာလိယဓီတာ သတၱ ဝႆာနိ ဂဗ႓ံ ဓာေရတိ။ သတၱာဟံ မူဠႇဂဗ႓ာ သာ ဧတရဟိ သုခိနီ အေရာဂါ အေရာဂံ ပုတၱံ ဝိဇာတာ။ သာ သတၱာဟံ ဗုဒၶပၸမုခံ ဘိကၡဳသံဃံ ဘေတၱန နိမေႏၲတိ။ ကေရာတု သုပၸဝါသာ ေကာလိယဓီတာ သတၱ ဘတၱာနိ၊ ပစၧာ တြံ ကရိႆသီ''တိ။
 ''သေစ ေမ၊ ဘေႏၲ၊ အေယ်ာ မဟာေမာဂၢလႅာေနာ တိဏၰံ ဓမၼာနံ ပါဋိေဘာေဂါ -- ေဘာဂါနၪၥ ဇီဝိတႆ စ သဒၶါယ စ၊ ကေရာတု သုပၸဝါသာ ေကာလိယဓီတာ သတၱ ဘတၱာနိ၊ ပစၧာဟံ ကရိႆာမီ''တိ။ ''ဒြိႏၷံ ေခါ ေတ အဟံ [မူကြဲ-ဒြိႏၷံ ေခါ ေတသံ (ပီ)] ဒြိႏၷံ ေခါ ေနသံ (က)] အာဝုေသာ၊ ဓမၼာနံ ပါဋိေဘာေဂါ -- ေဘာဂါနၪၥ ဇီဝိတႆ စ။ သဒၶါယ ပန တြံေယဝ ပါဋိေဘာေဂါ''တိ။
 ''သေစ ေမ၊ ဘေႏၲ၊ အေယ်ာ မဟာေမာဂၢလႅာေနာ ဒြိႏၷံ ဓမၼာနံ ပါဋိေဘာေဂါ -- ေဘာဂါနၪၥ ဇီဝိတႆ စ၊ ကေရာတု သုပၸဝါသာ ေကာလိယဓီတာ သတၱ ဘတၱာနိ၊ ပစၧာဟံ ကရိႆာမီ''တိ။
 အထ ေခါ အာယသၼာ မဟာေမာဂၢလႅာေနာ တံ ဥပါသကံ သညာေပတြာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''သညေတၱာ [မူကြဲ-သညာေတာ (သ်ာ)] ဘေႏၲ၊ ေသာ ဥပါသေကာ မယာ၊ ကေရာတု သုပၸဝါသာ ေကာလိယဓီတာ သတၱ ဘတၱာနိ၊ ပစၧာ ေသာ ကရိႆတီ''တိ။
 အထ ေခါ သုပၸဝါသာ ေကာလိယဓီတာ သတၱာဟံ ဗုဒၶပၸမုခံ ဘိကၡဳသံဃံ ပဏီေတန ခါဒနီေယန ေဘာဇနီေယန သဟတၳာ သႏၲေပၸသိ သမၸဝါေရသိ၊ တၪၥ ဒါရကံ ဘဂဝႏၲံ ဝႏၵာေပသိ သဗၺၪၥ ဘိကၡဳသံဃံ။
 အထ (ဥဒါန၊၉၇) ေခါ အာယသၼာ သာရိပုေတၱာ တံ ဒါရကံ ဧတဒေဝါစ -- ''ကစၥိ ေတ၊ ဒါရက၊ ခမနီယံ၊ ကစၥိ ယာပနီယံ၊ ကစၥိ န ကိၪၥိ ဒုကၡ''ႏၲိ? ''ကုေတာ ေမ၊ ဘေႏၲ သာရိပုတၱ၊ ခမနီယံ၊ ကုေတာ ယာပနီယံ! သတၱ ေမ ဝႆာနိ ေလာဟိတကုမ႓ိယံ ဝုတၱာနီ''တိ။
 အထ ေခါ သုပၸဝါသာ ေကာလိယဓီတာ -- ''ပုေတၱာ ေမ ဓမၼေသနာပတိနာ သဒၶႎ မေႏၲတီ''တိ အတၱမနာ ပမုဒိတာ ပီတိေသာမနႆဇာတာ အေဟာသိ။ အထ ေခါ ဘဂဝါ (သုပၸဝါသံ ေကာလီယဓီတရံ အတၱမနံ ပမုဒိတံ ပီတိေသာမနႆဇာတံ ဝိဒိတြာ [မူကြဲ-ဒိသြာ (သီ၊)]) [မူကြဲ-( ) နတၳိ ဣဂၤလိသေပါတၳေက] သုပၸဝါသံ ေကာလိယဓီတရံ ဧတဒေဝါစ -- ''ဣေစၧယ်ာသိ တြံ၊ သုပၸဝါေသ၊ အညမၸိ ဧဝ႐ူပံ ပုတၱ''ႏၲိ? ''ဣေစၧယ်ာမဟံ၊ ဘဂဝါ၊ အညာနိပိ ဧဝ႐ူပါနိ သတၱ ပုတၱာနီ''တိ၊
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''အသာတံ သာတ႐ူေပန၊ ပိယ႐ူေပန အပၸိယံ။
 ဒုကၡံ သုခႆ ႐ူေပန၊ ပမတၱမတိဝတၱတီ''တိ။ အ႒မံ။
၉။ ဝိသာခါသုတၱံ
 ၁၉။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ပုဗၺာရာေမ မိဂါရမာတုပါသာေဒ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဝိသာခါယ မိဂါရမာတုယာ ေကာစိေဒဝ အေတၳာ ရေည ပေသနဒိမွိ ေကာသေလ ပဋိဗေဒၶါ [မူကြဲ-ပဋိဗေႏၶာ (ပီ၊ က၊)] ေဟာတိ။ တံ ရာဇာ ပေသနဒိ ေကာသေလာ န ယထာဓိပၸါယံ တီေရတိ။
 အထ ေခါ ဝိသာခါ မိဂါရမာတာ ဒိဝါ ဒိဝႆ [မူကြဲ-ဒိဝါဒိဝေႆဝ (သ်ာ)] ဒိဝါဒိဝေႆေယဝ (ပီ)] ဒိဝါ ဒိဝႆေယဝ (က၊)] ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷံ ေခါ ဝိသာခံ မိဂါရမာတရံ ဘဂဝါ ဧတဒေဝါစ -- ''ဟႏၵ ကုေတာ ႏု တြံ၊ ဝိသာေခ၊ အာဂစၧသိ ဒိဝါ ဒိဝႆာ''တိ? ''ဣဓ ေမ၊ ဘေႏၲ၊ ေကာစိေဒဝ အေတၳာ ရေည ပေသနဒိမွိ ေကာသေလ ပဋိဗေဒၶါ၊ တံ ရာဇာ ပေသနဒိ ေကာသေလာ န ယထာဓိပၸါယံ တီေရတီ''တိ။
 အထ (ဥဒါန၊၉၈) ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''သဗၺံ ပရဝသံ ဒုကၡံ၊ သဗၺံ ဣႆရိယံ သုခံ။
 သာဓာရေဏ ဝိဟညႏၲိ၊ ေယာဂါ ဟိ ဒုရတိကၠမာ''တိ။ နဝမံ။
၁ဝ။ ဘဒၵိယသုတၱံ
 ၂ဝ။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ အႏုပိယာယံ ဝိဟရတိ အမၺဝေန။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ ဘဒၵိေယာ ကာဠီေဂါဓာယ ပုေတၱာ အရညဂေတာပိ ႐ုကၡမူလဂေတာပိ သုညာဂါရဂေတာပိ အဘိကၡဏံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ -- ''အေဟာ သုခံ၊ အေဟာ သုခ''ႏၲိ!
 အေႆာသုံ ေခါ သမၺဟုလာ ဘိကၡဴ အာယသၼေတာ ဘဒၵိယႆ ကာဠီေဂါဓာယ ပုတၱႆ အရညဂတႆပိ ႐ုကၡမူလဂတႆပိ သုညာဂါရဂတႆပိ အဘိကၡဏံ ဥဒါနံ ဥဒါေနႏၲႆ -- ''အေဟာ သုခံ၊ အေဟာ သုခ''ႏၲိ! သုတြာန ေနသံ ဧတဒေဟာသိ -- ''နိႆံသယံ ေခါ၊ အာဝုေသာ၊ အာယသၼာ ဘဒၵိေယာ ကာဠီေဂါဓာယ ပုေတၱာ အနဘိရေတာ ျဗဟၼစရိယံ စရတိ၊ ယံသ ပုေဗၺ အဂါရိယဘူတႆ [မူကြဲ-အဂါရိကဘူတႆ (သ်ာ၊)] ရဇၨသုခံ၊ ေသာ တမႏုႆရမာေနာ အရညဂေတာပိ ႐ုကၡမူလဂေတာပိ သုညာဂါရဂေတာပိ အဘိကၡဏံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ -- 'အေဟာ သုခံ၊ အေဟာ သုခ'''ႏၲိ!
 အထ ေခါ သမၺဟုလာ ဘိကၡဴ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒႎသု။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷာ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစုံ -- ''အာယသၼာ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဒၵိေယာ ကာဠီေဂါဓာယ ပုေတၱာ အရညဂေတာပိ ႐ုကၡမူလဂေတာပိ သုညာဂါရဂေတာပိ အဘိကၡဏံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ -- 'အေဟာ သုခံ၊ အေဟာ သုခ'ႏၲိ! နိႆံသယံ ေခါ၊ ဘေႏၲ၊ အာယသၼာ ဘဒၵိေယာ ကာဠီေဂါဓာယ ပုေတၱာ အနဘိရေတာ ျဗဟၼစရိယံ စရတိ။ ယံသ ပုေဗၺ အဂါရိယဘူတႆ ရဇၨသုခံ၊ ေသာ တမႏုႆရမာေနာ အရညဂေတာပိ ႐ုကၡမူလဂေတာပိ သုညာဂါရဂေတာပိ အဘိကၡဏံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ -- 'အေဟာ သုခံ၊ အေဟာ သုခ'''ႏၲိ!
 အထ (ဥဒါန၊၉၉) ေခါ ဘဂဝါ အညတရံ ဘိကၡဳံ အာမေႏၲသိ -- ''ဧဟိ တြံ၊ ဘိကၡဳ၊ မမ ဝစေနန ဘဒၵိယံ ဘိကၡဳံ အာမေႏၲဟိ -- 'သတၳာ တံ၊ အာဝုေသာ ဘဒၵိယ၊ အာမေႏၲတီ'''တိ။
 ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ ေခါ ေသာ ဘိကၡဳ ဘဂဝေတာ ပဋိႆုတြာ ေယနာယသၼာ ဘဒၵိေယာ ကာဠီေဂါဓာယ ပုေတၱာ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဒၵိယံ ကာဠီေဂါဓာယ ပုတၱံ ဧတဒေဝါစ -- ''သတၳာ တံ၊ အာဝုေသာ ဘဒၵိယ၊ အာမေႏၲတီ''တိ။ ''ဧဝမာဝုေသာ''တိ ေခါ အာယသၼာ ဘဒၵိေယာ ကာဠီေဂါဓာယ ပုေတၱာ တႆ ဘိကၡဳေနာ ပဋိႆုတြာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷံ ေခါ အာယသၼႏၲံ ဘဒၵိယံ ကာဠီေဂါဓာယ ပုတၱံ ဘဂဝါ ဧတဒေဝါစ --
 ''သစၥံ ကိရ တြံ၊ ဘဒၵိယ၊ အရညဂေတာပိ ႐ုကၡမူလဂေတာပိ သုညာဂါရဂေတာပိ အဘိကၡဏံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ -- 'အေဟာ သုခံ၊ အေဟာ သုခ'''ႏၲိ! ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ။
 ''ကႎ ပန [မူကြဲ-ကံ ပန (သ်ာ ပီ၊)] တြံ၊ ဘဒၵိယ၊ အတၳဝသံ သမၸႆမာေနာ အရညဂေတာပိ ႐ုကၡမူလဂေတာပိ သုညာဂါရဂေတာပိ အဘိကၡဏံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ -- 'အေဟာ သုခံ၊ အေဟာ သုခ'''ႏၲိ! ''ပုေဗၺ ေမ၊ ဘေႏၲ၊ အဂါရိယဘူတႆ ရဇၨံ ကာေရႏၲႆ အေႏၲာပိ အေႏၲပုေရ ရကၡာ သုသံဝိဟိတာ အေဟာသိ၊ ဗဟိပိ အေႏၲပုေရ ရကၡာ သုသံဝိဟိတာ အေဟာသိ၊ အေႏၲာပိ နဂေရ ရကၡာ သုသံဝိဟိတာ အေဟာသိ၊ ဗဟိပိ နဂေရ ရကၡာ သုသံဝိဟိတာ အေဟာသိ၊ အေႏၲာပိ ဇနပေဒ ရကၡာ သုသံဝိဟိတာ အေဟာသိ၊ ဗဟိပိ ဇနပေဒ ရကၡာ သုသံဝိဟိတာ အေဟာသိ။ ေသာ ေခါ အဟံ၊ ဘေႏၲ၊ ဧဝံ ရကၡိေတာ ေဂါပိေတာ သေႏၲာ ဘီေတာ ဥဗၺိေဂၢါ ဥႆကႌ ဥၾတာသီ ဝိဟာသႎ။ ဧတရဟိ ေခါ ပနာဟံ၊ ဘေႏၲ၊ အရညဂေတာပိ ႐ုကၡမူလဂေတာပိ သုညာဂါရဂေတာပိ ဧေကာ [မူကြဲ-ဧကေကာ (သ်ာ၊ ပီ၊)] အဘီေတာ အႏုဗၺိေဂၢါ အႏုႆကႌ အႏုၾတာသီ အေပၸါႆုေကၠာ ပႏၷေလာေမာ ပရဒတၱဝုေတၱာ [မူကြဲ-ပရဒဝုေတၱာ (က၊ သီ၊ သ်ာ၊ ပီ)] မိဂဘူေတန ေစတသာ ဝိဟရာမိ။ ဣမံ [မူကြဲ-ဣဒံ (သီ၊ က၊)] ေခါ အဟံ၊ ဘေႏၲ၊ အတၳဝသံ သမၸႆမာေနာ အရညဂေတာပိ ႐ုကၡမူလဂေတာပိ သုညာဂါရဂေတာပိ အဘိကၡဏံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ [မူကြဲ-ဥဒါေနမိ (က၊)] -- 'အေဟာ သုခံ၊ အေဟာ သုခ'''ႏၲိ!
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ယႆႏၲရေတာ (ဥဒါန၊၁ဝဝ) န သႏၲိ ေကာပါ၊
 ဣတိဘဝါဘဝတၪၥ ဝီတိဝေတၱာ။
 တံ ဝိဂတဘယံ သုခႎ အေသာကံ၊
 ေဒဝါ နာႏုဘဝႏၲိ ဒႆနာယာ''တိ။ ဒသမံ။
မုစလိႏၵဝေဂၢါ ဒုတိေယာ နိ႒ိေတာ။
 တႆုဒၵါနံ --
 မုစလိေႏၵာ ရာဇာ ဒေ႑န၊ သကၠာေရာ ဥပါသေကန စ။
 ဂဗ႓ိနီ ဧကပုေတၱာ စ၊ သုပၸဝါသာ ဝိသာခါ စ။
 ကာဠီေဂါဓာယ ဘဒၵိေယာတိ။
၃။ နႏၵဝေဂၢါ
၁။ ကမၼဝိပါကဇသုတၱံ
 ၂၁။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အညတေရာ ဘိကၡဳ ဘဂဝေတာ အဝိဒူေရ နိသိေႏၷာ ေဟာတိ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပုရာဏကမၼဝိပါကဇံ ဒုကၡံ တိဗၺံ ခရံ ကဋဳကံ ေဝဒနံ အဓိဝါေသေႏၲာ သေတာ သမၸဇာေနာ အဝိဟညမာေနာ။
 အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ တံ ဘိကၡဳံ အဝိဒူေရ နိသိႏၷံ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပုရာဏကမၼဝိပါကဇံ ဒုကၡံ တိဗၺံ ခရံ ကဋဳကံ ေဝဒနံ အဓိဝါေသႏၲံ သတံ သမၸဇာနံ အဝိဟညမာနံ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''သဗၺကမၼဇဟႆ ဘိကၡဳေနာ၊
 ဓုနမာနႆ ပုေရ ကတံ ရဇံ။
 အမမႆ ဌိတႆ တာဒိေနာ၊
 အေတၳာ နတၳိ ဇနံ လေပတေဝ''တိ။ ပဌမံ။
၂။ နႏၵသုတၱံ
 ၂၂။ ဧဝံ (ဥဒါန၊၁၁) ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ နေႏၵာ ဘဂဝေတာ ဘာတာ မာတုစၧာပုေတၱာ သမၺဟုလာနံ ဘိကၡဴနံ ဧဝမာေရာေစတိ -- ''အနဘိရေတာ အဟံ၊ အာဝုေသာ၊ ျဗဟၼစရိယံ စရာမိ၊ န သေကၠာမိ ျဗဟၼစရိယံ သႏၶာေရတုံ၊ သိကၡံ ပစၥကၡာယ ဟီနာယာဝတၱိႆာမီ''တိ။
 အထ ေခါ အညတေရာ ဘိကၡဳ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိေႏၷာ ေခါ ေသာ ဘိကၡဳ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''အာယသၼာ၊ ဘေႏၲ၊ နေႏၵာ ဘဂဝေတာ ဘာတာ မာတုစၧာပုေတၱာ သမၺဟုလာနံ ဘိကၡဴနံ ဧဝမာေရာေစတိ -- 'အနဘိရေတာ အဟံ၊ အာဝုေသာ၊ ျဗဟၼစရိယံ စရာမိ၊ န သေကၠာမိ ျဗဟၼစရိယံ သႏၶာေရတုံ၊ သိကၡံ ပစၥကၡာယ ဟီနာယာဝတၱိႆာမီ'''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ အညတရံ ဘိကၡဳံ အာမေႏၲသိ -- ''ဧဟိ တြံ၊ ဘိကၡဳ၊ မမ ဝစေနန နႏၵံ ဘိကၡဳံ အာမေႏၲဟိ -- 'သတၳာ တံ၊ အာဝုေသာ နႏၵ၊ အာမေႏၲတီ'''တိ။ ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ ေခါ ေသာ ဘိကၡဳ ဘဂဝေတာ ပဋိႆုတြာ ေယနာယသၼာ နေႏၵာ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ အာယသၼႏၲံ နႏၵံ ဧတဒေဝါစ -- ''သတၳာ တံ၊ အာဝုေသာ နႏၵ၊ အာမေႏၲတီ''တိ။
 ''ဧဝမာဝုေသာ''တိ ေခါ အာယသၼာ နေႏၵာ တႆ ဘိကၡဳေနာ ပဋိႆုတြာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷံ ေခါ အာယသၼႏၲံ နႏၵံ ဘဂဝါ ဧတဒေဝါစ --
 ''သစၥံ ကိရ တြံ၊ နႏၵ၊ သမၺဟုလာနံ ဘိကၡဴနံ ဧဝမာေရာေစသိ -- 'အနဘိရေတာ အဟံ၊ အာဝုေသာ၊ ျဗဟၼစရိယံ စရာမိ၊ န သေကၠာမိ ျဗဟၼစရိယံ သႏၶာေရတုံ၊ သိကၡံ ပစၥကၡာယ ဟီနာယာဝတၱိႆာမီ'''တိ? ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ။
 ''ကိႆ ပန တြံ၊ နႏၵ၊ အနဘိရေတာ ျဗဟၼစရိယံ စရသိ၊ န သေကၠာသိ ျဗဟၼစရိယံ သႏၶာေရတုံ၊ သိကၡံ ပစၥကၡာယ ဟီနာယာဝတၱိႆသီ''တိ? ''သာကိယာနီ မံ [မူကြဲ-မမ (သ်ာ၊၊ အ႒ကထာ ၾသေလာေကတဗၺာ)]၊ ဘေႏၲ၊ ဇနပဒကလ်ာဏီ ဃရာ နိကၡမႏၲႆ [မူကြဲ-နိကၡမႏၲံ (အ႒ကထာယံ ပါဌႏၲရံ)] ဥပၯဳလႅိခိေတဟိ ေကေသဟိ အပေလာေကတြာ မံ ဧတဒေဝါစ -- 'တုဝဋံ ေခါ၊ အယ်ပုတၱ၊ အာဂေစၧယ်ာသီ'တိ။ ေသာ (ဥဒါန၊၁၂) ေခါ အဟံ၊ ဘေႏၲ၊ တမႏုႆရမာေနာ အနဘိရေတာ ျဗဟၼစရိယံ စရာမိ၊ န သေကၠာမိ ျဗဟၼစရိယံ သႏၶာေရတုံ၊ သိကၡံ ပစၥကၡာယ ဟီနာယာဝတၱိႆာမီ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ နႏၵံ ဗာဟာယံ ဂေဟတြာ -- ေသယ်ထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိေသာ သမိၪၨိတံ [မူကြဲ-သမၼိၪၨိတံ (သီ၊ သ်ာ၊ ကံ၊ ပီ၊)] ဝါ ဗာဟံ ပသာေရယ်၊ ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိေၪၨယ် [မူကြဲ-သမၼိေၪၨယ် (သီ၊ သ်ာ၊ ကံ၊ ပီ)] ဧဝေမဝ -- ေဇတဝေန အႏၲရဟိေတာ ေဒေဝသု တာဝတႎေသသု ပါတုရေဟာသိ။
 ေတန ေခါ ပန သမေယန ပၪၥမတၱာနိ အစၧရာသတာနိ သကၠႆ ေဒဝါနမိႏၵႆ ဥပ႒ာနံ အာဂတာနိ ေဟာႏၲိ ကကုဋပါဒါနိ။ အထ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ နႏၵံ အာမေႏၲသိ -- ''ပႆသိ ေနာ တြံ၊ နႏၵ၊ ဣမာနိ ပၪၥ အစၧရာသတာနိ ကကုဋပါဒါနီ''တိ? ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ။
 ''တံ ကႎ မညသိ၊ နႏၵ၊ ကတမာ ႏု ေခါ အဘိ႐ူပတရာ ဝါ ဒႆနီယတရာ ဝါ ပါသာဒိကတရာ ဝါ၊ သာကိယာနီ ဝါ ဇနပဒကလ်ာဏီ၊ ဣမာနိ ဝါ ပၪၥ အစၧရာသတာနိ ကကုဋပါဒါနီ''တိ? ''ေသယ်ထာပိ၊ ဘေႏၲ၊ ပလု႒မကၠဋီ ကဏၰနာသစၧိႏၷာ၊ ဧဝေမဝ ေခါ၊ ဘေႏၲ၊ သာကိယာနီ ဇနပဒကလ်ာဏီ ဣေမသံ ပၪၥႏၷံ အစၧရာသတာနံ ဥပနိဓာယ သခ်ၤမၸိ [မူကြဲ-သခၤမၸိ (သီ၊)] ေနာေပတိ ကလဘာဂမၸိ ေနာေပတိ ဥပနိဓိမၸိ ေနာေပတိ။ အထ ေခါ ဣမာနိ ပၪၥ အစၧရာသတာနိ အဘိ႐ူပတရာနိ ေစဝ ဒႆနီယတရာနိ စ ပါသာဒိကတရာနိ စာ''တိ။
 ''အဘိရမ၊ နႏၵ၊ အဘိရမ၊ နႏၵ! အဟံ ေတ ပါဋိေဘာေဂါ ပၪၥႏၷံ အစၧရာသတာနံ ပဋိလာဘာယ ကကုဋပါဒါန''ႏၲိ။ ''သေစ ေမ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ ပါဋိေဘာေဂါ ပၪၥႏၷံ အစၧရာသတာနံ ပဋိလာဘာယ ကကုဋပါဒါနံ၊ အဘိရမိႆာမဟံ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝတိ ျဗဟၼစရိေယ''တိ [မူကြဲ-ဘဂဝါ ျဗဟၼစရိေယတိ (သ်ာ၊ ပီ)] ဘဂဝါ ျဗဟၼစရိယႏၲိ (က)]
 အထ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ နႏၵံ ဗာဟာယံ ဂေဟတြာ -- ေသယ်ထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိေသာ သမိၪၨိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာေရယ်၊ ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိေၪၨယ်၊ ဧဝေမဝ -- ေဒေဝသု တာဝတႎေသသု အႏၲရဟိေတာ ေဇတဝေန ပါတုရေဟာသိ။
 အေႆာသုံ (ဥဒါန၊၁၃) ေခါ ဘိကၡဴ -- ''အာယသၼာ ကိရ နေႏၵာ ဘဂဝေတာ ဘာတာ မာတုစၧာပုေတၱာ အစၧရာနံ ေဟတု ျဗဟၼစရိယံ စရတိ၊ ဘဂဝါ ကိရႆ ပါဋိေဘာေဂါ ပၪၥႏၷံ အစၧရာသတာနံ ပဋိလာဘာယ ကကုဋပါဒါန''ႏၲိ။
 အထ ေခါ အာယသၼေတာ နႏၵႆ သဟာယကာ ဘိကၡဴ အာယသၼႏၲံ နႏၵံ ဘတကဝါေဒန စ ဥပကၠိတကဝါေဒန စ သမုဒါစရႏၲိ -- ''ဘတေကာ ကိရာယသၼာ နေႏၵာ ဥပကၠိတေကာ ကိရာယသၼာ နေႏၵာ အစၧရာနံ ေဟတု ျဗဟၼစရိယံ စရတိ၊ ဘဂဝါ ကိရႆ ပါဋိေဘာေဂါ ပၪၥႏၷံ အစၧရာသတာနံ ပဋိလာဘာယ ကကုဋပါဒါန''ႏၲိ။
 အထ ေခါ အာယသၼာ နေႏၵာ သဟာယကာနံ ဘိကၡဴနံ ဘတကဝါေဒန စ ဥပကၠိတကဝါေဒန စ အ႗ီယမာေနာ ဟရာယမာေနာ ဇိဂုစၧမာေနာ ဧေကာ ဝူပကေ႒ာ အပၸမေတၱာ အာတာပီ ပဟိတေတၱာ ဝိဟရေႏၲာ နစိရေႆဝ -- ယႆတၳာယ ကုလပုတၱာ သမၼေဒဝ အဂါရသၼာ အနဂါရိယံ ပဗၺဇႏၲိ တဒႏုတၱရံ -- ျဗဟၼစရိယပရိေယာသာနံ ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ သယံ အဘိညာ သစၧိကတြာ ဥပသမၸဇၨ ဝိဟာသိ။ ''ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ျဗဟၼစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတၳတၱာယာ''တိ အဗ႓ညာသိ။ အညတေရာ ေခါ ပနာယသၼာ နေႏၵာ အရဟတံ အေဟာသိ။
 အထ ေခါ အညတရာ ေဒဝတာ အဘိကၠႏၲာယ ရတၱိယာ အဘိကၠႏၲဝဏၰာ ေကဝလကပၸံ ေဇတဝနံ ၾသဘာေသတြာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ အ႒ာသိ။ ဧကမႏၲံ ဌိတာ ေခါ သာ ေဒဝတာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''အာယသၼာ၊ ဘေႏၲ၊ နေႏၵာ ဘဂဝေတာ ဘာတာ မာတုစၧာပုေတၱာ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ ေစေတာဝိမုတၱႎ ပညာဝိမုတၱႎ ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ သယံ အဘိညာ သစၧိကတြာ ဥပသမၸဇၨ ဝိဟရတီ''တိ။ ဘဂဝေတာပိ ေခါ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ -- ''နေႏၵာ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ ေစေတာဝိမုတၱႎ ပညာဝိမုတၱႎ ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ သယံ အဘိညာ သစၧိကတြာ ဥပသမၸဇၨ ဝိဟရတီ''တိ။
 အထ ေခါ အာယသၼာ နေႏၵာ တႆာ ရတၱိယာ အစၥေယန ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိေႏၷာ ေခါ အာယသၼာ နေႏၵာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''ယံ ေမ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ ပါဋိေဘာေဂါ ပၪၥႏၷံ အစၧရာသတာနံ ပဋိလာဘာယ ကကုဋပါဒါနံ၊ မုၪၥာမဟံ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝႏၲံ ဧတသၼာ ပဋိႆဝါ''တိ။ ''မယာပိ ေခါ (ဥဒါန၊၁၄) တြံ၊ နႏၵ [မူကြဲ-ေခါ ေတ နႏၵ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ)] ေခါ နႏၵ (က)] ေစတသာ ေစေတာ ပရိစၥ ဝိဒိေတာ -- 'နေႏၵာ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ ေစေတာဝိမုတၱႎ ပညာဝိမုတၱႎ ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ သယံ အဘိညာ သစၧိကတြာ ဥပသမၸဇၨ ဝိဟရတီ'တိ။ ေဒဝတာပိ ေမ ဧတမတၳံ အာေရာေစသိ -- 'အာယသၼာ၊ ဘေႏၲ၊ နေႏၵာ ဘဂဝေတာ ဘာတာ မာတုစၧာပုေတၱာ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ ေစေတာဝိမုတၱႎ ပညာဝိမုတၱႎ ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ သယံ အဘိညာ သစၧိကတြာ ဥပသမၸဇၨ ဝိဟရတီ'တိ။ ယေဒဝ ေခါ ေတ၊ နႏၵ၊ အႏုပါဒါယ အာသေဝဟိ စိတၱံ ဝိမုတၱံ၊ အထာဟံ မုေတၱာ ဧတသၼာ ပဋိႆဝါ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ယႆ နိတၱိေဏၰာ ပေကၤါ၊
 မဒၵိေတာ ကာမကဏၬေကာ။
 ေမာဟကၡယံ အႏုပၸေတၱာ၊
 သုခဒုေကၡသု န ေဝဓတီ သ ဘိကၡဴ''တိ။ ဒုတိယံ။
၃။ ယေသာဇသုတၱံ
 ၂၃။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ယေသာဇပၸမုခါနိ ပၪၥမတၱာနိ ဘိကၡဳသတာနိ သာဝတၳႎ အႏုပၸတၱာနိ ေဟာႏၲိ ဘဂဝႏၲံ ဒႆနာယ။ ေတဓ ေခါ အာဂႏၲဳကာ ဘိကၡဴ ေနဝါသိေကဟိ ဘိကၡဴဟိ သဒၶႎ ပဋိသေမၼာဒမာနာ ေသနာသနာနိ ပညာပယမာနာ ပတၱစီဝရာနိ ပဋိသာမယမာနာ ဥစၥာသဒၵါ မဟာသဒၵါ [မူကြဲ-ဥစၥာသဒၵမဟာသဒၵါ (က၊)] အေဟသုံ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ အာနႏၵံ အာမေႏၲသိ -- ''ေက ပေနေတ၊ အာနႏၵ၊ ဥစၥာသဒၵါ မဟာသဒၵါ ေကဝ႗ာ မေည မစၧဝိေလာေပ''တိ? ''ဧတာနိ၊ ဘေႏၲ၊ ယေသာဇပၸမုခါနိ ပၪၥမတၱာနိ ဘိကၡဳသတာနိ သာဝတၳႎ အႏုပၸတၱာနိ ဘဂဝႏၲံ ဒႆနာယ။ ေတေတ အာဂႏၲဳကာ ဘိကၡဴ ေနဝါသိေကဟိ ဘိကၡဴဟိ သဒၶႎ ပဋိသေမၼာဒမာနာ ေသနာသနာနိ ပညာပယမာနာ ပတၱစီဝရာနိ ပဋိသာမယမာနာ ဥစၥာသဒၵါ မဟာသဒၵါ''တိ။ ''ေတနဟာနႏၵ၊ မမ ဝစေနန ေတ ဘိကၡဴ အာမေႏၲဟိ -- 'သတၳာ အာယသၼေႏၲ အာမေႏၲတီ'''တိ။
 ''ဧဝံ (ဥဒါန၊၁ဝ၅၊ ဘေႏၲ''တိ ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ ဘဂဝေတာ ပဋိႆုတြာ ေယန ေတ ဘိကၡဴ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ေတ ဘိကၡဴ ဧတဒေဝါစ -- ''သတၳာ အာယသၼေႏၲ အာမေႏၲတီ''တိ။ ''ဧဝမာဝုေသာ''တိ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ အာယသၼေတာ အာနႏၵႆ ပဋိႆုတြာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒႎသု။ ဧကမႏၲံ နိသိေႏၷ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ ဘဂဝါ ဧတဒေဝါစ --
 ''ကႎ ႏု တုေမွ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဥစၥာသဒၵါ မဟာသဒၵါ၊ ေကဝ႗ာ မေည မစၧဝိေလာေပ''တိ? ဧဝံ ဝုေတၱ၊ အာယသၼာ ယေသာေဇာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''ဣမာနိ၊ ဘေႏၲ၊ ပၪၥမတၱာနိ ဘိကၡဳသတာနိ သာဝတၳႎ အႏုပၸတၱာနိ ဘဂဝႏၲံ ဒႆနာယ။ ေတေမ အာဂႏၲဳကာ ဘိကၡဴ ေနဝါသိေကဟိ ဘိကၡဴဟိ သဒၶႎ ပဋိသေမၼာဒမာနာ ေသနာသနာနိ ပညာပယမာနာ ပတၱစီဝရာနိ ပဋိသာမယမာနာ ဥစၥာသဒၵါ မဟာသဒၵါ''တိ။ ''ဂစၧထ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပဏာေမမိ ေဝါ [မူကြဲ-ေဝါ ပဏာေမမိ (သဗၺတၳ) မ၊ နိ၊ ၂။၁၅၇) ပႆိတဗၺံ]၊ န ေဝါ မမ သႏၲိေက ဝတၳဗၺ''ႏၲိ။
 ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ ဘဂဝေတာ ပဋိႆုတြာ ဥ႒ာယာသနာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ပဒကၡိဏံ ကတြာ ေသနာသနံ သံသာေမတြာ [မူကြဲ-ပဋိသံသာေမတြာ (သ်ာ၊)] ပတၱစီဝရမာဒါယ ေယန ဝဇၨီ ေတန စာရိကံ ပကၠမႎသု။ ဝဇၨီသု အႏုပုေဗၺန စာရိကံ စရမာနာ ေယန ဝဂၢဳမုဒါ နဒီ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ ဝဂၢဳမုဒါယ နဒိယာ တီေရ ပဏၰကုဋိေယာ ကရိတြာ ဝႆံ ဥပဂစၧႎသု။
 အထ ေခါ အာယသၼာ ယေသာေဇာ ဝႆူပဂေတာ [မူကြဲ-ဝႆူပဂေတ (က၊)] ဘိကၡဴ အာမေႏၲသိ -- ''ဘဂဝတာ မယံ၊ အာဝုေသာ၊ ပဏာမိတာ အတၳကာေမန ဟိေတသိနာ၊ အႏုကမၸေကန အႏုကမၸံ ဥပါဒါယ။ ဟႏၵ မယံ၊ အာဝုေသာ၊ တထာ ဝိဟာရံ ကေပၸမ ယထာ ေနာ ဝိဟရတံ ဘဂဝါ အတၱမေနာ အႆာ''တိ။ ''ဧဝမာဝုေသာ''တိ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ အာယသၼေတာ ယေသာဇႆ ပစၥေႆာသုံ။ အထ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ ဝူပက႒ာ အပၸမတၱာ အာတာပိေနာ ပဟိတတၱာ ဝိဟရႏၲာ ေတေနဝႏၲရဝေႆန သေဗၺဝ တိေႆာ ဝိဇၨာ သစၧာကံသု။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ယထာဘိရႏၲံ ဝိဟရိတြာ ေယန ေဝသာလီ ေတန စာရိကံ ပကၠာမိ။ အႏုပုေဗၺန စာရိကံ စရမာေနာ ေယန ေဝသာလီ တဒဝသရိ။ တၾတ သုဒံ ဘဂဝါ ေဝသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝေန ကူဋာဂါရသာလာယံ။
 အထ (ဥဒါန၊၁၆) ေခါ ဘဂဝါ ဝဂၢဳမုဒါတီရိယာနံ ဘိကၡဴနံ ေစတသာ ေစေတာ ပရိစၥ မနသိ ကရိတြာ အာယသၼႏၲံ အာနႏၵံ အာမေႏၲသိ -- ''အာေလာကဇာတာ ဝိယ ေမ၊ အာနႏၵ၊ ဧသာ ဒိသာ၊ ၾသဘာသဇာတာ ဝိယ ေမ၊ အာနႏၵ၊ ဧသာ ဒိသာ၊ ယႆံ ဒိသာယံ [မူကြဲ-ယာယံ (က၊)] ဝဂၢဳမုဒါတီရိယာ ဘိကၡဴ ဝိဟရႏၲိ။ ဂႏၲဳံ အပၸဋိကူလာသိ ေမ မနသိ ကာတုံ။ ပဟိေဏယ်ာသိ တြံ၊ အာနႏၵ၊ ဝဂၢဳမုဒါတီရိယာနံ ဘိကၡဴနံ သႏၲိေက ဒူတံ -- 'သတၳာ အာယသၼေႏၲ အာမေႏၲတိ၊ သတၳာ အာယသၼႏၲာနံ ဒႆနကာေမာ'''တိ။
 ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ ဘဂဝေတာ ပဋိႆုတြာ ေယန အညတေရာ ဘိကၡဳ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ တံ ဘိကၡဳံ ဧတဒေဝါစ -- ''ဧဟိ တြံ၊ အာဝုေသာ၊ ေယန ဝဂၢဳမုဒါတီရိယာ ဘိကၡဴ ေတႏုပသကၤမ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဝဂၢဳမုဒါတီရိေယ ဘိကၡဴ ဧဝံ ဝေဒဟိ -- 'သတၳာ အာယသၼေႏၲ အာမေႏၲတိ၊ သတၳာ အာယသၼႏၲာနံ ဒႆနကာေမာ'''တိ။
 ''ဧဝမာဝုေသာ''တိ ေခါ ေသာ ဘိကၡဳ အာယသၼေတာ အာနႏၵႆ ပဋိႆုတြာ -- ေသယ်ထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိေသာ သမိၪၨိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာေရယ်၊ ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိေၪၨယ်၊ ဧဝေမဝ -- မဟာဝေန ကူဋာဂါရသာလာယံ အႏၲရဟိေတာ ဝဂၢဳမုဒါယ နဒိယာ တီေရ ေတသံ ဘိကၡဴနံ ပုရေတာ ပါတုရေဟာသိ။ အထ ေခါ ေသာ ဘိကၡဳ ဝဂၢဳမုဒါတီရိေယ ဘိကၡဴ ဧတဒေဝါစ -- ''သတၳာ အာယသၼေႏၲ အာမေႏၲတိ၊ သတၳာ အာယသၼႏၲာနံ ဒႆနကာေမာ''တိ။
 ''ဧဝမာဝုေသာ''တိ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ တႆ ဘိကၡဳေနာ ပဋိႆုတြာ ေသနာသနံ သံသာေမတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ -- ေသယ်ထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိေသာ သမိၪၨိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာေရယ်၊ ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိေၪၨယ်၊ ဧဝေမဝ -- ဝဂၢဳမုဒါယ နဒိယာ တီေရ အႏၲရဟိတာ မဟာဝေန ကူဋာဂါရသာလာယံ ဘဂဝေတာ သမၼဳေခ ပါတုရေဟသုံ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဘဂဝါ အာေနေၪၨန သမာဓိနာ နိသိေႏၷာ ေဟာတိ။ အထ ေခါ ေတသံ ဘိကၡဴနံ ဧတဒေဟာသိ -- ''ကတေမန ႏု ေခါ ဘဂဝါ ဝိဟာေရန ဧတရဟိ ဝိဟရတီ''တိ? အထ ေခါ ေတသံ ဘိကၡဴနံ ဧတဒေဟာသိ -- ''အာေနေၪၨန ေခါ ဘဂဝါ ဝိဟာေရန ဧတရဟိ ဝိဟရတီ''တိ။ သေဗၺဝ အာေနၪၨသမာဓိနာ နိသီဒႎသု။
 အထ (ဥဒါန၊၁၇) ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ အဘိကၠႏၲာယ ရတၱိယာ၊ နိကၡေႏၲ ပဌေမ ယာေမ၊ ဥ႒ာယာသနာ ဧကံသံ ဥတၱရာသဂႍ [မူကြဲ-စီဝရံ (သဗၺတၳ)] ကရိတြာ ေယန ဘဂဝါ ေတနၪၨလႎ ပဏာေမတြာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''အဘိကၠႏၲာ၊ ဘေႏၲ၊ ရတၱိ၊ နိကၡေႏၲာ ပဌေမာ ယာေမာ၊ စိရနိသိႏၷာ အာဂႏၲဳကာ ဘိကၡဴ၊ ပဋိသေမၼာဒတု၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ အာဂႏၲဳေကဟိ ဘိကၡဴဟီ''တိ။ ဧဝံ ဝုေတၱ၊ ဘဂဝါ တုဏွီ အေဟာသိ။
 ဒုတိယမၸိ ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ အဘိကၠႏၲာယ ရတၱိယာ၊ နိကၡေႏၲ မဇၩိေမ ယာေမ၊ ဥ႒ာယာသနာ ဧကံသံ ဥတၱရာသဂႍ ကရိတြာ ေယန ဘဂဝါ ေတနၪၨလႎ ပဏာေမတြာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''အဘိကၠႏၲာ၊ ဘေႏၲ၊ ရတၱိ၊ နိကၡေႏၲာ မဇၩိေမာ ယာေမာ၊ စိရနိသိႏၷာ အာဂႏၲဳကာ ဘိကၡဴ၊ ပဋိသေမၼာဒတု၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ အာဂႏၲဳေကဟိ ဘိကၡဴဟီ''တိ။ ဒုတိယမၸိ ေခါ ဘဂဝါ တုဏွီ အေဟာသိ။
 တတိယမၸိ ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ အဘိကၠႏၲာယ ရတၱိယာ၊ နိကၡေႏၲ ပစၧိေမ ယာေမ၊ ဥဒၶေသၱ အ႐ုေဏ၊ နႏၵိမုခိယာ ရတၱိယာ ဥ႒ာယာသနာ ဧကံသံ ဥတၱရာသဂႍ ကရိတြာ ေယန ဘဂဝါ ေတနၪၨလႎ ပဏာေမတြာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''အဘိကၠႏၲာ၊ ဘေႏၲ၊ ရတၱိ၊ နိကၡေႏၲာ ပစၧိေမာ ယာေမာ၊ ဥဒၶေသၱာ အ႐ုေဏာ၊ နႏၵိမုခီ ရတၱိ၊ စိရနိသိႏၷာ အာဂႏၲဳကာ ဘိကၡဴ၊ ပဋိသေမၼာဒတု၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ၊ အာဂႏၲဳေကဟိ ဘိကၡဴဟီ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ တမွာ သမာဓိမွာ ဝု႒ဟိတြာ အာယသၼႏၲံ အာနႏၵံ အာမေႏၲသိ -- ''သေစ ေခါ တြံ၊ အာနႏၵ၊ ဇာေနယ်ာသိ ဧတၱကမၸိ ေတ နပၸဋိဘာေသယ် [မူကြဲ-နပၸဋိေဘယ် (?)]။ အဟၪၥ၊ အာနႏၵ၊ ဣမာနိ စ ပၪၥ ဘိကၡဳသတာနိ သေဗၺဝ အာေနၪၨသမာဓိနာ နိသီဒိမွာ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ယႆ ဇိေတာ ကာမကဏၬေကာ၊
 အေကၠာေသာ စ ဝေဓါ စ ဗႏၶနၪၥ။
 ပဗၺေတာဝ [မူကြဲ-ပဗၺေတာ ဝိယ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ၊)] ေသာ ဌိေတာ အေနေဇာ၊
 သုခဒုေကၡသု န ေဝဓတီ သ ဘိကၡဴ''တိ။ တတိယံ။
၄။ သာရိပုတၱသုတၱံ
 ၂၄။ ဧဝံ (ဥဒါန၊၁၈) ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ သာရိပုေတၱာ ဘဂဝေတာ အဝိဒူေရ နိသိေႏၷာ ေဟာတိ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတႎ ဥပ႒ေပတြာ။ အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ သာရိပုတၱံ အဝိဒူေရ နိသိႏၷံ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတႎ ဥပ႒ေပတြာ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ယထာပိ ပဗၺေတာ ေသေလာ၊ အစေလာ သုပၸတိ႒ိေတာ။
 ဧဝံ ေမာဟကၡယာ ဘိကၡဳ၊ ပဗၺေတာဝ န ေဝဓတီ''တိ။ စတုတၳံ။
၅။ မဟာေမာဂၢလႅာနသုတၱံ
 ၂၅။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ မဟာေမာဂၢလႅာေနာ ဘဂဝေတာ အဝိဒူေရ နိသိေႏၷာ ေဟာတိ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ကာယဂတာယ သတိယာ အဇၩတၱံ သူပ႒ိတာယ။ အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ မဟာေမာဂၢလႅာနံ အဝိဒူေရ နိသိႏၷံ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ကာယဂတာယ သတိယာ အဇၩတၱံ သူပ႒ိတာယ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''သတိ ကာယဂတာ ဥပ႒ိတာ၊
 ဆသု ဖႆာယတေနသု သံဝုေတာ။
 သတတံ ဘိကၡဳ သမာဟိေတာ၊
 ဇညာ နိဗၺာနမတၱေနာ''တိ။ ပၪၥမံ။
၆။ ပိလိႏၵဝစၧသုတၱံ
 ၂၆။ ဧဝံ (ဥဒါန၊၁၉) ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂေဟ ဝိဟရတိ ေဝဠဳဝေန ကလႏၵကနိဝါေပ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ ပိလိႏၵဝေစၧာ [မူကြဲ-ပိလိႏၵိဝေစၧာ (သီ၊)] ဘိကၡဴ ဝသလဝါေဒန သမုဒါစရတိ။ အထ ေခါ သမၺဟုလာ ဘိကၡဴ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒႎသု။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷာ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစုံ -- ''အာယသၼာ၊ ဘေႏၲ၊ ပိလိႏၵဝေစၧာ ဘိကၡဴ ဝသလဝါေဒန သမုဒါစရတီ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ အညတရံ ဘိကၡဳံ အာမေႏၲသိ -- ''ဧဟိ တြံ၊ ဘိကၡဳ၊ မမ ဝစေနန ပိလိႏၵဝစၧံ ဘိကၡဳံ အာမေႏၲဟိ -- 'သတၳာ တံ၊ အာဝုေသာ ပိလိႏၵဝစၧ [မူကြဲ-ဝစၧ (သ်ာ)] အာမေႏၲတီ'''တိ။ ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ ေခါ ေသာ ဘိကၡဳ ဘဂဝေတာ ပဋိႆုတြာ ေယနာယသၼာ ပိလိႏၵဝေစၧာ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ အာယသၼႏၲံ ပိလိႏၵဝစၧံ ဧတဒေဝါစ -- ''သတၳာ တံ၊ အာဝုေသာ ပိလိႏၵဝစၧ၊ အာမေႏၲတီ''တိ။
 ''ဧဝမာဝုေသာ''တိ ေခါ အာယသၼာ ပိလိႏၵဝေစၧာ တႆ ဘိကၡဳေနာ ပဋိႆုတြာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷံ ေခါ အာယသၼႏၲံ ပိလိႏၵဝစၧံ ဘဂဝါ ဧတဒေဝါစ -- ''သစၥံ ကိရ တြံ၊ ဝစၧ၊ ဘိကၡဴ ဝသလဝါေဒန သမုဒါစရသီ''တိ? ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼေတာ ပိလိႏၵဝစၧႆ ပုေဗၺနိဝါသံ မနသိ ကရိတြာ ဘိကၡဴ အာမေႏၲသိ -- ''မာ ေခါ တုေမွ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဝစၧႆ ဘိကၡဳေနာ ဥဇၩာယိတၳ။ န၊ ဘိကၡေဝ၊ ဝေစၧာ ေဒါသႏၲေရာ ဘိကၡဴ ဝသလဝါေဒန သမုဒါစရတိ။ ဝစၧႆ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳေနာ ပၪၥ ဇာတိသတာနိ အေဗၺာကိဏၰာနိ ျဗာဟၼဏကုေလ ပစၥာဇာတာနိ။ ေသာ တႆ ဝသလဝါေဒါ ဒီဃရတၱံ သမုဒါစိေဏၰာ [မူကြဲ-အဇၩာစိေဏၰာ (သ်ာ၊ ပီ၊ က၊ အ႒ကထာယံ ပါဌႏၲရံ)]။ ေတနာယံ ဝေစၧာ ဘိကၡဴ ဝသလဝါေဒန သမုဒါစရတီ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ယမွီ (ဥဒါန၊၁၁ဝ) န မာယာ ဝသတီ န မာေနာ၊
 ေယာ ဝီတေလာေဘာ အမေမာ နိရာေသာ။
 ပႏုဏၰေကာေဓါ [မူကြဲ-ပဏုႏၷေကာေဓါ (ပီ၊)] အဘိနိဗၺဳတေတၱာ၊
 ေသာ ျဗာဟၼေဏာ ေသာ သမေဏာ သ ဘိကၡဴ''တိ။ ဆ႒ံ။
၇။ သကၠဳဒါနသုတၱံ
 ၂၇။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂေဟ ဝိဟရတိ ေဝဠဳဝေန ကလႏၵကနိဝါေပ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ မဟာကႆေပါ ပိပၸလိဂုဟာယံ ဝိဟရတိ၊ သတၱာဟံ ဧကပလႅေကၤန နိသိေႏၷာ ေဟာတိ အညတရံ [မူကြဲ-နိသိေႏၷာ အညတရံ (သ်ာ၊ က၊)] သမာဓႎ သမာပဇၨိတြာ။ အထ ေခါ အာယသၼာ မဟာကႆေပါ တႆ သတၱာဟႆ အစၥေယန တမွာ သမာဓိမွာ ဝု႒ာသိ။ အထ ေခါ အာယသၼေတာ မဟာကႆပႆ တမွာ သမာဓိမွာ ဝု႒ိတႆ ဧတဒေဟာသိ -- ''ယံႏူနာဟံ ရာဇဂဟံ ပိ႑ာယ ပဝိေသယ်''ႏၲိ။
 ေတန ေခါ ပန သမေယန ပၪၥမတၱာနိ ေဒဝတာသတာနိ ဥႆုကၠံ အာပႏၷာနိ ေဟာႏၲိ အာယသၼေတာ မဟာကႆပႆ ပိ႑ပါတပဋိလာဘာယ။ အထ ေခါ အာယသၼာ မဟာကႆေပါ တာနိ ပၪၥမတၱာနိ ေဒဝတာသတာနိ ပဋိကၡိပိတြာ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိ႑ာယ ပါဝိသိ။
 ေတန ေခါ ပန သမေယန သေကၠာ ေဒဝါနမိေႏၵာ အာယသၼေတာ မဟာကႆပႆ ပိ႑ပါတံ ဒါတုကာေမာ ေဟာတိ။ ေပသကာရဝဏၰံ အဘိနိမၼိနိတြာ တႏၲံ ဝိနာတိ။ သုဇာ [မူကြဲ-သုဇာတာ (သ်ာ၊ ပီ၊ က၊)] အသုရကညာ တသရံ ပူေရတိ။ အထ ေခါ အာယသၼာ မဟာကႆေပါ ရာဇဂေဟ သပဒါနံ ပိ႑ာယ စရမာေနာ ေယန သကၠႆ ေဒဝါနမိႏၵႆ နိေဝသနံ ေတႏုပသကၤမိ။ အဒၵသာ ေခါ သေကၠာ ေဒဝါနမိေႏၵာ အာယသၼႏၲံ မဟာကႆပံ ဒူရေတာဝ အာဂစၧႏၲံ။ ဒိသြာန ဃရာ နိကၡမိတြာ ပစၥဳဂႏ႖ာ ဟတၳေတာ ပတၱံ ဂေဟတြာ ဃရံ ပဝိသိတြာ [မူကြဲ-ပဝိေသတြာ (က၊)] ဃဋိယာ ၾသဒနံ ဥဒၶရိတြာ ပတၱံ ပူေရတြာ အာယသၼေတာ မဟာကႆပႆ အဒါသိ။ ေသာ အေဟာသိ ပိ႑ပါေတာ အေနကသူေပါ အေနကဗ်ၪၨေနာ အေနကရသဗ်ၪၨေနာ [မူကြဲ-အေနကသူပရသဗ်ၪၨေနာ (သီ၊ ပီ)] အထ ေခါ အာယသၼေတာ မဟာကႆပႆ ဧတဒေဟာသိ -- ''ေကာ ႏု ေခါ အယံ သေတၱာ ယႆာယံ ဧဝ႐ူေပါ ဣဒၶါႏုဘာေဝါ''တိ (ဥဒါန၊၁၁၁? အထ ေခါ အာယသၼေတာ မဟာကႆပႆ ဧတဒေဟာသိ -- ''သေကၠာ ေခါ အယံ ေဒဝါနမိေႏၵာ''တိ။ ဣတိ ဝိဒိတြာ သကၠံ ေဒဝါနမိႏၵံ ဧတဒေဝါစ -- ''ကတံ ေခါ ေတ ဣဒံ၊ ေကာသိယ၊ မာ [မူကြဲ-မာႆု (သီ၊ သ်ာ၊)] ပုနပိ ဧဝ႐ူပမကာသီ''တိ။ ''အမွာကမၸိ၊ ဘေႏၲ ကႆပ၊ ပုေညန အေတၳာ၊ အမွာကမၸိ ပုေညန ကရဏီယ''ႏၲိ။
 အထ ေခါ သေကၠာ ေဒဝါနမိေႏၵာ အာယသၼႏၲံ မဟာကႆပံ အဘိဝါေဒတြာ ပဒကၡိဏံ ကတြာ ေဝဟာသံ အဗ႓ဳဂၢႏ႖ာ အာကာေသ အႏၲလိေကၡ တိကၡတၱဳံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ -- ''အေဟာ ဒါနံ ပရမဒါနံ [မူကြဲ-ပရမံ ဒါနံ (ပီ၊ က၊)] ကႆေပ သုပၸတိ႒ိတံ! အေဟာ ဒါနံ ပရမဒါနံ ကႆေပ သုပၸတိ႒ိတံ!! အေဟာ ဒါနံ ပရမဒါနံ ကႆေပ သုပၸတိ႒ိတ''ႏၲိ!!! အေႆာသိ ေခါ ဘဂဝါ ဒိဗၺာယ ေသာတဓာတုယာ ဝိသုဒၶါယ အတိကၠႏၲမာႏုသိကာယ သကၠႆ ေဒဝါနမိႏၵႆ ေဝဟာသံ အဗ႓ဳဂၢႏ႖ာ အာကာေသ အႏၲလိေကၡ တိကၡတၱဳံ ဥဒါနံ ဥဒါေနႏၲႆ -- ''အေဟာ ဒါနံ ပရမဒါနံ ကႆေပ သုပၸတိ႒ိတံ! အေဟာ ဒါနံ ပရမဒါနံ ကႆေပ သုပၸတိ႒ိတံ!! အေဟာ ဒါနံ ပရမဒါနံ ကႆေပ သုပၸတိ႒ိတ''ႏၲိ!!!
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ပိ႑ပါတိကႆ ဘိကၡဳေနာ၊
 အတၱဘရႆ အနညေပါသိေနာ။
 ေဒဝါ ပိဟယႏၲိ တာဒိေနာ၊
 ဥပသႏၲႆ သဒါ သတီမေတာ''တိ။ သတၱမံ။
၈။ ပိ႑ပါတိကသုတၱံ
 ၂၈။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန သမၺဟုလာနံ ဘိကၡဴနံ ပစၧာဘတၱံ ပိ႑ပါတပဋိကၠႏၲာနံ ကေရရိမ႑လမာေဠ သႏၷိသိႏၷာနံ သႏၷိပတိတာနံ အယမႏၲရာကထာ ဥဒပါဒိ --
 ''ပိ႑ပါတိေကာ၊ အာဝုေသာ၊ ဘိကၡဳ ပိ႑ာယ စရေႏၲာ လဘတိ ကာေလန ကာလံ မနာပိေက စကၡဳနာ ႐ူေပ ပႆိတုံ၊ လဘတိ ကာေလန ကာလံ မနာပိေက ေသာေတန သေဒၵ ေသာတုံ၊ လဘတိ ကာေလန ကာလံ မနာပိေက ဃာေနန (ဥဒါန၊၁၂) ဂေႏၶ ဃာယိတုံ၊ လဘတိ ကာေလန ကာလံ မနာပိေက ဇိဝွါယ ရေသ သာယိတုံ၊ လဘတိ ကာေလန ကာလံ မနာပိေက ကာေယန ေဖာ႒ေဗၺ ဖုသိတုံ။ ပိ႑ပါတိေကာ၊ အာဝုေသာ၊ ဘိကၡဳ သကၠေတာ ဂ႐ုကေတာ မာနိေတာ ပူဇိေတာ အပစိေတာ ပိ႑ာယ စရတိ။ ဟႏၵာဝုေသာ၊ မယမၸိ ပိ႑ပါတိကာ ေဟာမ။ မယမၸိ လစၧာမ ကာေလန ကာလံ မနာပိေက စကၡဳနာ ႐ူေပ ပႆိတုံ၊ မယမၸိ လစၧာမ ကာေလန ကာလံ မနာပိေက ေသာေတန သေဒၵ ေသာတုံ၊ မယမၸိ လစၧာမ ကာေလန ကာလံ မနာပိေက ဃာေနန ဂေႏၶ ဃာယိတုံ၊ မယမၸိ လစၧာမ ကာေလန ကာလံ မနာပိေက ဇိဝွါယ ရေသ သာယိတုံ၊ မယမၸိ လစၧာမ ကာေလန ကာလံ မနာပိေက ကာေယန ေဖာ႒ေဗၺ ဖုသိတုံ၊ မယမၸိ သကၠတာ ဂ႐ုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ အပစိတာ ပိ႑ာယ စရိႆာမာ''တိ။ အယၪၥရဟိ ေတသံ ဘိကၡဴနံ အႏၲရာကထာ ေဟာတိ ဝိပၸကတာ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ သာယႏွသမယံ ပဋိသလႅာနာ ဝု႒ိေတာ ေယန ကေရရိမ႑လမာေဠာ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ပညေတၱ အာသေန နိသီဒိ။ နိသဇၨ ေခါ ဘဂဝါ ဘိကၡဴ အာမေႏၲသိ -- ''ကာယ ႏုတၳ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သႏၷိသိႏၷာ၊ ကာ စ ပန ေဝါ အႏၲရာကထာ ဝိပၸကတာ''တိ?
 ''ဣဓ၊ ဘေႏၲ၊ အမွာကံ ပစၧာဘတၱံ ပိ႑ပါတပဋိကၠႏၲာနံ ကေရရိမ႑လမာေဠ သႏၷိသိႏၷာနံ သႏၷိပတိတာနံ အယမႏၲရာကထာ ဥဒပါဒိ --
 'ပိ႑ပါတိေကာ၊ အာဝုေသာ၊ ဘိကၡဳ ပိ႑ာယ စရေႏၲာ လဘတိ ကာေလန ကာလံ မနာပိေက စကၡဳနာ ႐ူေပ ပႆိတုံ၊ လဘတိ ကာေလန ကာလံ မနာပိေက ေသာေတန သေဒၵ ေသာတုံ၊ လဘတိ ကာေလန ကာလံ မနာပိေက ဃာေနန ဂေႏၶ ဃာယိတုံ၊ လဘတိ ကာေလန ကာလံ မနာပိေက ဇိဝွါယ ရေသ သာယိတုံ၊ လဘတိ ကာေလန ကာလံ မနာပိေက ကာေယန ေဖာ႒ေဗၺ ဖုသိတုံ။ ပိ႑ပါတိေကာ၊ အာဝုေသာ၊ ဘိကၡဳ သကၠေတာ ဂ႐ုကေတာ မာနိေတာ ပူဇိေတာ အပစိေတာ ပိ႑ာယ စရတိ။ ဟႏၵာဝုေသာ၊ မယမၸိ ပိ႑ပါတိကာ ေဟာမ။ မယမၸိ လစၧာမ ကာေလန ကာလံ မနာပိေက စကၡဳနာ ႐ူေပ ပႆိတုံ။ ပ ။ ကာေယန ေဖာ႒ေဗၺ ဖုသိတုံ။ မယမၸိ သကၠတာ ဂ႐ုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ အပစိတာ ပိ႑ာယ စရိႆာမာ'တိ။ အယံ ေခါ ေနာ၊ ဘေႏၲ၊ အႏၲရာကထာ ဝိပၸကတာ၊ အထ ဘဂဝါ အႏုပၸေတၱာ''တိ။
 ''န (ဥဒါန၊၁၃) ေခြတံ၊ ဘိကၡေဝ၊ တုမွာကံ ပတိ႐ူပံ ကုလပုတၱာနံ သဒၶါ အဂါရသၼာ အနဂါရိယံ ပဗၺဇိတာနံ ယံ တုေမွ ဧဝ႐ူပႎ ကထံ ကေထယ်ာထ။ သႏၷိပတိတာနံ ေဝါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဒြယံ ကရဏီယံ -- ဓမၼီ ဝါ ကထာ အရိေယာ ဝါ တုဏွီဘာေဝါ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ပိ႑ပါတိကႆ ဘိကၡဳေနာ၊
 အတၱဘရႆ အနညေပါသိေနာ။
 ေဒဝါ ပိဟယႏၲိ တာဒိေနာ၊
 ေနာ ေစ သဒၵသိေလာကနိႆိေတာ''တိ။ အ႒မံ။
၉။ သိပၸသုတၱံ
 ၂၉။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန သမၺဟုလာနံ ဘိကၡဴနံ ပစၧာဘတၱံ ပိ႑ပါတပဋိကၠႏၲာနံ မ႑လမာေဠ သႏၷိသိႏၷာနံ သႏၷိပတိတာနံ အယမႏၲရာကထာ ဥဒပါဒိ -- ''ေကာ ႏု ေခါ၊ အာဝုေသာ၊ သိပၸံ ဇာနာတိ? ေကာ ကႎ သိပၸံ သိကၡိ? ကတရံ သိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ''ႏၲိ?
 တေတၳကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- ''ဟတၳိသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ''ႏၲိ။ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- ''အႆသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ''ႏၲိ။ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- ''ရထသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ''ႏၲိ။ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- ''ဓႏုသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ''ႏၲိ။ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- ''ထ႐ုသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ''ႏၲိ။ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- ''မုဒၵါသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ''ႏၲိ။ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- ''ဂဏနာသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ''ႏၲိ။ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- ''သခၤါနသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ''ႏၲိ။ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- ''ေလခါသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ''ႏၲိ။ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- ''ကာေဝယ်သိပၸံ [မူကြဲ-ကာဗ်သိပၸံ (သ်ာ၊)] သိပၸါနံ အဂၢ''ႏၲိ။ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- ''ေလာကာယတသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ''ႏၲိ။ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- ''ခတၱဝိဇၨာသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ''ႏၲိ။ အယၪၥရဟိ ေတသံ ဘိကၡဴနံ အႏၲရာကထာ ေဟာတိ ဝိပၸကတာ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ သာယႏွသမယံ ပဋိသလႅာနာ ဝု႒ိေတာ ေယန မ႑လမာေဠာ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ပညေတၱ အာသေန နိသီဒိ။ နိသဇၨ (ဥဒါန၊၁၄) ေခါ ဘဂဝါ ဘိကၡဴ အာမေႏၲသိ -- ''ကာယ ႏုတၳ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သႏၷိသိႏၷာ၊ ကာ စ ပန ေဝါ အႏၲရာကထာ ဝိပၸကတာ''တိ?
 ''ဣဓ၊ ဘေႏၲ၊ အမွာကံ ပစၧာဘတၱံ ပိ႑ပါတပဋိကၠႏၲာနံ မ႑လမာေဠ သႏၷိသိႏၷာနံ အယမႏၲရာကထာ ဥဒပါဒိ -- 'ေကာ ႏု ေခါ၊ အာဝုေသာ၊ သိပၸံ ဇာနာတိ? ေကာ ကႎ သိပၸံ သိကၡိ? ကတရံ သိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ'ႏၲိ?
 ''တေတၳကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- 'ဟတၳိသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ'ႏၲိ။ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- 'အႆသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ'ႏၲိ၊ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- 'ရထသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ'ႏၲိ၊ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- 'ဓႏုသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ'ႏၲိ၊ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- 'ထ႐ုသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ'ႏၲိ၊ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- 'မုဒၵါသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ'ႏၲိ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- 'ဂဏနာသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ'ႏၲိ၊ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- 'သခၤါနသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ'ႏၲိ၊ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- 'ေလခါသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ'ႏၲိ၊ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- 'ကာေဝယ်သိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ'ႏၲိ၊ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- 'ေလာကာယတသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ'ႏၲိ၊ ဧကေစၥ ဧဝမာဟံသု -- 'ခတၱဝိဇၨာသိပၸံ သိပၸါနံ အဂၢ'ႏၲိ။ အယံ ေခါ ေနာ၊ ဘေႏၲ၊ အႏၲရာကထာ ေဟာတိ ဝိပၸကတာ၊ အထ ဘဂဝါ အႏုပၸေတၱာ''တိ။
 ''န ေခြတံ၊ ဘိကၡေဝ၊ တုမွာကံ ပတိ႐ူပံ ကုလပုတၱာနံ သဒၶါ အဂါရသၼာ အနဂါရိယံ ပဗၺဇိတာနံ ယံ တုေမွ ဧဝ႐ူပႎ ကထံ ကေထယ်ာထ။ သႏၷိပတိတာနံ ေဝါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဒြယံ ကရဏီယံ -- ဓမၼီ ဝါ ကထာ အရိေယာ ဝါ တုဏွီဘာေဝါ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''အသိပၸဇီဝီ လဟု အတၳကာေမာ၊
 ယတိႁႏၵိေယာ သဗၺဓိ ဝိပၸမုေတၱာ။
 အေနာကသာရီ အမေမာ နိရာေသာ၊
 ဟိတြာ မာနံ ဧကစေရာ သ ဘိကၡဴ''တိ။ နဝမံ။
၁ဝ။ ေလာကသုတၱံ
 ၃ဝ။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဥ႐ုေဝလာယံ ဝိဟရတိ နဇၨာ ေနရၪၨရာယ တီေရ ေဗာဓိ႐ုကၡမူေလ ပဌမာဘိသမၺဳေဒၶါ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန (ဥဒါန၊၁၅) ဘဂဝါ သတၱာဟံ ဧကပလႅေကၤန နိသိေႏၷာ ေဟာတိ ဝိမုတၱိသုခပဋိသံေဝဒီ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ တႆ သတၱာဟႆ အစၥေယန တမွာ သမာဓိမွာ ဝု႒ဟိတြာ ဗုဒၶစကၡဳနာ ေလာကံ ေဝါေလာေကသိ။ အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ ဗုဒၶစကၡဳနာ ေဝါေလာေကေႏၲာ သေတၱ အေနေကဟိ သႏၲာေပဟိ သႏၲပၸမာေန၊ အေနေကဟိ စ ပရိဠာေဟဟိ ပရိဍယွမာေန -- ရာဂေဇဟိပိ၊ ေဒါသေဇဟိပိ၊ ေမာဟေဇဟိပိ [မူကြဲ-ေမာဟေဇဟိပီတိ (သဗၺတၳ)]။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''အယံ ေလာေကာ သႏၲာပဇာေတာ၊
 ဖႆပေရေတာ ေရာဂံ ဝဒတိ အတၱေတာ။
 ေယန ေယန ဟိ မညတိ [မူကြဲ-ေယန ဟိ မညတိ (သ်ာ၊ ပီ)]
 တေတာ တံ ေဟာတိ အညထာ။
 ''အညထာဘာဝီ ဘဝသေတၱာ ေလာေကာ၊
 ဘဝပေရေတာ ဘဝေမဝါဘိနႏၵတိ။
 ယဒဘိနႏၵတိ တံ ဘယံ၊
 ယႆ ဘာယတိ တံ ဒုကၡံ။
 ဘဝဝိပၸဟာနာယ ေခါ ပနိဒံ ျဗဟၼစရိယံ ဝုႆတိ''။
 '''ေယ ဟိ ေကစိ သမဏာ ဝါ ျဗာဟၼဏာ ဝါ ဘေဝန ဘဝႆ ဝိပၸေမာကၡမာဟံသု၊ သေဗၺ ေတ အဝိပၸမုတၱာ ဘဝသၼာ'တိ ဝဒါမိ။ 'ေယ ဝါ ပန ေကစိ သမဏာ ဝါ ျဗာဟၼဏာ ဝါ ဝိဘေဝန ဘဝႆ နိႆရဏမာဟံသု၊ သေဗၺ ေတ အနိႆဋာ ဘဝသၼာ'တိ ဝဒါမိ။
 ''ဥပဓိဥႇိ ပဋိစၥ ဒုကၡမိဒံ သေမ႓ာတိ၊ သဗၺဳပါဒါနကၡယာ နတၳိ ဒုကၡႆ သမ႓ေဝါ။ ေလာကမိမံ ပႆ၊ ပုထူ အဝိဇၨာယ ပေရတာ ဘူတာ ဘူတရတာ အပရိမုတၱာ၊ ေယ ဟိ ေကစိ ဘဝါ သဗၺဓိ သဗၺတၳတာယ သေဗၺ ေတ ဘဝါ အနိစၥာ ဒုကၡာ ဝိပရိဏာမဓမၼာ''တိ။
 ''ဧဝေမတံ (ဥဒါန၊၁၆) ယထာဘူတံ၊ သမၼပၸညာယ ပႆေတာ။
 ဘဝတဏွာ ပဟီယတိ၊ ဝိဘဝံ နာဘိနႏၵတိ။
 ''သဗၺေသာ တဏွာနံ ခယာ၊
 အေသသဝိရာဂနိေရာေဓါ နိဗၺာနံ။
 တႆ နိဗၺဳတႆ ဘိကၡဳေနာ၊
 အႏုပါဒါ [မူကြဲ-အႏုပါဒါနာ (သီ၊)] ပုနဗ႓ေဝါ န ေဟာတိ။
 အဘိဘူေတာ မာေရာ ဝိဇိတသဂၤါေမာ၊
 ဥပစၥဂါ သဗၺဘဝါနိ တာဒီ''တိ။ ဒသမံ။
နႏၵဝေဂၢါ တတိေယာ နိ႒ိေတာ။
 တႆုဒၵါနံ --
 ကမၼံ နေႏၵာ ယေသာေဇာ စ၊ သာရိပုေတၱာ စ ေကာလိေတာ။
 ပိလိေႏၵာ [မူကြဲ-ပိလိႏၵိ (သီ၊)] ကႆေပါ ပိေ႑ာ၊ သိပၸံ ေလာေကန ေတ ဒသာတိ။
၄။ ေမဃိယဝေဂၢါ
၁။ ေမဃိယသုတၱံ
 ၃၁။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ စာလိကာယံ ဝိဟရတိ စာလိေက ပဗၺေတ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ ေမဃိေယာ ဘဂဝေတာ ဥပ႒ာေကာ ေဟာတိ။ အထ ေခါ အာယသၼာ ေမဃိေယာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ အ႒ာသိ။ ဧကမႏၲံ ဌိေတာ ေခါ အာယသၼာ ေမဃိေယာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''ဣစၧာမဟံ၊ ဘေႏၲ၊ ဇႏၲဳဂါမံ ပိ႑ာယ ပဝိသိတု''ႏၲိ။ ''ယႆဒါနိ တြံ၊ ေမဃိယ၊ ကာလံ မညသီ''တိ။
 အထ ေခါ အာယသၼာ ေမဃိေယာ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ ဇႏၲဳဂါမံ ပိ႑ာယ ပါဝိသိ။ ဇႏၲဳဂါေမ ပိ႑ာယ စရိတြာ ပစၧာဘတၱံ ပိ႑ပါတပဋိကၠေႏၲာ ေယန ကိမိကာဠာယ နဒိယာ တီရံ ေတႏုပသကၤမိ။ [မူကြဲ-ဥပသကၤမိတြာ (သဗၺတၳ) အ၊ နိ၊ ခ ၉။၃) ပႆိတဗၺံ] အဒၵသာ (ဥဒါန၊၁၇) ေခါ အာယသၼာ ေမဃိေယာ [မူကြဲ-ဥပသကၤမိတြာ (သဗၺတၳ) အ၊ နိ၊ ခ ၉။၃) ပႆိတဗၺံ] ကိမိကာဠာယ နဒိယာ တီေရ ဇဃၤာဝိဟာရံ [မူကြဲ-ဇဃၤဝိဟာရံ (က၊)] အႏုစကၤမမာေနာ အႏုဝိစရမာေနာ [မူကြဲ-အႏုဝိစရမာေနာ အဒၵသာ ေခါ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ)] အႏုဝိစရမာေနာ အဒၵသ (က၊)] အမၺဝနံ ပါသာဒိကံ မႏုညံ ရမဏီယံ။ ဒိသြာနႆ ဧတဒေဟာသိ -- ''ပါသာဒိကံ ဝတိဒံ အမၺဝနံ မႏုညံ [မူကြဲ-ဣဒံ ပဒံ ဝိေဒသေပါတၳေကသု နတၳိ၊ အဂၤုတၱေရပိ] ရမဏီယံ။ အလံ ဝတိဒံ ကုလပုတၱႆ ပဓာနတၳိကႆ ပဓာနာယ။ သေစ မံ ဘဂဝါ အႏုဇာေနယ်၊ အာဂေစၧယ်ာဟံ ဣမံ အမၺဝနံ ပဓာနာယာ''တိ။
 အထ ေခါ အာယသၼာ ေမဃိေယာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိေႏၷာ ေခါ အာယသၼာ ေမဃိေယာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ --
 ''ဣဓာဟံ၊ ဘေႏၲ၊ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ ဇႏၲဳဂါမံ ပိ႑ာယ ပါဝိသႎ။ ဇႏၲဳဂါေမ ပိ႑ာယ စရိတြာ ပစၧာဘတၱံ ပိ႑ပါတပဋိကၠေႏၲာ ေယန ကိမိကာဠာယ နဒိယာ တီရံ ေတႏုပသကၤမႎ [မူကြဲ-ဥပသကၤမိတြာ (သဗၺတၳ)]။ အဒၵသံ ေခါ အဟံ၊ ဘေႏၲ [မူကြဲ-ဥပသကၤမိတြာ (သဗၺတၳ)]၊ ကိမိကာဠာယ နဒိယာ တီေရ ဇဃၤာဝိဟာရံ အႏုစကၤမမာေနာ အႏုဝိစရမာေနာ [မူကြဲ-အႏုဝိစရမာေနာ အဒၵသံ (သဗၺတၳ)] အမၺဝနံ ပါသာဒိကံ မႏုညံ ရမဏီယံ။ ဒိသြာန ေမ ဧတဒေဟာသိ -- 'ပါသာဒိကံ ဝတိဒံ အမၺဝနံ မႏုညံ ရမဏီယံ။ အလံ ဝတိဒံ ကုလပုတၱႆ ပဓာနတၳိကႆ ပဓာနာယ။ သေစ မံ ဘဂဝါ အႏုဇာေနယ်၊ အာဂေစၧယ်ာဟံ ဣမံ အမၺဝနံ ပဓာနာယာ'တိ။ သေစ မံ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ အႏုဇာနာတိ [မူကြဲ-အႏုဇာေနယ် (အ၊ နိ၊ ခ ၉။၃)]၊ ဂေစၧယ်ာဟံ တံ အမၺဝနံ ပဓာနာယာ''တိ။
 ဧဝံ ဝုေတၱ၊ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ ေမဃိယံ ဧတဒေဝါစ -- ''အာဂေမဟိ တာဝ၊ ေမဃိယ၊ ဧကကမွိ [မူကြဲ-ဧကကမွာ (သီ၊ ပီ)] ဧကေကာမွိ (သ်ာ၊)] တာဝ၊ ယာဝ အေညာပိ ေကာစိ ဘိကၡဳ အာဂစၧတီ''တိ။
 ဒုတိယမၸိ ေခါ အာယသၼာ ေမဃိေယာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''ဘဂဝေတာ၊ ဘေႏၲ၊ နတၳိ ကိၪၥိ ဥတၱရိ [မူကြဲ-ဥတၱရႎ (သီ၊ သ်ာ၊ ကံ၊ ပီ၊)] ကရဏီယံ၊ နတၳိ ကတႆ ဝါ ပတိစေယာ။ မယွံ ေခါ ပန၊ ဘေႏၲ၊ အတၳိ ဥတၱရိ ကရဏီယံ၊ အတၳိ ကတႆ ပတိစေယာ။ သေစ မံ ဘဂဝါ အႏုဇာနာတိ၊ ဂေစၧယ်ာဟံ တံ အမၺဝနံ ပဓာနာယာ''တိ။ ဒုတိယမၸိ ေခါ (ဥဒါန၊၁၈) ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ ေမဃိယံ ဧတဒေဝါစ -- ''အာဂေမဟိ တာဝ၊ ေမဃိယ၊ ဧကကမွိ တာဝ၊ ယာဝ အေညာပိ ေကာစိ ဘိကၡဳ အာဂစၧတီ''တိ။
 တတိယမၸိ ေခါ အာယသၼာ ေမဃိေယာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''ဘဂဝေတာ၊ ဘေႏၲ၊ နတၳိ ကိၪၥိ ဥတၱရိ ကရဏီယံ၊ နတၳိ ကတႆ ဝါ ပတိစေယာ။ မယွံ ေခါ ပန၊ ဘေႏၲ၊ အတၳိ ဥတၱရိ ကရဏီယံ၊ အတၳိ ကတႆ ပတိစေယာ။ သေစ မံ ဘဂဝါ အႏုဇာနာတိ၊ ဂေစၧယ်ာဟံ တံ အမၺဝနံ ပဓာနာယာ''တိ။ ''ပဓာနႏၲိ ေခါ၊ ေမဃိယ၊ ဝဒမာနံ ကိႏၲိ ဝေဒယ်ာမ? ယႆဒါနိ တြံ၊ ေမဃိယ၊ ကာလံ မညသီ''တိ။
 အထ ေခါ အာယသၼာ ေမဃိေယာ ဥ႒ာယာသနာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ပဒကၡိဏံ ကတြာ ေယန တံ အမၺဝနံ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ တံ အမၺဝနံ အေဇၩာဂါေဟတြာ [မူကြဲ-အေဇၩာဂေဟတြာ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ၊)] အညတရသၼႎ ႐ုကၡမူေလ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသီဒိ။ အထ ေခါ အာယသၼေတာ ေမဃိယႆ တသၼႎ အမၺဝေန ဝိဟရႏၲႆ ေယဘုေယ်န တေယာ ပါပကာ အကုသလာ ဝိတကၠာ သမုဒါစရႏၲိ၊ ေသယ်ထိဒံ -- ကာမဝိတေကၠာ၊ ဗ်ာပါဒဝိတေကၠာ၊ ဝိဟႎသာဝိတေကၠာ [မူကြဲ-ဝိတေကၠာတိ (သီ၊ ပီ၊ က)]
 အထ ေခါ အာယသၼေတာ ေမဃိယႆ ဧတဒေဟာသိ -- ''အစၧရိယံ ဝတ ေဘာ၊ အဗ႓ဳတံ ဝတ ေဘာ! သဒၶါယ စ ဝတမွာ အဂါရသၼာ အနဂါရိယံ ပဗၺဇိတာ။ အထ စ ပနိေမဟိ တီဟိ ပါပေကဟိ အကုသေလဟိ ဝိတေကၠဟိ အႏြာသတၱာ၊ ေသယ်ထိဒံ -- ကာမဝိတေကၠန၊ ဗ်ာပါဒဝိတေကၠန၊ ဝိဟႎသာဝိတေကၠန''။
 အထ ေခါ အာယသၼာ ေမဃိေယာ သာယႏွသမယံ ပဋိသလႅာနာ ဝု႒ိေတာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိေႏၷာ ေခါ အာယသၼာ ေမဃိေယာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''ဣဓ မယွံ၊ ဘေႏၲ၊ တသၼႎ အမၺဝေန ဝိဟရႏၲႆ ေယဘုေယ်န တေယာ ပါပကာ အကုသလာ ဝိတကၠာ သမုဒါစရႏၲိ၊ ေသယ်ထိဒံ -- ကာမဝိတေကၠာ၊ ဗ်ာပါဒဝိတေကၠာ၊ ဝိဟႎသာဝိတေကၠာ၊ တႆ မယွံ၊ ဘေႏၲ၊ ဧတဒေဟာသိ -- 'အစၧရိယံ ဝတ၊ ေဘာ၊ အဗ႓ဳတံ ဝတ၊ ေဘာ! သဒၶါယ စ ဝတမွာ အဂါရသၼာ အနဂါရိယံ ပဗၺဇိတာ။ အထ စ ပနိေမဟိ တီဟိ ပါပေကဟိ အကုသေလဟိ (ဥဒါန၊၁၉) ဝိတေကၠဟိ အႏြာသတၱာ၊ ေသယ်ထိဒံ -- ကာမဝိတေကၠန၊ ဗ်ာပါဒဝိတေကၠန၊ ဝိဟႎသာဝိတေကၠန'''။
 ''အပရိပကၠာယ၊ ေမဃိယ၊ ေစေတာဝိမုတၱိယာ ပၪၥ ဓမၼာ ပရိပါကာယ သံဝတၱႏၲိ။ ကတေမ ပၪၥ?
 ''ဣဓ၊ ေမဃိယ၊ ဘိကၡဳ ကလ်ာဏမိေတၱာ ေဟာတိ ကလ်ာဏသဟာေယာ ကလ်ာဏသမၸဝေကၤါ။ အပရိပကၠာယ၊ ေမဃိယ၊ ေစေတာဝိမုတၱိယာ အယံ ပဌေမာ ဓေမၼာ ပရိပါကာယ သံဝတၱတိ။
 ''ပုန စပရံ၊ ေမဃိယ၊ ဘိကၡဳ သီလဝါ ေဟာတိ၊ ပါတိေမာကၡသံဝရသံဝုေတာ ဝိဟရတိ အာစာရေဂါစရသမၸေႏၷာ၊ အဏုမေတၱသု ဝေဇၨသု ဘယဒႆာဝီ၊ သမာဒါယ သိကၡတိ သိကၡာပေဒသု။ အပရိပကၠာယ၊ ေမဃိယ၊ ေစေတာဝိမုတၱိယာ အယံ ဒုတိေယာ ဓေမၼာ ပရိပါကာယ သံဝတၱတိ။
 ''ပုန စပရံ၊ ေမဃိယ၊ ဘိကၡဳ ယာယံ ကထာ အဘိသေလႅခိကာ ေစေတာဝိဝရဏသပၸါယာ ဧကႏၲနိဗၺိဒါယ ဝိရာဂါယ နိေရာဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သေမၺာဓာယ နိဗၺာနာယ သံဝတၱတိ၊ ေသယ်ထိဒံ -- အပၸိစၧကထာ၊ သႏၲဳ႒ိကထာ၊ ပဝိေဝကကထာ၊ အသံသဂၢကထာ၊ ဝီရိယာရမ႓ကထာ၊ သီလကထာ၊ သမာဓိကထာ၊ ပညာကထာ၊ ဝိမုတၱိကထာ၊ ဝိမုတၱိဉာဏဒႆနကထာ၊ ဧဝ႐ူပါယ ကထာယ နိကာမလာဘီ ေဟာတိ အကိစၧလာဘီ အကသိရလာဘီ။ အပရိပါကာယ၊ ေမဃိယ၊ ေစေတာဝိမုတၱိယာ အယံ တတိေယာ ဓေမၼာ ပရိပါကာယ သံဝတၱတိ။
 ''ပုန စပရံ၊ ေမဃိယ၊ ဘိကၡဳ အာရဒၶဝီရိေယာ ဝိဟရတိ၊ အကုသလာနံ ဓမၼာနံ ပဟာနာယ၊ ကုသလာနံ ဓမၼာနံ ဥပသမၸဒါယ [မူကြဲ-ဥပၸါဒါယ (သ်ာ)] ထာမဝါ ဒဠႇပရကၠေမာ အနိကၡိတၱဓုေရာ ကုသေလသု ဓေမၼသု။ အပရိပကၠာယ၊ ေမဃိယ၊ ေစေတာဝိမုတၱိယာ အယံ စတုေတၳာ ဓေမၼာ ပရိပါကာယ သံဝတၱတိ။
 ''ပုန စပရံ၊ ေမဃိယ၊ ဘိကၡဳ ပညဝါ ေဟာတိ ဥဒယတၳဂါမိနိယာ ပညာယ သမႏၷာဂေတာ အရိယာယ နိေဗၺဓိကာယ သမၼာ ဒုကၡကၡယဂါမိနိယာ။ အပရိပကၠာယ၊ ေမဃိယ၊ ေစေတာဝိမုတၱိယာ အယံ ပၪၥေမာ ဓေမၼာ ပရိပါကာယ သံဝတၱတိ။ အပရိပကၠာယ၊ ေမဃိယ၊ ေစေတာဝိမုတၱိယာ ဣေမ ပၪၥ ဓမၼာ ပရိပါကာယ သံဝတၱႏၲိ။
 ''ကလ်ာဏမိတၱေႆတံ (ဥဒါန၊၁၂ဝ၊ ေမဃိယ၊ ဘိကၡဳေနာ ပါဋိကခႍ ကလ်ာဏသဟာယႆ ကလ်ာဏသမၸဝကၤႆ ယံ သီလဝါ ဘဝိႆတိ၊ ပါတိေမာကၡသံဝရသံဝုေတာ ဝိဟရိႆတိ၊ အာစာရေဂါစရသမၸေႏၷာ၊ အဏုမေတၱသု ဝေဇၨသု ဘယဒႆာဝီ၊ သမာဒါယ သိကၡိႆတိ သိကၡာပေဒသု။
 ''ကလ်ာဏမိတၱေႆတံ၊ ေမဃိယ၊ ဘိကၡဳေနာ ပါဋိကခႍ ကလ်ာဏသဟာယႆ ကလ်ာဏသမၸဝကၤႆ ယံ ယာယံ ကထာ အဘိသေလႅခိကာ ေစေတာဝိဝရဏသပၸါယာ ဧကႏၲနိဗၺိဒါယ ဝိရာဂါယ နိေရာဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သေမၺာဓာယ နိဗၺာနာယ သံဝတၱတိ၊ ေသယ်ထိဒံ -- အပၸိစၧကထာ၊ သႏၲဳ႒ိကထာ၊ ပဝိေဝကကထာ၊ အသံသဂၢကထာ၊ ဝီရိယာရမ႓ကထာ၊ သီလကထာ၊ သမာဓိကထာ၊ ပညာကထာ၊ ဝိမုတၱိကထာ၊ ဝိမုတၱိဉာဏဒႆနကထာ၊ ဧဝ႐ူပါယ ကထာယ နိကာမလာဘီ ဘဝိႆတိ အကိစၧလာဘီ အကသိရလာဘီ။
 ''ကလ်ာဏမိတၱေႆတံ၊ ေမဃိယ၊ ဘိကၡဳေနာ ပါဋိကခႍ ကလ်ာဏသဟာယႆ ကလ်ာဏသမၸဝကၤႆ ယံ အာရဒၶဝီရိေယာ ဝိဟရိႆတိ အကုသလာနံ ဓမၼာနံ ပဟာနာယ၊ ကုသလာနံ ဓမၼာနံ ဥပသမၸဒါယ၊ ထာမဝါ ဒဠႇပရကၠေမာ အနိကၡိတၱဓုေရာ ကုသေလသု ဓေမၼသု။
 ''ကလ်ာဏမိတၱေႆတံ၊ ေမဃိယ၊ ဘိကၡဳေနာ ပါဋိကခႍ ကလ်ာဏသဟာယႆ ကလ်ာဏသမၸဝကၤႆ ယံ ပညဝါ ဘဝိႆတိ၊ ဥဒယတၳဂါမိနိယာ ပညာယ သမႏၷာဂေတာ အရိယာယ နိေဗၺဓိကာယ သမၼာ ဒုကၡကၡယဂါမိနိယာ။
 ''ေတန စ ပန၊ ေမဃိယ၊ ဘိကၡဳနာ ဣေမသု ပၪၥသု ဓေမၼသု ပတိ႒ာယ စတၱာေရာ ဓမၼာ ဥတၱရိ ဘာေဝတဗၺာ -- အသုဘာ ဘာေဝတဗၺာ ရာဂႆ ပဟာနာယ၊ ေမတၱာ ဘာေဝတဗၺာ ဗ်ာပါဒႆ ပဟာနာယ၊ အာနာပါနႆတိ ဘာေဝတဗၺာ ဝိတကၠဳပေစၧဒါယ၊ အနိစၥသညာ ဘာေဝတဗၺာ အသၼိမာနသမုဂၣါတာယ။ အနိစၥသညိေနာ ဟိ၊ ေမဃိယ၊ အနတၱသညာ သဏၭာတိ၊ အနတၱသညီ အသၼိမာနသမုဂၣါတံ ပါပုဏာတိ ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ နိဗၺာန''ႏၲိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ခုဒၵါ (ဥဒါန၊၁၁) ဝိတကၠာ သုခုမာ ဝိတကၠာ၊
 အႏုဂတာ [မူကြဲ-အႏုဂၢတာ (သီ၊ က၊ အ႒ကထာယံ ပါဌႏၲရံ)] မနေသာ ဥပၸိလာဝါ [မူကြဲ-ဥဗၺိလာပါ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ)]
 ဧေတ အဝိဒြါ မနေသာ ဝိတေကၠ၊
 ဟုရာ ဟုရံ ဓာဝတိ ဘႏၲစိေတၱာ။
 ''ဧေတ စ ဝိဒြါ မနေသာ ဝိတေကၠ၊
 အာတာပိေယာ သံဝရတီ သတီမာ။
 အႏုဂေတ မနေသာ ဥပၸိလာေဝ၊
 အေသသေမေတ ပဇဟာသိ ဗုေဒၶါ''တိ။ ပဌမံ။
၂။ ဥဒၶတသုတၱံ
 ၃၂။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကုသိနာရာယံ ဝိဟရတိ ဥပဝတၱေန မလႅာနံ သာလဝေန။ ေတန ေခါ ပန သမေယန သမၺဟုလာ ဘိကၡဴ ဘဂဝေတာ အဝိဒူေရ အရညကုဋိကာယံ ဝိဟရႏၲိ ဥဒၶတာ ဥႏၷဠာ စပလာ မုခရာ ဝိကိဏၰဝါစာ မု႒ႆတိေနာ အသမၸဇာနာ အသမာဟိတာ ဝိဗ႓ႏၲစိတၱာ ပါကတိႁႏၵိယာ။
 အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ ေတ သမၺဟုေလ ဘိကၡဴ အဝိဒူေရ အရညကုဋိကာယံ ဝိဟရေႏၲ ဥဒၶေတ ဥႏၷေဠ စပေလ မုခေရ ဝိကိဏၰဝါေစ မု႒ႆတိေနာ အသမၸဇာေန အသမာဟိေတ ဝိဗ႓ႏၲစိေတၱ ပါကတိႁႏၵိေယ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''အရကၡိေတန ကာေယန [မူကြဲ-စိေတၱန (ေနတၱိယံ)]၊ မိစၧာဒိ႒ိဟေတန [မူကြဲ-မိစၧာဒိ႒ိဂေတန (ဗဟူသု)] စ။
 ထိနမိဒၶါ [မူကြဲ-ထီနမိဒၶါ (သီ၊ သ်ာ၊ ကံ၊ ပီ၊)] ဘိဘူေတန၊ ဝသံ မာရႆ ဂစၧတိ။
 ''တသၼာ ရကၡိတစိတၱႆ၊ သမၼာသကၤပၸေဂါစေရာ။
 သမၼာဒိ႒ိပုေရကၡာေရာ၊ ဉတြာန ဥဒယဗၺယံ။
 ထီနမိဒၶါဘိဘူ ဘိကၡဳ၊ သဗၺာ ဒုဂၢတိေယာ ဇေဟ''တိ။ ဒုတိယံ။
၃။ ေဂါပါလကသုတၱံ
 ၃၃။ ဧဝံ (ဥဒါန၊၁၂) ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ေကာသေလသု စာရိကံ စရတိ မဟတာ ဘိကၡဳသံေဃန သဒၶႎ။ အထ ေခါ ဘဂဝါ မဂၢါ ၾသကၠမၼ ေယန အညတရံ ႐ုကၡမူလံ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ပညေတၱ အာသေန နိသီဒိ။
 အထ ေခါ အညတေရာ ေဂါပါလေကာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷံ ေခါ တံ ေဂါပါလကံ ဘဂဝါ ဓမၼိယာ ကထာယ သႏၵေႆသိ သမာဒေပသိ [မူကြဲ-သမာဒါေပသိ (?)] သမုေတၱေဇသိ သမၸဟံေသသိ။
 အထ ေခါ ေသာ ေဂါပါလေကာ ဘဂဝတာ ဓမၼိယာ ကထာယ သႏၵႆိေတာ သမာဒပိေတာ [မူကြဲ-သမာဒိပိေတာ (?)] သမုေတၱဇိေတာ သမၸဟံသိေတာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''အဓိဝါေသတု ေမ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ သြာတနာယ ဘတၱံ သဒၶႎ ဘိကၡဳသံေဃနာ''တိ။ အဓိဝါေသသိ ဘဂဝါ တုဏွီဘာေဝန။ အထ ေခါ ေသာ ေဂါပါလေကာ ဘဂဝေတာ အဓိဝါသနံ ဝိဒိတြာ ဥ႒ာယာသနာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ပဒကၡိဏံ ကတြာ ပကၠာမိ။
 အထ ေခါ ေသာ ေဂါပါလေကာ တႆာ ရတၱိယာ အစၥေယန သေက နိေဝသေန ပဟူတံ အေပၸါဒကပါယသံ [မူကြဲ-အေပၸါဒကပါယာသံ (သဗၺတၳ)] ပဋိယာဒါေပတြာ နဝၪၥ သပၸႎ ဘဂဝေတာ ကာလံ အာေရာေစသိ -- ''ကာေလာ၊ ဘေႏၲ၊ နိ႒ိတံ ဘတၱ''ႏၲိ။ အထ ေခါ ဘဂဝါ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ သဒၶႎ ဘိကၡဳသံေဃန ေယန တႆ ေဂါပါလကႆ နိေဝသနံ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ပညေတၱ အာသေန နိသီဒိ။ အထ ေခါ ေသာ ေဂါပါလေကာ ဗုဒၶပၸမုခံ ဘိကၡဳသံဃံ အေပၸါဒကပါယေသန [မူကြဲ-အေပၸါဒကပါယာေသန စ (သ်ာ၊ ပီ၊)] နေဝန စ သပၸိနာ သဟတၳာ သႏၲေပၸသိ သမၸဝါေရသိ။ အထ ေခါ ေသာ ေဂါပါလေကာ ဘဂဝႏၲံ ဘုတၱာဝႎ ၾသနီတပတၱပါဏႎ အညတရံ နီစံ အာသနံ ဂေဟတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷံ ေခါ တံ ေဂါပါလကံ ဘဂဝါ ဓမၼိယာ ကထာယ သႏၵေႆတြာ သမာဒေပတြာ သမုေတၱေဇတြာ သမၸဟံေသတြာ ဥ႒ာယာသနာ ပကၠာမိ။ အထ ေခါ အစိရပကၠႏၲႆ ဘဂဝေတာ တံ ေဂါပါလကံ အညတေရာ ပုရိေသာ သီမႏၲရိကာယ ဇီဝိတာ ေဝါေရာေပသိ။
 အထ (ဥဒါန၊၁၃) ေခါ သမၺဟုလာ ဘိကၡဴ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒႎသု။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷာ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစုံ -- ''ေယန၊ ဘေႏၲ၊ ေဂါပါလေကန အဇၨ ဗုဒၶပၸမုေခါ ဘိကၡဳသံေဃာ အေပၸါဒကပါယေသန နေဝန စ သပၸိနာ သဟတၳာ သႏၲပၸိေတာ သမၸဝါရိေတာ ေသာ ကိရ၊ ဘေႏၲ၊ ေဂါပါလေကာ အညတေရန ပုရိေသန သီမႏၲရိကာယ ဇီဝိတာ ေဝါေရာပိေတာ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ဒိေသာ ဒိသံ ယံ တံ ကယိရာ၊ ေဝရီ ဝါ ပန ေဝရိနံ။
 မိစၧာပဏိဟိတံ စိတၱံ၊ ပါပိေယာ နံ တေတာ ကေရ''တိ။ တတိယံ။
၄။ ယကၡပဟာရသုတၱံ
 ၃၄။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂေဟ ဝိဟရတိ ေဝဠဳဝေန ကလႏၵကနိဝါေပ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ စ သာရိပုေတၱာ အာယသၼာ စ မဟာေမာဂၢလႅာေနာ ကေပါတကႏၵရာယံ ဝိဟရႏၲိ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ သာရိပုေတၱာ ဇုဏွာယ ရတၱိယာ နေဝါေရာပိေတဟိ ေကေသဟိ အေဗ႓ာကာေသ နိသိေႏၷာ ေဟာတိ အညတရံ သမာဓႎ သမာပဇၨိတြာ။
 ေတန ေခါ ပန သမေယန ေဒြ ယကၡာ သဟာယကာ ဥတၱရာယ ဒိသာယ ဒကၡိဏံ ဒိသံ ဂစၧႏၲိ ေကနစိေဒဝ ကရဏီေယန။ အဒၵသံသု ေခါ ေတ ယကၡာ အာယသၼႏၲံ သာရိပုတၱံ ဇုဏွာယ ရတၱိယာ နေဝါေရာပိေတဟိ ေကေသဟိ အေဗ႓ာကာေသ နိသိႏၷံ။ ဒိသြာန ဧေကာ ယေကၡာ ဒုတိယံ ယကၡံ ဧတဒေဝါစ -- ''ပဋိဘာတိ မံ၊ သမၼ၊ ဣမႆ သမဏႆ သီေသ ပဟာရံ ဒါတု''ႏၲိ။ ဧဝံ ဝုေတၱ၊ ေသာ ယေကၡာ တံ ယကၡံ ဧတဒေဝါစ -- ''အလံ၊ သမၼ၊ မာ သမဏံ အာသာေဒသိ။ ဥဠာေရာ ေသာ၊ သမၼ၊ သမေဏာ မဟိဒၶိေကာ မဟာႏုဘာေဝါ''တိ။
 ဒုတိယမၸိ ေခါ ေသာ ယေကၡာ တံ ယကၡံ ဧတဒေဝါစ -- ''ပဋိဘာတိ မံ၊ သမၼ၊ ဣမႆ သမဏႆ သီေသ ပဟာရံ ဒါတု''ႏၲိ။ ဒုတိယမၸိ ေခါ ေသာ ယေကၡာ တံ ယကၡံ ဧတဒေဝါစ -- ''အလံ၊ သမၼ၊ မာ သမဏံ အာသာေဒသိ။ ဥဠာေရာ ေသာ၊ သမၼ၊ သမေဏာ မဟိဒၶိေကာ မဟာႏုဘာေဝါ''တိ။ တတိယမၸိ ေခါ ေသာ ယေကၡာ တံ ယကၡံ ဧတဒေဝါစ -- ''ပဋိဘာတိ မံ၊ သမၼ၊ ဣမႆ သမဏႆ သီေသ ပဟာရံ (ဥဒါန၊၁၄) ဒါတု''ႏၲိ။ တတိယမၸိ ေခါ ေသာ ယေကၡာ တံ ယကၡံ ဧတဒေဝါစ -- ''အလံ၊ သမၼ၊ မာ သမဏံ အာသာေဒသိ။ ဥဠာေရာ ေသာ၊ သမၼ၊ သမေဏာ မဟိဒၶိေကာ မဟာႏုဘာေဝါ''တိ။
 အထ ေခါ ေသာ ယေကၡာ တံ ယကၡံ အနာဒိယိတြာ အာယသၼေတာ သာရိပုတၱေတၳရႆ သီေသ ပဟာရံ အဒါသိ။ တာဝ မဟာ ပဟာေရာ အေဟာသိ၊ အပိ ေတန ပဟာေရန သတၱရတနံ ဝါ အၯ႒မရတနံ ဝါ နာဂံ ၾသသာေဒယ်၊ မဟႏၲံ ဝါ ပဗၺတကူဋံ ပဒါေလယ်။ အထ စ ပန ေသာ ယေကၡာ 'ဍယွာမိ ဍယွာမီ'တိ ဝတြာ တေတၳဝ မဟာနိရယံ အပတာသိ [မူကြဲ-အဝတၳာသိ (က၊ သီ)]
 အဒၵသာ ေခါ အာယသၼာ မဟာေမာဂၢလႅာေနာ ဒိေဗၺန စကၡဳနာ ဝိသုေဒၶန အတိကၠႏၲမာႏုသေကန ေတန ယေကၡန အာယသၼေတာ သာရိပုတၱေတၳရႆ သီေသ ပဟာရံ ဒီယမာနံ။ ဒိသြာ ေယန အာယသၼာ သာရိပုေတၱာ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ အာယသၼႏၲံ သာရိပုတၱံ ဧတဒေဝါစ -- ''ကစၥိ ေတ၊ အာဝုေသာ၊ ခမနီယံ၊ ကစၥိ ယာပနီယံ၊ ကစၥိ န ကိၪၥိ ဒုကၡ''ႏၲိ? ''ခမနီယံ ေမ၊ အာဝုေသာ ေမာဂၢလႅာန၊ ယာပနီယံ ေမ၊ အာဝုေသာ ေမာဂၢလႅာန၊ အပိ စ ေမ သီသံ ေထာကံ ဒုကၡ''ႏၲိ။
 ''အစၧရိယံ၊ အာဝုေသာ သာရိပုတၱ၊ အဗ႓ဳတံ၊ အာဝုေသာ သာရိပုတၱ! ယာဝ [မူကြဲ-ယံ တြံ (သီ၊ က)] ယံ (သ်ာ၊)] မဟိဒၶိေကာ အာယသၼာ သာရိပုေတၱာ မဟာႏုဘာေဝါ! ဣဓ ေတ၊ အာဝုေသာ သာရိပုတၱ၊ အညတေရာ ယေကၡာ သီေသ ပဟာရံ အဒါသိ။ တာဝ မဟာ ပဟာေရာ အေဟာသိ၊ အပိ ေတန ပဟာေရန သတၱရတနံ ဝါ အၯ႒မရတနံ ဝါ နာဂံ ၾသသာေဒယ်၊ မဟႏၲံ ဝါ ပဗၺတကူဋံ ပဒါေလယ်၊ အထ စ ပနာယသၼာ သာရိပုေတၱာ ဧဝမာဟ -- 'ခမနီယံ ေမ၊ အာဝုေသာ ေမာဂၢလႅာန၊ ယာပနီယံ ေမ၊ အာဝုေသာ ေမာဂၢလႅာန၊ အပိ စ ေမ သီသံ ေထာကံ ဒုကၡ'''ႏၲိ။
 ''အစၧရိယံ၊ အာဝုေသာ ေမာဂၢလႅာန၊ အဗ႓ဳတံ၊ အာဝုေသာ ေမာဂၢလႅာန! ယာဝ [မူကြဲ-ယံ (သ်ာ၊)] မဟိဒၶိေကာ အာယသၼာ မဟာေမာဂၢလႅာေနာ မဟာႏုဘာေဝါ ယၾတ ဟိ နာမ ယကၡမၸိ ပႆိႆတိ! မယံ ပေနတရဟိ ပံသုပိသာစကမၸိ န ပႆာမာ''တိ။
 အေႆာသိ ေခါ ဘဂဝါ ဒိဗၺာယ ေသာတဓာတုယာ ဝိသုဒၶါယ အတိကၠႏၲမာႏုသိကာယ ေတသံ ဥဘိႏၷံ မဟာနာဂါနံ ဣမံ ဧဝ႐ူပံ ကထာသလႅာပံ။
 အထ (ဥဒါန၊၁၅) ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ယႆ ေသလူပမံ စိတၱံ၊ ဌိတံ နာႏုပကမၸတိ။
 ဝိရတၱံ ရဇနီေယသု၊ ေကာပေနေယ် န ကုပၸတိ။
 ယေႆဝံ ဘာဝိတံ စိတၱံ၊ ကုေတာ တံ ဒုကၡေမႆတီ''တိ။ စတုတၳံ။
၅။ နာဂသုတၱံ
 ၃၅။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ေကာသမၺိယံ ဝိဟရတိ ေဃာသိတာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဘဂဝါ အာကိေဏၰာ ဝိဟရတိ ဘိကၡဴဟိ ဘိကၡဴနီဟိ ဥပါသေကဟိ ဥပါသိကာဟိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမေတၱဟိ တိတၳိေယဟိ တိတၳိယသာဝေကဟိ။ အာကိေဏၰာ ဒုကၡံ န ဖာသု ဝိဟရတိ။ အထ ေခါ ဘဂဝေတာ ဧတဒေဟာသိ -- ''အဟံ ေခါ ဧတရဟိ အာကိေဏၰာ ဝိဟရာမိ ဘိကၡဴဟိ ဘိကၡဴနီဟိ ဥပါသေကဟိ ဥပါသိကာဟိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမေတၱဟိ တိတၳိေယဟိ တိတၳိယသာဝေကဟိ။ အာကိေဏၰာ ဒုကၡံ န ဖာသု ဝိဟရာမိ။ ယံႏူနာဟံ ဧေကာ ဂဏသၼာ ဝူပကေ႒ာ ဝိဟေရယ်''ႏၲိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ ေကာသမၺႎ ပိ႑ာယ ပါဝိသိ။ ေကာသမၺိယံ ပိ႑ာယ စရိတြာ ပစၧာဘတၱံ ပိ႑ပါတပဋိကၠေႏၲာ သာမံ ေသနာသနံ သံသာေမတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ အနာမေႏၲတြာ ဥပ႒ာကံ အနပေလာေကတြာ ဘိကၡဳသံဃံ ဧေကာ အဒုတိေယာ ေယန ပါလိေလယ်ကံ ေတန စာရိကံ ပကၠာမိ။ အႏုပုေဗၺန စာရိကံ စရမာေနာ ေယန ပါလိေလယ်ကံ တဒဝသရိ။ တၾတ သုဒံ ဘဂဝါ ပါလိေလယ်ေက ဝိဟရတိ ရကၡိတဝနသေ႑ ဘဒၵသာလမူေလ။
 အညတေရာပိ ေခါ ဟတၳိနာေဂါ အာကိေဏၰာ ဝိဟရတိ ဟတၳီဟိ ဟတၳိနီဟိ ဟတၳိကလေဘဟိ ဟတၳိစၧာေပဟိ။ ဆိႏၷဂၢါနိ ေစဝ တိဏာနိ ခါဒတိ၊ ၾသဘေဂၢါဘဂၢၪၥႆ သာခါဘဂႍ ခါဒႏၲိ၊ အာဝိလာနိ စ ပါနီယာနိ ပိဝတိ၊ ၾသဂါဟာ စႆ ဥတၱိဏၰႆ ဟတၳိနိေယာ ကာယံ ဥပနိဃံသႏၲိေယာ ဂစၧႏၲိ။ အာကိေဏၰာ ဒုကၡံ န ဖာသု ဝိဟရတိ။ အထ ေခါ တႆ ဟတၳိနာဂႆ ဧတဒေဟာသိ -- ''အဟံ ေခါ ဧတရဟိ အာကိေဏၰာ ဝိဟရာမိ ဟတၳီဟိ ဟတၳိနီဟိ ဟတၳိကလေဘဟိ ဟတၳိစၧာေပဟိ၊ ဆိႏၷဂၢါနိ ေစဝ တိဏာနိ ခါဒါမိ၊ ၾသဘေဂၢါဘဂၢၪၥ ေမ သာခါဘဂႍ ခါဒႏၲိ၊ အာဝိလာနိ စ ပါနီယာနိ ပိဝါမိ၊ ၾသဂါဟာ စ ေမ ဥတၱိဏၰႆ (ဥဒါန၊၁၆) ဟတၳိနိေယာ ကာယံ ဥပနိဃံသႏၲိေယာ ဂစၧႏၲိ၊ အာကိေဏၰာ ဒုကၡံ န ဖာသု ဝိဟရာမိ။ ယံႏူနာဟံ ဧေကာ ဂဏသၼာ ဝူပကေ႒ာ ဝိဟေရယ်''ႏၲိ။
 အထ ေခါ ေသာ ဟတၳိနာေဂါ ယူထာ အပကၠမၼ ေယန ပါလိေလယ်ကံ ရကၡိတဝနသေ႑ာ ဘဒၵသာလမူလံ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ။ တၾတ သုဒံ [မူကြဲ-ဥပသကၤမိတြာ တၾတ သုဒံ (သ်ာ၊ ပီ၊ က၊)] ေသာ ဟတၳိနာေဂါ ယသၼႎ ပေဒေသ ဘဂဝါ ဝိဟရတိ တံ ပေဒသံ [မူကြဲ-အပၸဟရိတၪၥ ကေရာတိ၊ ေသာ႑ာယ (ဗဟူသု)] အပၸဟရိတံ ကေရာတိ၊ ေသာ႑ာယ စ [မူကြဲ-အပၸဟရိတၪၥ ကေရာတိ၊ ေသာ႑ာယ (ဗဟူသု)] ဘဂဝေတာ ပါနီယံ ပရိေဘာဇနီယံ ဥပ႒ာေပတိ [မူကြဲ-ဥပ႒ေပတိ (သီ၊ သ်ာ၊ ကံ၊ ပီ)]
 အထ ေခါ ဘဂဝေတာ ရေဟာဂတႆ ပဋိသလႅီနႆ ဧဝံ ေစတေသာ ပရိဝိတေကၠာ ဥဒပါဒိ -- ''အဟံ ေခါ ပုေဗၺ အာကိေဏၰာ ဝိဟာသႎ ဘိကၡဴဟိ ဘိကၡဴနီဟိ ဥပါသေကဟိ ဥပါသိကာဟိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမေတၱဟိ တိတၳိေယဟိ တိတၳိယသာဝေကဟိ၊ အာကိေဏၰာ ဒုကၡံ န ဖာသု ဝိဟာသႎ။ ေသာမွိ ဧတရဟိ အနာကိေဏၰာ ဝိဟရာမိ ဘိကၡဴဟိ ဘိကၡဳနီဟိ ဥပါသေကဟိ ဥပါသိကာဟိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမေတၱဟိ တိတၳိေယဟိ တိတၳိယသာဝေကဟိ၊ အနာကိေဏၰာ သုခံ ဖာသု ဝိဟရာမီ''တိ။
 တႆပိ ေခါ ဟတၳိနာဂႆ ဧဝံ ေစတေသာ ပရိဝိတေကၠာ ဥဒပါဒိ -- ''အဟံ ေခါ ပုေဗၺ အာကိေဏၰာ ဝိဟာသႎ ဟတၳီဟိ ဟတၳိနီဟိ ဟတၳိကလေဘဟိ ဟတၳိစၧာေပဟိ၊ ဆိႏၷဂၢါနိ ေစဝ တိဏာနိ ခါဒႎ၊ ၾသဘေဂၢါဘဂၢၪၥ ေမ သာခါဘဂႍ ခါဒႎသု၊ အာဝိလာနိ စ ပါနီယာနိ အပါယႎ၊ ၾသဂါဟာ စ ေမ ဥတၱိဏၰႆ ဟတၳိနိေယာ ကာယံ ဥပနိဃံသႏၲိေယာ အဂမံသု၊ အာကိေဏၰာ ဒုကၡံ န ဖာသု ဝိဟာသႎ။ ေသာမွိ ဧတရဟိ အနာကိေဏၰာ ဝိဟရာမိ ဟတၳီဟိ ဟတၳိနီဟိ ဟတၳိကလေဘဟိ ဟတၳိစၧာေပဟိ၊ အစၧိႏၷဂၢါနိ ေစဝ တိဏာနိ ခါဒါမိ၊ ၾသဘေဂၢါဘဂၢၪၥ ေမ သာခါဘဂႍ န ခါဒႏၲိ၊ အနာဝိလာနိ စ ပါနီယာနိ ပိဝါမိ၊ ၾသဂါဟာ စ ေမ ဥတၱိဏၰႆ ဟတၳိနိေယာ န ကာယံ ဥပနိဃံသႏၲိေယာ ဂစၧႏၲိ၊ အနာကိေဏၰာ သုခံ ဖာသု ဝိဟရာမီ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ အတၱေနာ စ ပဝိေဝကံ ဝိဒိတြာ တႆ စ ဟတၳိနာဂႆ ေစတသာ ေစေတာပရိဝိတကၠမညာယ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ဧတံ (ဥဒါန၊၁၇) [မူကြဲ-ဧဝံ (က၊)] နာဂႆ နာေဂန၊ ဤသာဒႏၲႆ ဟတၳိေနာ။
 သေမတိ စိတၱံ စိေတၱန၊ ယေဒေကာ ရမတီ မေနာ''တိ။ ပၪၥမံ။
၆။ ပိေ႑ာလသုတၱံ
 ၃၆။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ ပိေ႑ာလဘာရဒြါေဇာ ဘဂဝေတာ အဝိဒူေရ နိသိေႏၷာ ေဟာတိ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အာရညိေကာ ပိ႑ပါတိေကာ ပံသုကူလိေကာ ေတစီဝရိေကာ အပၸိေစၧာ သႏၲဳေ႒ာ ပဝိဝိေတၱာ အသံသေ႒ာ အာရဒၶဝီရိေယာ [မူကြဲ-အာရဒၶဝိရိေယာ (သီ၊ သ်ာ၊ ကံ၊ ပီ၊)] ဓုတဝါေဒါ အဓိစိတၱမႏုယုေတၱာ။
 အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ ပိေ႑ာလဘာရဒြါဇံ အဝိဒူေရ နိသိႏၷံ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အာရညိကံ ပိ႑ပါတိကံ ပံသုကူလိကံ ေတစီဝရိကံ အပၸိစၧံ သႏၲဳ႒ံ ပဝိဝိတၱံ အသံသ႒ံ အာရဒၶဝီရိယံ ဓုတဝါဒံ အဓိစိတၱမႏုယုတၱံ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''အႏူပဝါေဒါ အႏူပဃာေတာ [မူကြဲ-အႏုပဝါေဒါ အႏုပဃာေတာ (သ်ာ၊ ပီ၊ က)] ပါတိေမာေကၡ စ သံဝေရာ။
 မတၱညဳတာ စ ဘတၱသၼႎ၊ ပႏၲၪၥ သယနာသနံ။
 အဓိစိေတၱ စ အာေယာေဂါ၊ ဧတံ ဗုဒၶါန သာသန''ႏၲိ။ ဆ႒ံ။
၇။ သာရိပုတၱသုတၱံ
 ၃၇။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ သာရိပုေတၱာ ဘဂဝေတာ အဝိဒူေရ နိသိေႏၷာ ေဟာတိ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အပၸိေစၧာ သႏၲဳေ႒ာ ပဝိဝိေတၱာ အသံသေ႒ာ အာရဒၶဝီရိေယာ အဓိစိတၱမႏုယုေတၱာ။
 အဒၵသာ (ဥဒါန၊၁၈) ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ သာရိပုတၱံ အဝိဒူေရ နိသိႏၷံ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အပၸိစၧံ သႏၲဳ႒ံ ပဝိဝိတၱံ အသံသ႒ံ အာရဒၶဝီရိယံ အဓိစိတၱမႏုယုတၱံ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''အဓိေစတေသာ အပၸမဇၨေတာ၊
 မုနိေနာ ေမာနပေထသု သိကၡေတာ။
 ေသာကာ န ဘဝႏၲိ တာဒိေနာ၊
 ဥပသႏၲႆ သဒါ သတီမေတာ''တိ။ သတၱမံ။
၈။ သုႏၵရီသုတၱံ
 ၃၈။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဘဂဝါ သကၠေတာ ေဟာတိ ဂ႐ုကေတာ မာနိေတာ ပူဇိေတာ အပစိေတာ လာဘီ စီဝရပိ႑ပါတေသနာသနဂိလာနပစၥယေဘသဇၨပရိကၡာရာနံ။ ဘိကၡဳသံေဃာပိ သကၠေတာ ေဟာတိ ဂ႐ုကေတာ မာနိေတာ ပူဇိေတာ အပစိေတာ လာဘီ စီဝရပိ႑ပါတေသနာသနဂိလာနပစၥယေဘသဇၨပရိကၡာရာနံ။ အညတိတၳိယာ ပန ပရိဗၺာဇကာ အသကၠတာ ေဟာႏၲိ အဂ႐ုကတာ အမာနိတာ အပူဇိတာ အနပစိတာ န လာဘိေနာ စီဝရပိ႑ပါတေသနာသနဂိလာနပစၥယေဘသဇၨပရိကၡာရာနံ။
 အထ ေခါ ေတ အညတိတၳိယာ ပရိဗၺာဇကာ ဘဂဝေတာ သကၠာရံ အသဟမာနာ ဘိကၡဳသံဃႆ စ ေယန သုႏၵရီ ပရိဗၺာဇိကာ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ သုႏၵရႎ ပရိဗၺာဇိကံ ဧတဒေဝါစုံ -- ''ဥႆဟသိ တြံ၊ ဘဂိနိ၊ ဉာတီနံ အတၳံ ကာတု''ႏၲိ? ''က်ာဟံ၊ အယ်ာ၊ ကေရာမိ? ကႎ မယာ န သကၠာ [မူကြဲ-ကႎ မယာ သကၠာ (သ်ာ၊ ပီ၊)] ကာတုံ? ဇီဝိတမၸိ ေမ ပရိစၥတၱံ ဉာတီနံ အတၳာယာ''တိ။
 ''ေတန ဟိ၊ ဘဂိနိ၊ အဘိကၡဏံ ေဇတဝနံ ဂစၧာဟီ''တိ။ ''ဧဝံ၊ အယ်ာ''တိ ေခါ သုႏၵရီ ပရိဗၺာဇိကာ ေတသံ အညတိတၳိယာနံ ပရိဗၺာဇကာနံ ပဋိႆုတြာ အဘိကၡဏံ ေဇတဝနံ အဂမာသိ။
 ယဒါ (ဥဒါန၊၁၉) ေတ အညႎသု အညတိတၳိယာ ပရိဗၺာဇကာ -- ''ေဝါဒိ႒ာ ေခါ သုႏၵရီ ပရိဗၺာဇိကာ ဗဟုဇေနန အဘိကၡဏံ ေဇတဝနံ ဂစၧတီ''တိ [မူကြဲ-ဂစၧတီတိ (သီ၊ သ်ာ၊ ကံ၊ ပီ)] အထ နံ ဇီဝိတာ ေဝါေရာေပတြာ တေတၳဝ ေဇတဝနႆ ပရိခါကူေပ နိကၡိပိတြာ [မူကြဲ-နိခနိတြာ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ၊)] ေယန ရာဇာ ပေသနဒိ ေကာသေလာ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ ရာဇာနံ ပေသနဒႎ ေကာသလံ ဧတဒေဝါစုံ -- ''ယာ သာ၊ မဟာရာဇ၊ သုႏၵရီ ပရိဗၺာဇိကာ၊ သာ ေနာ န ဒိႆတီ''တိ။ ''ကတၳ ပန တုေမွ အာသကၤထာ''တိ? ''ေဇတဝေန၊ မဟာရာဇာ''တိ။ ''ေတန ဟိ ေဇတဝနံ ဝိစိနထာ''တိ။
 အထ ေခါ ေတ အညတိတၳိယာ ပရိဗၺာဇကာ ေဇတဝနံ ဝိစိနိတြာ ယထာနိကၡိတၱံ ပရိခါကူပါ ဥဒၶရိတြာ မၪၥကံ အာေရာေပတြာ သာဝတၳႎ ပေဝေသတြာ ရထိယာယ ရထိယံ သိဃၤာဋေကန သိဃၤာဋကံ ဥပသကၤမိတြာ မႏုေႆ ဥဇၩာေပသုံ --
 ''ပႆထာယ်ာ သမဏာနံ သက်ပုတၱိယာနံ ကမၼံ! အလဇၨိေနာ ဣေမ သမဏာ သက်ပုတၱိယာ ဒုႆီလာ ပါပဓမၼာ မုသာဝါဒိေနာ အျဗဟၼစာရိေနာ။ ဣေမ ဟိ နာမ ဓမၼစာရိေနာ သမစာရိေနာ ျဗဟၼစာရိေနာ သစၥဝါဒိေနာ သီလဝေႏၲာ ကလ်ာဏဓမၼာ ပဋိဇာနိႆႏၲိ! နတၳိ ဣေမသံ သာမညံ၊ နတၳိ ဣေမသံ ျဗဟၼညံ။ န႒ံ ဣေမသံ သာမညံ၊ န႒ံ ဣေမသံ ျဗဟၼညံ။ ကုေတာ ဣေမသံ သာမညံ၊ ကုေတာ ဣေမသံ ျဗဟၼညံ? အပဂတာ ဣေမ သာမညာ၊ အပဂတာ ဣေမ ျဗဟၼညာ။ ကထဥႇိ နာမ ပုရိေသာ ပုရိသကိစၥံ ကရိတြာ ဣတၳႎ ဇီဝိတာ ေဝါေရာေပႆတီ''တိ!
 ေတန ေခါ ပန သမေယန သာဝတၳိယံ မႏုႆာ ဘိကၡဴ ဒိသြာ အသဗ႓ာဟိ ဖ႐ုသာဟိ ဝါစာဟိ အေကၠာသႏၲိ ပရိဘာသႏၲိ ေရာသႏၲိ ဝိေဟသႏၲိ --
 ''အလဇၨိေနာ ဣေမ သမဏာ သက်ပုတၱိယာ ဒုႆီလာ ပါပဓမၼာ မုသာဝါဒိေနာ အျဗဟၼစာရိေနာ။ ဣေမ ဟိ နာမ ဓမၼစာရိေနာ သမစာရိေနာ ျဗဟၼစာရိေနာ သစၥဝါဒိေနာ သီလဝေႏၲာ ကလ်ာဏဓမၼာ ပဋိဇာနိႆႏၲိ! နတၳိ ဣေမသံ သာမညံ၊ နတၳိ ဣေမသံ ျဗဟၼညံ။ န႒ံ ဣေမသံ သာမညံ၊ န႒ံ ဣေမသံ ျဗဟၼညံ။ ကုေတာ ဣေမသံ သာမညံ၊ ကုေတာ ဣေမသံ ျဗဟၼညံ? အပဂတာ ဣေမ သာမညာ၊ အပဂတာ ဣေမ ျဗဟၼညာ။ ကထဥႇိ နာမ ပုရိေသာ ပုရိသကိစၥံ ကရိတြာ ဣတၳႎ ဇီဝိတာ ေဝါေရာေပႆတီ''တိ!
 အထ ေခါ သမၺဟုလာ ဘိကၡဴ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ သာဝတၳႎ ပိ႑ာယ ပါဝိသႎသု။ သာဝတၳိယံ ပိ႑ာယ စရိတြာ ပစၧာဘတၱံ ပိ႑ပါတပဋိကၠႏၲာ (ဥဒါန၊၁၃ဝ) ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒႎသု။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷာ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစုံ --
 ''ဧတရဟိ၊ ဘေႏၲ၊ သာဝတၳိယံ မႏုႆာ ဘိကၡဴ ဒိသြာ အသဗ႓ာဟိ ဖ႐ုသာဟိ ဝါစာဟိ အေကၠာသႏၲိ ပရိဘာသႏၲိ ေရာသႏၲိ ဝိေဟသႏၲိ -- 'အလဇၨိေနာ ဣေမ သမဏာ သက်ပုတၱိယာ ဒုႆီလာ ပါပဓမၼာ မုသာဝါဒိေနာ အျဗဟၼစာရိေနာ။ ဣေမ ဟိ နာမ ဓမၼစာရိေနာ သမစာရိေနာ ျဗဟၼစာရိေနာ သစၥဝါဒိေနာ သီလဝေႏၲာ ကလ်ာဏဓမၼာ ပဋိဇာနိႆႏၲိ။ နတၳိ ဣေမသံ သာမညံ၊ နတၳိ ဣေမသံ ျဗဟၼညံ။ န႒ံ ဣေမသံ သာမညံ၊ န႒ံ ဣေမသံ ျဗဟၼညံ။ ကုေတာ ဣေမသံ သာမညံ၊ ကုေတာ ဣေမသံ ျဗဟၼညံ? အပဂတာ ဣေမ သာမညာ၊ အပဂတာ ဣေမ ျဗဟၼညာ။ ကထဥႇိ နာမ ပုရိေသာ ပုရိသကိစၥံ ကရိတြာ ဣတၳႎ ဇီဝိတာ ေဝါေရာေပႆတီ'''တိ!
 ''ေနေသာ၊ ဘိကၡေဝ၊ သေဒၵါ စိရံ ဘဝိႆတိ သတၱာဟေမဝ ဘဝိႆတိ။ သတၱာဟႆ အစၥေယန အႏၲရဓာယိႆတိ။ ေတန ဟိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေယ မႏုႆာ ဘိကၡဴ ဒိသြာ အသဗ႓ာဟိ ဖ႐ုသာဟိ ဝါစာဟိ အေကၠာသႏၲိ ပရိဘာသႏၲိ ေရာသႏၲိ ဝိေဟသႏၲိ၊ ေတ တုေမွ ဣမာယ ဂါထာယ ပဋိေစာေဒထ --
 '''အဘူတဝါဒီ နိရယံ ဥေပတိ၊
 ေယာ ဝါပိ [မူကြဲ-ေယာ စာပိ (သီ၊ ပီ၊ က၊)] ကတြာ န ကေရာမိ စာဟ။
 ဥေဘာပိ ေတ ေပစၥ သမာ ဘဝႏၲိ၊
 နိဟီနကမၼာ မႏုဇာ ပရတၳာ'''တိ။
 အထ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ ဘဂဝေတာ သႏၲိေက ဣမံ ဂါထံ ပရိယာပုဏိတြာ ေယ မႏုႆာ ဘိကၡဴ ဒိသြာ အသဗ႓ာဟိ ဖ႐ုသာဟိ ဝါစာဟိ အေကၠာသႏၲိ ပရိဘာသႏၲိ ေရာသႏၲိ ဝိေဟသႏၲိ ေတ ဣမာယ ဂါထာယ ပဋိေစာေဒႏၲိ --
 ''အဘူတဝါဒီ နိရယံ ဥေပတိ၊
 ေယာ ဝါပိ ကတြာ န ကေရာမိစာဟ။
 ဥေဘာပိ ေတ ေပစၥ သမာ ဘဝႏၲိ၊
 နိဟီနကမၼာ မႏုဇာ ပရတၳာ''တိ။
 မႏုႆာနံ (ဥဒါန၊၁၁) ဧတဒေဟာသိ -- ''အကာရကာ ဣေမ သမဏာ သက်ပုတၱိယာ။ နယိေမဟိ ကတံ။ သပႏၲိေမ သမဏာ သက်ပုတၱိယာ''တိ။ ေနဝ ေသာ သေဒၵါ စိရံ အေဟာသိ။ သတၱာဟေမဝ အေဟာသိ။ သတၱာဟႆ အစၥေယန အႏၲရဓာယိ။
 အထ ေခါ သမၺဟုလာ ဘိကၡဴ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒႎသု။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷာ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ ဘဂဝေတာ ဧတဒေဝါစုံ --
 ''အစၧရိယံ၊ ဘေႏၲ၊ အဗ႓ဳတံ၊ ဘေႏၲ! ယာဝ သုဘာသိတံ စိဒံ ဘေႏၲ ဘဂဝတာ -- 'ေနေသာ၊ ဘိကၡေဝ၊ သေဒၵါ စိရံ ဘဝိႆတိ။ သတၱာဟေမဝ ဘဝိႆတိ။ သတၱာဟႆ အစၥေယန အႏၲရဓာယိႆတီ'တိ။ အႏၲရဟိေတာ ေသာ၊ ဘေႏၲ၊ သေဒၵါ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''တုဒႏၲိ ဝါစာယ ဇနာ အသညတာ၊
 သေရဟိ သဂၤါမဂတံဝ ကုၪၨရံ။
 သုတြာန ဝါက်ံ ဖ႐ုသံ ဥဒီရိတံ၊
 အဓိဝါသေယ ဘိကၡဳ အဒု႒စိေတၱာ''တိ။ အ႒မံ။
၉။ ဥပေသနသုတၱံ
 ၃၉။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂေဟ ဝိဟရတိ ေဝဠဳဝေန ကလႏၵကနိဝါေပ။ အထ ေခါ အာယသၼေတာ ဥပေသနႆ ဝဂၤႏၲပုတၱႆ ရေဟာဂတႆ ပဋိသလႅီနႆ ဧဝံ ေစတေသာ ပရိဝိတေကၠာ ဥဒပါဒိ -- ''လာဘာ ဝတ ေမ၊ သုလဒၶံ ဝတ ေမ၊ သတၳာ စ ေမ ဘဂဝါ အရဟံ သမၼာသမၺဳေဒၶါ၊ သြာကၡာေတ စမွိ ဓမၼဝိနေယ အဂါရသၼာ အနဂါရိယံ ပဗၺဇိေတာ၊ သျဗဟၼစာရိေနာ စ ေမ သီလဝေႏၲာ ကလ်ာဏဓမၼာ၊ သီေလသု စမွိ ပရိပူရကာရီ၊ သုသမာဟိေတာ စမွိ ဧကဂၢစိေတၱာ၊ အရဟာ စမွိ ခီဏာသေဝါ၊ မဟိဒၶိေကာ စမွိ မဟာႏုဘာေဝါ။ ဘဒၵကံ ေမ ဇီဝိတံ၊ ဘဒၵကံ မရဏ''ႏၲိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼေတာ ဥပေသနႆ ဝဂၤႏၲပုတၱႆ ေစတသာ ေစေတာပရိဝိတကၠမညာယ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ယံ (ဥဒါန၊၁၂) ဇီဝိတံ န တပတိ၊ မရဏေႏၲ န ေသာစတိ။
 သ ေဝ ဒိ႒ပေဒါ ဓီေရာ၊ ေသာကမေဇၩ န ေသာစတိ။
 ''ဥစၧိႏၷဘဝတဏွႆ၊ သႏၲစိတၱႆ ဘိကၡဳေနာ။
 ဝိကၡီေဏာ ဇာတိသံသာေရာ၊ နတၳိ တႆ ပုနဗ႓ေဝါ''တိ။ နဝမံ။
၁ဝ။ သာရိပုတၱဥပသမသုတၱံ
 ၄ဝ။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ သာရိပုေတၱာ ဘဂဝေတာ အဝိဒူေရ နိသိေႏၷာ ေဟာတိ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အတၱေနာ ဥပသမံ ပစၥေဝကၡမာေနာ။
 အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ သာရိပုတၱံ အဝိဒူေရ နိသိႏၷံ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အတၱေနာ ဥပသမံ ပစၥေဝကၡမာနံ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ဥပသႏၲသႏၲစိတၱႆ၊ ေနတၱိစၧိႏၷႆ ဘိကၡဳေနာ။
 ဝိကၡီေဏာ ဇာတိသံသာေရာ၊ မုေတၱာ ေသာ မာရဗႏၶနာ''တိ။ ဒသမံ။
ေမဃိယဝေဂၢါ စတုေတၳာ နိ႒ိေတာ။
 တႆုဒၵါနံ --
 ေမဃိေယာ ဥဒၶတာ ေဂါပါေလာ၊ ယေကၡာ [မူကြဲ-ဇုဏွာ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ)] ဇုဏွံ (က၊)] နာေဂန ပၪၥမံ။
 ပိေ႑ာေလာ သာရိပုေတၱာ စ၊ သုႏၵရီ ဘဝတိ အ႒မံ။
 ဥပေသေနာ ဝဂၤႏၲပုေတၱာ၊ သာရိပုေတၱာ စ ေတ ဒသာတိ။
၅။ ေသာဏဝေဂၢါ [မူကြဲ-မဟာဝဂၢ (အ႒ကထာယ သေမတိ)]
၁။ ပိယတရသုတၱံ
 ၄၁။ ဧဝံ (ဥဒါန၊၁၃) ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ရာဇာ ပေသနဒိ ေကာသေလာ မလႅိကာယ ေဒဝိယာ သဒၶႎ ဥပရိပါသာဒဝရဂေတာ ေဟာတိ။ အထ ေခါ ရာဇာ ပေသနဒိ ေကာသေလာ မလႅိကံ ေဒဝႎ ဧတဒေဝါစ -- ''အတၳိ ႏု ေခါ ေတ၊ မလႅိေက၊ ေကာစေညာ အတၱနာ ပိယတေရာ''တိ?
 ''နတၳိ ေခါ ေမ၊ မဟာရာဇ၊ ေကာစေညာ အတၱနာ ပိယတေရာ။ တုယွံ ပန၊ မဟာရာဇ၊ အတၳေညာ ေကာစိ အတၱနာ ပိယတေရာ''တိ? ''မယွမၸိ ေခါ၊ မလႅိေက၊ နတၳေညာ ေကာစိ အတၱနာ ပိယတေရာ''တိ။
 အထ ေခါ ရာဇာ ပေသနဒိ ေကာသေလာ ပါသာဒါ ၾသေရာဟိတြာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိေႏၷာ ေခါ ရာဇာ ပေသနဒိ ေကာသေလာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ --
 ''ဣဓာဟံ၊ ဘေႏၲ၊ မလႅိကာယ ေဒဝိယာ သဒၶႎ ဥပရိပါသာဒဝရဂေတာ မလႅိကံ ေဒဝႎ ဧတဒေဝါစံ -- 'အတၳိ ႏု ေခါ ေတ၊ မလႅိေက၊ ေကာစေညာ အတၱနာ ပိယတေရာ'တိ? ဧဝံ ဝုေတၱ၊ မလႅိကာ ေဒဝီ မံ ဧတဒေဝါစ -- 'နတၳိ ေခါ ေမ၊ မဟာရာဇ၊ ေကာစေညာ အတၱနာ ပိယတေရာ။ တုယွံ ပန၊ မဟာရာဇ၊ အတၳေညာ ေကာစိ အတၱနာ ပိယတေရာ'တိ? ဧဝံ ဝုေတၱ၊ အဟံ၊ ဘေႏၲ၊ မလႅိကံ ေဒဝႎ ဧတဒေဝါစံ -- 'မယွမၸိ ေခါ၊ မလႅိေက၊ နတၳေညာ ေကာစိ အတၱနာ ပိယတေရာ'''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''သဗၺာ ဒိသာ အႏုပရိဂမၼ ေစတသာ၊
 ေနဝဇၩဂါ ပိယတရမတၱနာ ကြစိ။
 ဧဝံ ပိေယာ ပုထု အတၱာ ပေရသံ၊
 တသၼာ န ဟႎေသ ပရမတၱကာေမာ''တိ။ ပဌမံ။
၂။ အပၸါယုကသုတၱံ
 ၄၂။ ဧဝံ (ဥဒါန၊၁၄) ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ အထ ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ သာယႏွသမယံ ပဋိသလႅာနာ [မူကြဲ-ပဋိသလႅာဏာ (သီ၊)] ဝု႒ိေတာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိေႏၷာ ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''အစၧရိယံ၊ ဘေႏၲ၊ အဗ႓ဳတံ၊ ဘေႏၲ! ယာဝ အပၸါယုကာ ဟိ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝေတာ မာတာ အေဟာသိ၊ သတၱာဟဇာေတ ဘဂဝတိ ဘဂဝေတာ မာတာ ကာလမကာသိ၊ တုသိတံ ကာယံ ဥပပဇၨီ''တိ။
 ''ဧဝေမတံ၊ အာနႏၵ [မူကြဲ-ဧဝေမတံ အာနႏၵ ဧဝေမတံ အာနႏၵ (သ်ာ)] အပၸါယုကာ ဟိ၊ အာနႏၵ၊ ေဗာဓိသတၱမာတေရာ ေဟာႏၲိ။ သတၱာဟဇာေတသု ေဗာဓိသေတၱသု ေဗာဓိသတၱမာတေရာ ကာလံ ကေရာႏၲိ၊ တုသိတံ ကာယံ ဥပပဇၨႏၲီ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ေယ ေကစိ ဘူတာ ဘဝိႆႏၲိ ေယ ဝါပိ၊
 သေဗၺ ဂမိႆႏၲိ ပဟာယ ေဒဟံ။
 တံ သဗၺဇာနႎ ကုသေလာ ဝိဒိတြာ၊
 အာတာပိေယာ ျဗဟၼစရိယံ စေရယ်ာ''တိ။ ဒုတိယံ။
၃။ သုပၸဗုဒၶကု႒ိသုတၱံ
 ၄၃။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂေဟ ဝိဟရတိ ေဝဠဳဝေန ကလႏၵကနိဝါေပ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ရာဇဂေဟ သုပၸဗုေဒၶါ နာမ ကု႒ီ အေဟာသိ -- မႏုႆဒလိေဒၵါ၊ မႏုႆကပေဏာ၊ မႏုႆဝရာေကာ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဘဂဝါ မဟတိယာ ပရိသာယ ပရိဝုေတာ ဓမၼံ ေဒေသေႏၲာ နိသိေႏၷာ ေဟာတိ။
 အဒၵသာ ေခါ သုပၸဗုေဒၶါ ကု႒ီ တံ မဟာဇနကာယံ ဒူရေတာဝ သႏၷိပတိတံ။ ဒိသြာနႆ ဧတဒေဟာသိ -- ''နိႆံသယံ ေခါ ဧတၳ ကိၪၥိ ခါဒနီယံ ဝါ ေဘာဇနီယံ ဝါ ဘာဇီယတိ [မူကြဲ-ဘာဇီယိႆတိ (သီ)] ယံႏူနာဟံ ေယန ေသာ မဟာဇနကာေယာ ေတႏုပသကၤေမယ်ံ။ အေပၸဝ နာေမတၳ ကိၪၥိ ခါဒနီယံ ဝါ ေဘာဇနီယံ ဝါ လေဘယ်''ႏၲိ။
 အထ (ဥဒါန၊၁၅) ေခါ သုပၸဗုေဒၶါ ကု႒ီ ေယန ေသာ မဟာဇနကာေယာ ေတႏုပသကၤမိ။ အဒၵသာ ေခါ သုပၸဗုေဒၶါ ကု႒ီ ဘဂဝႏၲံ မဟတိယာ ပရိသာယ ပရိဝုတံ ဓမၼံ ေဒေသႏၲံ နိသိႏၷံ။ ဒိသြာနႆ ဧတဒေဟာသိ -- ''န ေခါ ဧတၳ ကိၪၥိ ခါဒနီယံ ဝါ ေဘာဇနီယံ ဝါ ဘာဇီယတိ။ သမေဏာ အယံ ေဂါတေမာ ပရိသတိ ဓမၼံ ေဒေသတိ။ ယံႏူနာဟမၸိ ဓမၼံ သုေဏယ်''ႏၲိ။ တေတၳဝ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ -- ''အဟမၸိ ဓမၼံ ေသာႆာမီ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ သဗၺာဝႏၲံ ပရိသံ ေစတသာ ေစေတာ ပရိစၥ မနသာကာသိ ''ေကာ ႏု ေခါ ဣဓ ဘေဗၺာ ဓမၼံ ဝိညာတု''ႏၲိ? အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ သုပၸဗုဒၶံ ကု႒ႎ တႆံ ပရိသာယံ နိသိႏၷံ။ ဒိသြာနႆ ဧတဒေဟာသိ -- ''အယံ ေခါ ဣဓ ဘေဗၺာ ဓမၼံ ဝိညာတု''ႏၲိ။ သုပၸဗုဒၶံ ကု႒ႎ အာရဗ႓ အာႏုပုဗၺႎ ကထံ [မူကြဲ-အာႏုပုဗၺိကထံ (သီ)] အႏုပုဗၺိကထံ (သ်ာ၊ ပီ၊ က၊)] ကေထသိ၊ ေသယ်ထိဒံ -- ဒါနကထံ သီလကထံ သဂၢကထံ၊ ကာမာနံ အာဒီနဝံ ၾသကာရံ သကႋေလသံ၊ ေနကၡေမၼ [မူကြဲ-ေနကၡေမၼ စ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ၊)] အာနိသံသံ ပကာေသသိ။ ယဒါ ဘဂဝါ အညာသိ သုပၸဗုဒၶံ ကု႒ႎ ကလႅစိတၱံ မုဒုစိတၱံ ဝိနီဝရဏစိတၱံ ဥဒဂၢစိတၱံ ပသႏၷစိတၱံ၊ အထ ယာ ဗုဒၶါနံ သာမုကၠံသိကာ ဓမၼေဒသနာ တံ ပကာေသသိ -- ဒုကၡံ၊ သမုဒယံ၊ နိေရာဓံ၊ မဂၢံ။ ေသယ်ထာပိ နာမ သုဒၶံ ဝတၳံ အပဂတကာဠကံ သမၼေဒဝ ရဇနံ ပဋိဂၢေဏွယ်၊ ဧဝေမဝ သုပၸဗုဒၶႆ ကု႒ိႆ တသၼႎေယဝ အာသေန ဝိရဇံ ဝီတမလံ ဓမၼစကၡဳံ ဥဒပါဒိ -- ''ယံ ကိၪၥိ သမုဒယဓမၼံ သဗၺံ တံ နိေရာဓဓမၼ''ႏၲိ။
 အထ ေခါ သုပၸဗုေဒၶါ ကု႒ီ ဒိ႒ဓေမၼာ ပတၱဓေမၼာ ဝိဒိတဓေမၼာ ပရိေယာဂါဠႇဓေမၼာ တိဏၰဝိစိကိေစၧာ ဝိဂတကထံကေထာ ေဝသာရဇၨပၸေတၱာ အပရပၸစၥေယာ သတၳဳ သာသေန ဥ႒ာယာသနာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိေႏၷာ ေခါ သုပၸဗုေဒၶါ ကု႒ီ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ --
 ''အဘိကၠႏၲံ၊ ဘေႏၲ၊ အဘိကၠတံ၊ ဘေႏၲ! ေသယ်ထာပိ၊ ဘေႏၲ၊ နိကၠဳဇၨိတံ ဝါ ဥကၠဳေဇၨယ်၊ ပဋိစၧႏၷံ ဝါ ဝိဝေရယ်၊ မူဠႇႆ ဝါ မဂၢံ အာစိေကၡယ်၊ အႏၶကာေရ ဝါ ေတလပေဇၨာတံ ဓာေရယ် -- စကၡဳမေႏၲာ ႐ူပါနိ ဒကၡႏၲီတိ၊ ဧဝေမဝံ ဘဂဝတာ အေနကပရိယာေယန ဓေမၼာ ပကာသိေတာ။ ဧသာဟံ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝႏၲံ သရဏံ ဂစၧာမိ ဓမၼၪၥ ဘိကၡဳသံဃၪၥ။ ဥပါသကံ မံ ဘဂဝါ ဓာေရတု အဇၨတေဂၢ ပါဏုေပတံ သရဏံ ဂတ''ႏၲိ။
 အထ (ဥဒါန၊၁၆) ေခါ သုပၸဗုေဒၶါ ကု႒ီ ဘဂဝတာ ဓမၼိယာ ကထာယ သႏၵႆိေတာ သမာဒပိေတာ သမုေတၱဇိေတာ သမၸဟံသိေတာ ဘဂဝေတာ ဘာသိတံ အဘိနႏၵိတြာ အႏုေမာဒိတြာ ဥ႒ာယာသနာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ပဒကၡိဏံ ကတြာ ပကၠာမိ။ အထ ေခါ အစိရပကၠႏၲံ သုပၸဗုဒၶံ ကု႒ႎ ဂါဝီ တ႐ုဏဝစၧာ အဓိပတိတြာ ဇီဝိတာ ေဝါေရာေပသိ။
 အထ ေခါ သမၺဟုလာ ဘိကၡဴ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒႎသု။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷာ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစုံ -- ''ေယာ ေသာ၊ ဘေႏၲ၊ သုပၸဗုေဒၶါ နာမ ကု႒ီ ဘဂဝတာ ဓမၼိယာ ကထာယ သႏၵႆိေတာ သမာဒပိေတာ သမုေတၱဇိေတာ သမၸဟံသိေတာ၊ ေသာ ကာလကၤေတာ။ တႆ ကာ ဂတိ၊ ေကာ အဘိသမၸရာေယာ''တိ?
 ''ပ႑ိေတာ၊ ဘိကၡေဝ၊ သုပၸဗုေဒၶါ ကု႒ီ၊ ပစၥပါဒိ ဓမၼႆာႏုဓမၼံ၊ န စ မံ ဓမၼာဓိကရဏံ ဝိေဟေသသိ။ သုပၸဗုေဒၶါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ကု႒ီ တိဏၰံ သံေယာဇနာနံ ပရိကၡယာ ေသာတာပေႏၷာ အဝိနိပါတဓေမၼာ နိယေတာ သေမၺာဓိပရာယေဏာ''တိ။
 ဧဝံ ဝုေတၱ၊ အညတေရာ ဘိကၡဳ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''ေကာ ႏု ေခါ၊ ဘေႏၲ၊ ေဟတု၊ ေကာ ပစၥေယာ ေယန သုပၸဗုေဒၶါ ကု႒ီ အေဟာသိ -- မႏုႆဒလိေဒၵါ၊ မႏုႆကပေဏာ၊ မႏုႆဝရာေကာ''တိ?
 ''ဘူတပုဗၺံ၊ ဘိကၡေဝ၊ သုပၸဗုေဒၶါ ကု႒ီ ဣမသၼႎေယဝ ရာဇဂေဟ ေသ႒ိပုေတၱာ အေဟာသိ။ ေသာ ဥယ်ာနဘူမႎ နိယ်ေႏၲာ အဒၵသ တဂရသိခႎ [မူကြဲ-တဂၢရသိခႎ (က၊)] ပေစၥကဗုဒၶံ နဂရံ ပိ႑ာယ ပဝိသႏၲံ။ ဒိသြာနႆ ဧတဒေဟာသိ -- 'ကြာယံ ကု႒ီ ကု႒ိစီဝေရန ဝိစရတီ'တိ? နိ႒ဳဘိတြာ အပသဗ်ေတာ [မူကြဲ-အပဗ်ာမေတာ (သ်ာ၊ သံ၊ နိ၊ ၁။၂၅၅)] ကရိတြာ ပကၠာမိ။ ေသာ တႆ ကမၼႆ ဝိပါေကန ဗဟူနိ ဝႆသတာနိ ဗဟူနိ ဝႆသဟႆာနိ ဗဟူနိ ဝႆသတသဟႆာနိ နိရေယ ပစၥိတၳ။ တေႆဝ ကမၼႆ ဝိပါကာဝေသေသန ဣမသၼႎေယဝ ရာဇဂေဟ ကု႒ီ အေဟာသိ မႏုႆဒလိေဒၵါ၊ မႏုႆကပေဏာ၊ မႏုႆဝရာေကာ။ ေသာ တထာဂတပၸေဝဒိတံ ဓမၼဝိနယံ အာဂမၼ သဒၶံ သမာဒိယိ သီလံ သမာဒိယိ သုတံ သမာဒိယိ စာဂံ သမာဒိယိ ပညံ သမာဒိယိ။ ေသာ တထာဂတပၸေဝဒိတံ ဓမၼဝိနယံ အာဂမၼ သဒၶံ သမာဒိယိတြာ သီလံ သမာဒိယိတြာ သုတံ သမာဒိယိတြာ စာဂံ သမာဒိယိတြာ ပညံ သမာဒိယိတြာ ကာယႆ (ဥဒါန၊၁၇) ေဘဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတႎ သဂၢံ ေလာကံ ဥပပေႏၷာ ေဒဝါနံ တာဝတႎသာနံ သဟဗ်တံ။ ေသာ တတၳ အေည ေဒေဝ အတိေရာစတိ ဝေဏၰန ေစဝ ယသသာ စာ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''စကၡဳမာ ဝိသမာနီဝ၊ ဝိဇၨမာေန ပရကၠေမ။
 ပ႑ိေတာ ဇီဝေလာကသၼႎ၊ ပါပါနိ ပရိဝဇၨေယ''တိ။ တတိယံ။
၄။ ကုမာရကသုတၱံ
 ၄၄။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန သမၺဟုလာ ကုမာရကာ အႏၲရာ စ သာဝတၳႎ အႏၲရာ စ ေဇတဝနံ မစၧေက ဗာေဓႏၲိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ သာဝတၳႎ ပိ႑ာယ ပါဝိသိ။ အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ ေတ သမၺဟုေလ ကုမာရေက အႏၲရာ စ သာဝတၳႎ အႏၲရာ စ ေဇတဝနံ မစၧေက ဗာေဓေႏၲ။ ဒိသြာန ေယန ေတ ကုမာရကာ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ေတ ကုမာရေက ဧတဒေဝါစ -- ''ဘာယထ ေဝါ၊ တုေမွ ကုမာရကာ၊ ဒုကၡႆ၊ အပၸိယံ ေဝါ ဒုကၡ''ႏၲိ? ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ၊ ဘာယာမ မယံ၊ ဘေႏၲ၊ ဒုကၡႆ၊ အပၸိယံ ေနာ ဒုကၡ''ႏၲိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''သေစ ဘာယထ ဒုကၡႆ၊ သေစ ေဝါ ဒုကၡမပၸိယံ။
 မာကတၳ ပါပကံ ကမၼံ၊ အာဝိ ဝါ ယဒိ ဝါ ရေဟာ။
 ''သေစ စ ပါပကံ ကမၼံ၊ ကရိႆထ ကေရာထ ဝါ။
 န ေဝါ ဒုကၡာ ပမုတ်တၳိ၊ ဥေပစၥပိ [မူကြဲ-ဥပစၥပိ (က)] ဥပၸစၥပိ (?)၊ ဥပၸတိတြာပိ ဣတိ အေတၳာ] ပလာယတ''ႏၲိ။ စတုတၳံ။
၅။ ဥေပါသထသုတၱံ
 ၄၅။ ဧဝံ (ဥဒါန၊၁၈) ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ပုဗၺာရာေမ မိဂါရမာတုပါသာေဒ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဘဂဝါ တဒဟုေပါသေထ ဘိကၡဳသံဃပရိဝုေတာ နိသိေႏၷာ ေဟာတိ။
 အထ ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ အဘိကၠႏၲာယ ရတၱိယာ၊ နိကၡေႏၲ ပဌေမ ယာေမ၊ ဥ႒ာယာသနာ ဧကံသံ ဥတၱရာသဂႍ [မူကြဲ-စီဝရံ (သဗၺတၳ)] ကရိတြာ ေယန ဘဂဝါ ေတနၪၨလႎ ပဏာေမတြာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''အဘိကၠႏၲာ၊ ဘေႏၲ၊ ရတၱိ၊ နိကၡေႏၲာ ပဌေမာ ယာေမာ၊ စိရနိသိေႏၷာ ဘိကၡဳသံေဃာ၊ ဥဒၵိသတု၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ ဘိကၡဴနံ ပါတိေမာကၡ''ႏၲိ။ ဧဝံ ဝုေတၱ၊ ဘဂဝါ တုဏွီ အေဟာသိ။
 ဒုတိယမၸိ ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ အဘိကၠႏၲာယ ရတၱိယာ၊ နိကၡေႏၲ မဇၩိေမ ယာေမ၊ ဥ႒ာယာသနာ ဧကံသံ ဥတၱရာသဂႍ ကရိတြာ ေယန ဘဂဝါ ေတနၪၨလႎ ပဏာေမတြာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''အဘိကၠႏၲာ၊ ဘေႏၲ၊ ရတၱိ၊ နိကၡေႏၲာ မဇၩိေမာ ယာေမာ၊ စိရနိသိေႏၷာ ဘိကၡဳသံေဃာ၊ ဥဒၵိသတု၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ ဘိကၡဴနံ ပါတိေမာကၡ''ႏၲိ။ ဒုတိယမၸိ ေခါ ဘဂဝါ တုဏွီ အေဟာသိ။
 တတိယမၸိ ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ အဘိကၠႏၲာယ ရတၱိယာ၊ နိကၡေႏၲ ပစၧိေမ ယာေမ၊ ဥဒၶေသၱ အ႐ုေဏ၊ နႏၵိမုခိယာ ရတၱိယာ ဥ႒ာယာသနာ ဧကံသံ ဥတၱရာသဂႍ ကရိတြာ ေယန ဘဂဝါ ေတနၪၨလႎ ပဏာေမတြာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''အဘိကၠႏၲာ၊ ဘေႏၲ၊ ရတၱိ၊ နိကၡေႏၲာ ပစၧိေမာ ယာေမာ၊ ဥဒၶေသၱာ အ႐ုေဏာ၊ နႏၵိမုခီ ရတၱိ၊ စိရနိသိေႏၷာ ဘိကၡဳသံေဃာ၊ ဥဒၵိသတု၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ ဘိကၡဴနံ ပါတိေမာကၡ''ႏၲိ။ ''အပရိသုဒၶါ၊ အာနႏၵ၊ ပရိသာ''တိ။
 အထ ေခါ အာယသၼေတာ မဟာေမာဂၢလႅာနႆ ဧတဒေဟာသိ -- ''ကံ ႏု ေခါ ဘဂဝါ ပုဂၢလံ သႏၶာယ ဧဝမာဟ -- 'အပရိသုဒၶါ၊ အာနႏၵ၊ ပရိသာ'တိ? အထ ေခါ အာယသၼာ မဟာေမာဂၢလႅာေနာ သဗၺာဝႏၲံ ဘိကၡဳသံဃံ ေစတသာ ေစေတာ ပရိစၥ မနသာကာသိ။ အဒၵသာ ေခါ အာယသၼာ မဟာေမာဂၢလႅာေနာ တံ ပုဂၢလံ ဒုႆီလံ ပါပဓမၼံ အသုစႎ သကၤႆရသမာစာရံ ပဋိစၧႏၷကမၼႏၲံ အသမဏံ သမဏပဋိညံ အျဗဟၼစာရႎ ျဗဟၼစာရိပဋိညံ အေႏၲာပူတႎ အဝႆုတံ ကသမၺဳဇာတံ မေဇၩ ဘိကၡဳသံဃႆ နိသိႏၷံ။ ဒိသြာန ဥ႒ာယာသနာ ေယန ေသာ ပုဂၢေလာ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ တံ ပုဂၢလံ ဧတဒေဝါစ (ဥဒါန၊၁၉) -- ''ဥေ႒ဟိ၊ အာဝုေသာ၊ ဒိေ႒ာသိ ဘဂဝတာ၊ နတၳိ ေတ ဘိကၡဴဟိ သဒၶႎ သံဝါေသာ''တိ။ ဧဝံ ဝုေတၱ [မူကြဲ-အထ ေခါ (သဗၺတၳ)၊ စူဠဝ၊ ၃၈၃၊ အ၊ နိ၊ ခ ၈။၂ဝ) ပႆိတဗၺံ]၊ ေသာ ပုဂၢေလာ တုဏွီ အေဟာသိ။
 ဒုတိယမၸိ ေခါ အာယသၼာ မဟာေမာဂၢလႅာေနာ တံ ပုဂၢလံ ဧတဒေဝါစ -- ''ဥေ႒ဟိ၊ အာဝုေသာ၊ ဒိေ႒ာသိ ဘဂဝတာ၊ နတၳိ ေတ ဘိကၡဴဟိ သဒၶႎ သံဝါေသာ''တိ။ ဒုတိယမၸိ ေခါ။ ပ ။ တတိယမၸိ ေခါ ေသာ ပုဂၢေလာ တုဏွီ အေဟာသိ။
 အထ ေခါ အာယသၼာ မဟာေမာဂၢလႅာေနာ တံ ပုဂၢလံ ဗာဟာယံ ဂေဟတြာ ဗဟိဒြါရေကာ႒ကာ နိကၡာေမတြာ သူစိဃဋိကံ ဒတြာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''နိကၡာမိေတာ၊ ဘေႏၲ၊ ေသာ ပုဂၢေလာ မယာ။ ပရိသုဒၶါ ပရိသာ။ ဥဒၵိသတု၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ ဘိကၡဴနံ ပါတိေမာကၡ''ႏၲိ။ ''အစၧရိယံ၊ ေမာဂၢလႅာန၊ အဗ႓ဳတံ၊ ေမာဂၢလႅာန! ယာဝ ဗာဟာဂဟဏာပိ နာမ ေသာ ေမာဃပုရိေသာ အာဂေမႆတီ''တိ!
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဘိကၡဴ အာမေႏၲသိ -- ''န ဒါနာဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣေတာ ပရံ [မူကြဲ-န ဒါနာဟံ ဘိကၡေဝ အဇၨတေဂၢ (အ၊ နိ၊ ခ ၈။၂ဝ)] ဥေပါသထံ ကရိႆာမိ၊ ပါတိေမာကၡံ ဥဒၵိသိႆာမိ။ တုေမွဝ ဒါနိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣေတာ ပရံ ဥေပါသထံ ကေရယ်ာထ၊ ပါတိေမာကၡံ ဥဒၵိေသယ်ာထ။ အ႒ာနေမတံ၊ ဘိကၡေဝ၊ အနဝကာေသာ ယံ တထာဂေတာ အပရိသုဒၶါယ ပရိသာယ ဥေပါသထံ ကေရယ်၊ ပါတိေမာကၡံ ဥဒၵိေသယ်။
 ''အ႒ိေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵ အစၧရိယာ အဗ႓ဳတာ ဓမၼာ၊ ေယ ဒိသြာ ဒိသြာ အသုရာ မဟာသမုေဒၵ အဘိရမႏၲိ။ ကတေမ အ႒?
 ''မဟာသမုေဒၵါ၊ ဘိကၡေဝ၊ အႏုပုဗၺနိေႏၷာ အႏုပုဗၺေပါေဏာ အႏုပုဗၺပဗ႓ာေရာ၊ န အာယတေကေနဝ ပပါေတာ။ ယမၸိ [မူကြဲ-ယံ (သီ၊ သ်ာ၊ က)] ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵါ အႏုပုဗၺနိေႏၷာ အႏုပုဗၺေပါေဏာ အႏုပုဗၺပဗ႓ာေရာ န အာယတေကေနဝ ပပါေတာ၊ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵ ပဌေမာ အစၧရိေယာ အဗ႓ဳေတာ ဓေမၼာ၊ ယံ ဒိသြာ ဒိသြာ အသုရာ မဟာသမုေဒၵ အဘိရမႏၲိ။
 ''ပုန (ဥဒါန၊၁၄ဝ) စပရံ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵါ ဌိတဓေမၼာ ေဝလံ နာတိဝတၱတိ။ ယမၸိ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵါ ဌိတဓေမၼာ ေဝလံ နာတိဝတၱတိ၊ အယံ၊ ဘိကၡေဝ [မူကြဲ-အယမၸိ (သဗၺတၳ)]၊ မဟာသမုေဒၵ ဒုတိေယာ အစၧရိေယာ အဗ႓ဳေတာ ဓေမၼာ၊ ယံ ဒိသြာ ဒိသြာ အသုရာ မဟာသမုေဒၵ အဘိရမႏၲိ။
 ''ပုန စပရံ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵါ န မေတန ကုဏေပန သံဝသတိ။ ယံ ေဟာတိ မဟာသမုေဒၵ မတံ ကုဏပံ တံ ခိပၸေမဝ [မူကြဲ-ခိပၸေညဝ (သီ)] ခိပၸံေယဝ (က၊)] တီရံ ဝါေဟတိ၊ ထလံ ဥႆာေရတိ။ ယမၸိ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵါ န မေတန ကုဏေပန သံဝသတိ၊ ယံ ေဟာတိ မဟာသမုေဒၵ မတံ ကုဏပံ တံ ခိပၸေမဝ တီရံ ဝါေဟတိ ထလံ ဥႆာေရတိ၊ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵ တတိေယာ အစၧရိေယာ အဗ႓ဳေတာ ဓေမၼာ၊ ယံ ဒိသြာ ဒိသြာ အသုရာ မဟာသမုေဒၵ အဘိရမႏၲိ။
 ''ပုန စပရံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ယာ ကာစိ မဟာနဒိေယာ၊ ေသယ်ထိဒံ -- ဂဂၤါ ယမုနာ အစိရဝတီ သရဘူ မဟီ၊ တာ မဟာသမုဒၵံ ပတြာ [မူကြဲ-ပတၱာ (သ်ာ၊ ပီ၊ က၊)] ဇဟႏၲိ ပုရိမာနိ နာမေဂါတၱာနိ၊ 'မဟာသမုေဒၵါ'ေတြဝ သခႍ ဂစၧႏၲိ။ ယမၸိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ယာ ကာစိ မဟာနဒိေယာ၊ ေသယ်ထိဒံ -- ဂဂၤါ ယမုနာ အစိရဝတီ သရဘူ မဟီ တာ မဟာသမုဒၵံ ပတြာ ဇဟႏၲိ ပုရိမာနိ နာမေဂါတၱာနိ၊ 'မဟာသမုေဒၵါ'ေတြဝ သခႍ ဂစၧႏၲိ၊ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵ စတုေတၳာ အစၧရိေယာ အဗ႓ဳေတာ ဓေမၼာ၊ ယံ ဒိသြာ ဒိသြာ အသုရာ မဟာသမုေဒၵ အဘိရမႏၲိ။
 ''ပုန စပရံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ယာ စ ေလာေက သဝႏၲိေယာ မဟာသမုဒၵံ အေပၸႏၲိ၊ ယာ စ အႏၲလိကၡာ ဓာရာ ပပတႏၲိ၊ န ေတန မဟာသမုဒၵႆ ဦနတၱံ ဝါ ပူရတၱံ ဝါ ပညာယတိ။ ယမၸိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ယာ စ ေလာေက သဝႏၲိေယာ မဟာသမုဒၵံ အေပၸႏၲိ၊ ယာ စ အႏၲလိကၡာ ဓာရာ ပပတႏၲိ၊ န ေတန မဟာသမၼဳဒၵႆ ဦနတၱံ ဝါ ပူရတၱံ ဝါ ပညာယတိ၊ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵ ပၪၥေမာ အစၧရိေယာ အဗ႓ဳေတာ ဓေမၼာ၊ ယံ ဒိသြာ ဒိသြာ အသုရာ မဟာသမုေဒၵ အဘိရမႏၲိ။
 ''ပုန စပရံ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵါ ဧကရေသာ ေလာဏရေသာ။ ယမၸိ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵါ ဧကရေသာ ေလာဏရေသာ၊ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵ ဆေ႒ာ အစၧရိေယာ အဗ႓ဳေတာ ဓေမၼာ၊ ယံ ဒိသြာ ဒိသြာ အသုရာ မဟာသမုေဒၵ အဘိရမႏၲိ။
 ''ပုန စပရံ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵါ ဗဟုရတေနာ အေနကရတေနာ။ တႀတိမာနိ ရတနာနိ၊ ေသယ်ထိဒံ -- မုတၱာ မဏိ ေဝဠဳရိေယာ သေခၤါ သိလာ ပဝါဠံ (ဥဒါန၊၁၁) ရဇတံ ဇာတ႐ူပံ ေလာဟိတေဂၤါ မသာရဂလႅံ။ ယမၸိ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵါ ဗဟုရတေနာ အေနကရတေနာ၊ တႀတိမာနိ ရတနာနိ၊ ေသယ်ထိဒံ -- မုတၱာ မဏိ ေဝဠဳရိေယာ သေခၤါ သိလာ ပဝါဠံ ရဇတံ ဇာတ႐ူပံ ေလာဟိတေဂၤါ [မူကြဲ-ေလာဟိတေကၤါ (သီ၊ ပီ)] ေလာဟိတေကာ (?)] မသာရဂလႅံ၊ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵ သတၱေမာ အစၧရိေယာ အဗ႓ဳေတာ ဓေမၼာ၊ ယံ ဒိသြာ ဒိသြာ အသုရာ မဟာသမုေဒၵ အဘိရမႏၲိ။
 ''ပုန စပရံ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵါ မဟတံ ဘူတာနံ အာဝါေသာ။ တႀတိေမ ဘူတာ -- တိမိ တိမိဂၤေလာ တိမိတိမိဂၤေလာ [မူကြဲ-တိမိ တိမိဂၤေလာ တိမိရပိဂၤေလာ (သီ၊ ပီ၊၊ အ၊ နိ၊ ခ ၈။၁၉)] အသုရာ နာဂါ ဂႏၶဗၺာ။ သႏၲိ မဟာသမုေဒၵ ေယာဇနသတိကာပိ အတၱဘာဝါ၊ ဒြိေယာဇနသတိကာပိ အတၱဘာဝါ၊ တိေယာဇနသတိကာပိ အတၱဘာဝါ၊ စတုေယာဇနသတိကာပိ အတၱဘာဝါ၊ ပၪၥေယာဇနသတိကာပိ အတၱဘာဝါ။ ယမၸိ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵါ မဟတံ ဘူတာနံ အာဝါေသာ၊ တႀတိေမ ဘူတာ -- တိမိ တိမိဂၤေလာ တိမိတိမိဂၤေလာ အသုရာ နာဂါ ဂႏၶဗၺာ၊ သႏၲိ မဟာသမုေဒၵ ေယာဇနသတိကာပိ အတၱဘာဝါ ဒြိေယာဇနသတိကာပိ အတၱဘာဝါ။ ပ ။ ပၪၥေယာဇနသတိကာပိ အတၱဘာဝါ၊ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵ အ႒ေမာ အစၧရိေယာ အဗ႓ဳေတာ ဓေမၼာ၊ ယံ ဒိသြာ ဒိသြာ အသုရာ မဟာသမုေဒၵ အဘိရမႏၲိ။ ဣေမ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ အ႒ မဟာသမုေဒၵ အစၧရိယာ အဗ႓ဳတာ ဓမၼာ ေယ ဒိသြာ ဒိသြာ အသုရာ မဟာသမုေဒၵ အဘိရမႏၲိ။
 ''ဧဝေမဝ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ အ႒ အစၧရိယာ အဗ႓ဳတာ ဓမၼာ၊ ေယ ဒိသြာ ဒိသြာ ဘိကၡဴ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ အဘိရမႏၲိ။ ကတေမ အ႒?
 ''ေသယ်ထာပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵါ အႏုပုဗၺနိေႏၷာ အႏုပုဗၺေပါေဏာ အႏုပုဗၺပဗ႓ာေရာ၊ န အာယတေကေနဝ ပပါေတာ၊ ဧဝေမဝ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ အႏုပုဗၺသိကၡာ အႏုပုဗၺကိရိယာ အႏုပုဗၺပဋိပဒါ၊ န အာယတေကေနဝ အညာပဋိေဝေဓါ။ ယမၸိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ အႏုပုဗၺသိကၡာ အႏုပုဗၺကိရိယာ အႏုပုဗၺပဋိပဒါ၊ န အာယတေကေနဝ အညာပဋိေဝေဓါ၊ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ ပဌေမာ အစၧရိေယာ အဗ႓ဳေတာ ဓေမၼာ၊ ယံ ဒိသြာ ဒိသြာ ဘိကၡဴ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ အဘိရမႏၲိ။
 ''ေသယ်ထာပိ (ဥဒါန၊၁၄၂၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵါ ဌိတဓေမၼာ ေဝလံ နာတိဝတၱတိ၊ ဧဝေမဝ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ယံ မယာ သာဝကာနံ သိကၡာပဒံ ပညတၱံ တံ မမ သာဝကာ ဇီဝိတေဟတုပိ နာတိကၠမႏၲိ။ ယမၸိ၊ ဘိကၡေဝ၊ မယာ သာဝကာနံ သိကၡာပဒံ ပညတၱံ တံ မမ သာဝကာ ဇီဝိတေဟတုပိ နာတိကၠမႏၲိ၊ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ ဒုတိေယာ အစၧရိေယာ အဗ႓ဳေတာ ဓေမၼာ၊ ယံ ဒိသြာ ဒိသြာ ဘိကၡဴ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ အဘိရမႏၲိ။
 ''ေသယ်ထာပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵါ န မေတန ကုဏေပန သံဝသတိ၊ ယံ ေဟာတိ မဟာသမုေဒၵ မတံ ကုဏပံ တံ ခိပၸေမဝ တီရံ ဝါေဟတိ၊ ထလံ ဥႆာေရတိ၊ ဧဝေမဝ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေယာ ေသာ ပုဂၢေလာ ဒုႆီေလာ ပါပဓေမၼာ အသုစိ သကၤႆရသမာစာေရာ ပဋိစၧႏၷကမၼေႏၲာ အႆမေဏာ သမဏပဋိေညာ အျဗဟၼစာရီ ျဗဟၼစာရိပဋိေညာ အေႏၲာပူတိ အဝႆုေတာ ကသမၺဳဇာေတာ၊ န ေတန သံေဃာ သံဝသတိ၊ အထ ေခါ နံ ခိပၸေမဝ သႏၷိပတိတြာ ဥကၡိပတိ။ ကိၪၥာပိ ေသာ ေဟာတိ မေဇၩ ဘိကၡဳသံဃႆ နိသိေႏၷာ၊ အထ ေခါ ေသာ အာရကာဝ သံဃမွာ၊ သံေဃာ စ ေတန။ ယမၸိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေယာ ေသာ ပုဂၢေလာ ဒုႆီေလာ ပါပဓေမၼာ အသုစိ သကၤႆရသမာစာေရာ ပဋိစၧႏၷကမၼေႏၲာ အႆမေဏာ သမဏပဋိေညာ အျဗဟၼစာရီ ျဗဟၼစာရိပဋိေညာ အေႏၲာပူတိ အဝႆုေတာ ကသမၺဳဇာေတာ၊ န ေတန သံေဃာ သံဝသတိ၊ ခိပၸေမဝ နံ သႏၷိပတိတြာ ဥကၡိပတိ။ ကိၪၥာပိ ေသာ ေဟာတိ မေဇၩ ဘိကၡဳသံဃႆ နိသိေႏၷာ၊ အထ ေခါ ေသာ အာရကာဝ သံဃမွာ၊ သံေဃာ စ ေတန၊ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ တတိေယာ အစၧရိေယာ အဗ႓ဳေတာ ဓေမၼာ၊ ယံ ဒိသြာ ဒိသြာ ဘိကၡဴ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ အဘိရမႏၲိ။
 ''ေသယ်ထာပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ယာ ကာစိ မဟာနဒိေယာ၊ ေသယ်ထိဒံ -- ဂဂၤါ ယမုနာ အစိရဝတီ သရဘူ မဟီ တာ မဟာသမုဒၵံ ပတြာ ဇဟႏၲိ ပုရိမာနိ နာမေဂါတၱာနိ၊ 'မဟာသမုေဒၵါ'ေတြဝ သခႍ ဂစၧႏၲိ၊ ဧဝေမဝ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ စတၱာေရာ ဝဏၰာ -- ခတၱိယာ၊ ျဗာဟၼဏာ၊ ေဝႆာ၊ သုဒၵါ ေတ တထာဂတပၸေဝဒိေတ ဓမၼဝိနေယ အဂါရသၼာ အနဂါရိယံ ပဗၺဇိတြာ [မူကြဲ-ပဗၺဇိတာ (က၊ သီ၊)] ဇဟႏၲိ ပုရိမာနိ နာမေဂါတၱာနိ၊ 'သမဏာ သက်ပုတၱိယာ'ေတြဝ သခႍ ဂစၧႏၲိ။ ယမၸိ၊ ဘိကၡေဝ၊ စတၱာေရာ ဝဏၰာ -- ခတၱိယာ၊ ျဗာဟၼဏာ၊ ေဝႆာ၊ သုဒၵါ ေတ တထာဂတပၸေဝဒိေတ ဓမၼဝိနေယ အဂါရသၼာ အနဂါရိယံ ပဗၺဇိတြာ ဇဟႏၲိ ပုရိမာနိ နာမေဂါတၱာနိ (ဥဒါန၊၁၄၃၊ 'သမဏာ သက်ပုတၱိယာ'ေတြဝ သခႍ ဂစၧႏၲိ၊ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ စတုေတၳာ အစၧရိေယာ အဗ႓ဳေတာ ဓေမၼာ၊ ယံ ဒိသြာ ဒိသြာ ဘိကၡဴ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ အဘိရမႏၲိ။
 ''ေသယ်ထာပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ယာ စ ေလာေက သဝႏၲိေယာ မဟာသမုဒၵံ အေပၸႏၲိ၊ ယာ စ အႏၲလိကၡာ ဓာရာ ပပတႏၲိ၊ န ေတန မဟာသမုဒၵႆ ဦနတၱံ ဝါ ပူရတၱံ ဝါ ပညာယတိ၊ ဧဝေမဝ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဗဟူ ေစပိ ဘိကၡဴ အႏုပါဒိေသသာယ နိဗၺာနဓာတုယာ ပရိနိဗၺာယႏၲိ၊ န ေတန နိဗၺာနဓာတုယာ ဦနတၱံ ဝါ ပူရတၱံ ဝါ ပညာယတိ။ ယမၸိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဗဟူ ေစပိ ဘိကၡဴ အႏုပါဒိေသသာယ နိဗၺာနဓာတုယာ ပရိနိဗၺာယႏၲိ၊ န ေတန နိဗၺာနဓာတုယာ ဦနတၱံ ဝါ ပူရတၱံ ဝါ ပညာယတိ၊ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ ပၪၥေမာ အစၧရိေယာ အဗ႓ဳေတာ ဓေမၼာ၊ ယံ ဒိသြာ ဒိသြာ ဘိကၡဴ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ အဘိရမႏၲိ။
 ''ေသယ်ထာပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵါ ဧကရေသာ ေလာဏရေသာ၊ ဧဝေမဝ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ အယံ ဓမၼဝိနေယာ ဧကရေသာ ဝိမုတၱိရေသာ။ ယမၸိ၊ ဘိကၡေဝ၊ အယံ ဓမၼဝိနေယာ ဧကရေသာ ဝိမုတၱိရေသာ၊ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ ဆေ႒ာ အစၧရိေယာ အဗ႓ဳေတာ ဓေမၼာ၊ ယံ ဒိသြာ ဒိသြာ ဘိကၡဴ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ အဘိရမႏၲိ။
 ''ေသယ်ထာပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵါ ဗဟုရတေနာ အေနကရတေနာ၊ တႀတိမာနိ ရတနာနိ၊ ေသယ်ထိဒံ -- မုတၱာ မဏိ ေဝဠဳရိေယာ သေခၤါ သိလာ ပဝါဠံ ရဇတံ ဇာတ႐ူပံ ေလာဟိတေဂၤါ မသာရဂလႅံ၊ ဧဝေမဝ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ အယံ ဓမၼဝိနေယာ ဗဟုရတေနာ အေနကရတေနာ၊ တႀတိမာနိ ရတနာနိ၊ ေသယ်ထိဒံ -- စတၱာေရာ သတိပ႒ာနာ၊ စတၱာေရာ သမၼပၸဓာနာ၊ စတၱာေရာ ဣဒၶိပါဒါ၊ ပၪၥိႁႏၵိယာနိ၊ ပၪၥ ဗလာနိ၊ သတၱ ေဗာဇၩဂၤါ၊ အရိေယာ အ႒ဂႋေကာ မေဂၢါ။ ယမၸိ၊ ဘိကၡေဝ၊ အယံ ဓမၼဝိနေယာ ဗဟုရတေနာ အေနကရတေနာ၊ တႀတိမာနိ ရတနာနိ၊ ေသယ်ထိဒံ -- စတၱာေရာ သတိပ႒ာနာ၊ စတၱာေရာ သမၼပၸဓာနာ၊ စတၱာေရာ ဣဒၶိပါဒါ၊ ပၪၥိႁႏၵိယာနိ၊ ပၪၥ ဗလာနိ၊ သတၱ ေဗာဇၩဂၤါ၊ အရိေယာ အ႒ဂႋေကာ မေဂၢါ၊ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ သတၱေမာ အစၧရိေယာ အဗ႓ဳေတာ ဓေမၼာ၊ ယံ ဒိသြာ ဒိသြာ ဘိကၡဴ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ အဘိရမႏၲိ။
 ''ေသယ်ထာပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ မဟာသမုေဒၵါ မဟတံ ဘူတာနံ အာဝါေသာ၊ တႀတိေမ ဘူတာ -- တိမိ တိမိဂၤေလာ တိမိတိမိဂၤေလာ အသုရာ နာဂါ ဂႏၶဗၺာ၊ သႏၲိ (ဥဒါန၊၁၄) မဟာသမုေဒၵ ေယာဇနသတိကာပိ အတၱဘာဝါ ဒြိေယာဇနသတိကာပိ အတၱဘာဝါ တိေယာဇနသတိကာပိ အတၱဘာဝါ စတုေယာဇနသတိကာပိ အတၱဘာဝါ ပၪၥေယာဇနသတိကာပိ အတၱဘာဝါ၊ ဧဝေမဝ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ အယံ ဓမၼဝိနေယာ မဟတံ ဘူတာနံ အာဝါေသာ၊ တႀတိေမ ဘူတာ -- ေသာတာပေႏၷာ၊ ေသာတာပတၱိဖလသစၧိကိရိယာယ ပဋိပေႏၷာ၊ သကဒါဂါမိ၊ သကဒါဂါမိဖလသစၧိကိရိယာယ ပဋိပေႏၷာ၊ အနာဂါမီ၊ အနာဂါမီဖလသစၧိကိရိယာယ ပဋိပေႏၷာ၊ အရဟာ၊ အရဟတၱာယ ပဋိပေႏၷာ [မူကြဲ-အရဟတၱဖလသစၧိကိရိယာယ (သီ)] ယမၸိ၊ ဘိကၡေဝ၊ အယံ ဓမၼဝိနေယာ မဟတံ ဘူတာနံ အာဝါေသာ၊ တႀတိေမ ဘူတာ -- ေသာတာပေႏၷာ၊ ေသာတာပတၱိဖလသစၧိကိရိယာယ ပဋိပေႏၷာ၊ သကဒါဂါမီ၊ သကဒါဂါမိဖလသစၧိကိရိယာယ ပဋိပေႏၷာ၊ အနာဂါမီ၊ အနာဂါမိဖလသစၧိကိရိယာယ ပဋိပေႏၷာ၊ အရဟာ၊ အရဟတၱာယ ပဋိပေႏၷာ၊ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ အ႒ေမာ အစၧရိေယာ အဗ႓ဳေတာ ဓေမၼာ၊ ယံ ဒိသြာ ဒိသြာ ဘိကၡဴ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ အဘိရမႏၲိ။ ဣေမ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ အ႒ အစၧရိယာ အဗ႓ဳတာ ဓမၼာ၊ ေယ ဒိသြာ ဒိသြာ ဘိကၡဴ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ အဘိရမႏၲီ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ဆႏၷမတိဝႆတိ၊ ဝိဝဋံ နာတိဝႆတိ။
 တသၼာ ဆႏၷံ ဝိဝေရထ၊ ဧဝံ တံ နာတိဝႆတီ''တိ။ ပၪၥမံ။
၆။ ေသာဏသုတၱံ
 ၄၆။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ မဟာကစၥာေနာ အဝႏၲီသု ဝိဟရတိ ကုရရဃေရ [မူကြဲ-ကု႐ုရဃေရ (သ်ာ၊ မဟာဝ၊ ၂၅၇)၊ ကုလဃေရ (က၊)] ပဝေတၱ ပဗၺေတ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ေသာေဏာ ဥပါသေကာ ကုဋိကေဏၰာ အာယသၼေတာ မဟာကစၥာနႆ ဥပ႒ာေကာ ေဟာတိ။
 အထ ေခါ ေသာဏႆ ဥပါသကႆ ကုဋိကဏၰႆ ရေဟာဂတႆ ပဋိသလႅီနႆ ဧဝံ ေစတေသာ ပရိဝိတေကၠာ ဥဒပါဒိ -- ''ယထာ ယထာ ေခါ အေယ်ာ မဟာကစၥာေနာ ဓမၼံ ေဒေသတိ နယိဒံ သုကရံ အဂါရံ အဇၩာဝသတာ ဧကႏၲပရိပုဏၰံ ဧကႏၲပရိသုဒၶံ သခၤလိခိတံ ျဗဟၼစရိယံ စရိတုံ။ ယံႏူနာဟံ (ဥဒါန၊၁၅) ေကသမႆုံ ၾသဟာေရတြာ ကာသာယာနိ ဝတၳာနိ အစၧာေဒတြာ အဂါရသၼာ အနဂါရိယံ ပဗၺေဇယ်''ႏၲိ။
 အထ ေခါ ေသာေဏာ ဥပါသေကာ ကုဋိကေဏၰာ ေယနာယသၼာ မဟာကစၥာေနာ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ အာယသၼႏၲံ မဟာကစၥာနံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိေႏၷာ ေခါ ေသာေဏာ ဥပါသေကာ ကုဋိကေဏၰာ အာယသၼႏၲံ မဟာကစၥာနံ ဧတဒေဝါစ --
 ''ဣဓ မယွံ၊ ဘေႏၲ၊ ရေဟာဂတႆ ပဋိသလႅီနႆ ဧဝံ ေစတေသာ ပရိဝိတေကၠာ ဥဒပါဒိ -- 'ယထာ ယထာ ေခါ အေယ်ာ မဟာကစၥာေနာ ဓမၼံ ေဒေသတိ နယိဒံ သုကရံ အဂါရံ အဇၩာဝသတာ ဧကႏၲပရိပုဏၰံ ဧကႏၲပရိသုဒၶံ သခၤလိခိတံ ျဗဟၼစရိယံ စရိတုံ။ ယံႏူနာဟံ ေကသမႆုံ ၾသဟာေရတြာ ကာသာယာနိ ဝတၳာနိ အစၧာေဒတြာ အဂါရသၼာ အနဂါရိယံ ပဗၺေဇယ်'ႏၲိ။ ပဗၺာေဇတု မံ၊ ဘေႏၲ၊ အေယ်ာ မဟာကစၥာေနာ''တိ။
 ဧဝံ ဝုေတၱ၊ အာယသၼာ မဟာကစၥာေနာ ေသာဏံ ဥပါသကံ ကုဋိကဏၰံ ဧတဒေဝါစ -- ''ဒုကၠရံ ေခါ၊ ေသာဏ၊ ယာဝဇီဝံ ဧကဘတၱံ ဧကေသယ်ံ ျဗဟၼစရိယံ။ ဣဃၤ တြံ၊ ေသာဏ၊ တေတၳဝ အာဂါရိကဘူေတာ သမာေနာ ဗုဒၶါနံ သာသနံ အႏုယုၪၨ ကာလယုတၱံ ဧကဘတၱံ ဧကေသယ်ံ ျဗဟၼစရိယ''ႏၲိ။ အထ ေခါ ေသာဏႆ ဥပါသကႆ ကုဋိကဏၰႆ ေယာ အေဟာသိ ပဗၺဇၨာဘိသခၤါေရာ ေသာ ပဋိပႆမ႓ိ။
 ဒုတိယမၸိ ေခါ။ ပ ။ ဒုတိယမၸိ ေခါ အာယသၼာ မဟာကစၥာေနာ ေသာဏံ ဥပါသကံ ကုဋိကဏၰံ ဧတဒေဝါစ -- ''ဒုကၠရံ ေခါ၊ ေသာဏ၊ ယာဝဇီဝံ ဧကဘတၱံ ဧကေသယ်ံ ျဗဟၼစရိယံ။ ဣဃၤ တြံ၊ ေသာဏ၊ တေတၳဝ အာဂါရိကဘူေတာ သမာေနာ ဗုဒၶါနံ သာသနံ အႏုယုၪၨ ကာလယုတၱံ ဧကဘတၱံ ဧကေသယ်ံ ျဗဟၼစရိယ''ႏၲိ။ ဒုတိယမၸိ ေခါ ေသာဏႆ ဥပါသကႆ ကုဋိကဏၰႆ ေယာ အေဟာသိ ပဗၺဇၨာဘိသခၤါေရာ ေသာ ပဋိပႆမ႓ိ။
 တတိယမၸိ ေခါ ေသာဏႆ ဥပါသကႆ ကုဋိကဏၰႆ ရေဟာဂတႆ ပဋိသလႅီနႆ ဧဝံ ေစတေသာ ပရိဝိတေကၠာ ဥဒပါဒိ -- ''ယထာ ယထာ ေခါ အေယ်ာ မဟာကစၥာေနာ ဓမၼံ ေဒေသတိ နယိဒံ သုကရံ အဂါရံ အဇၩာဝသတာ ဧကႏၲပရိပုဏၰံ ဧကႏၲပရိသုဒၶံ သခၤလိခိတံ ျဗဟၼစရိယံ စရိတုံ။ ယံႏူနာဟံ ေကသမႆုံ ၾသဟာေရတြာ ကာသာယာနိ ဝတၳာနိ အစၧာေဒတြာ အဂါရသၼာ အနဂါရိယံ ပဗၺေဇယ်''ႏၲိ။ တတိယမၸိ ေခါ ေသာေဏာ ဥပါသေကာ ကုဋိကေဏၰာ (ဥဒါန၊၁၆) ေယနာယသၼာ မဟာကစၥာေနာ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ အာယသၼႏၲံ မဟာကစၥာနံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိေႏၷာ ေခါ ေသာေဏာ ဥပါသေကာ ကုဋိကေဏၰာ အာယသၼႏၲံ မဟာကစၥာနံ ဧတဒေဝါစ --
 ''ဣဓ မယွံ၊ ဘေႏၲ၊ ရေဟာဂတႆ ပဋိသလႅီနႆ ဧဝံ ေစတေသာ ပရိဝိတေကၠာ ဥဒပါဒိ -- 'ယထာ ယထာ ေခါ အေယ်ာ မဟာကစၥာေနာ ဓမၼံ ေဒေသတိ နယိဒံ သုကရံ အဂါရံ အဇၩာဝသတာ ဧကႏၲပရိပုဏၰံ ဧကႏၲပရိသုဒၶံ သခၤလိခိတံ ျဗဟၼစရိယံ စရိတုံ။ ယံႏူနာဟံ ေကသမႆုံ ၾသဟာေရတြာ ကာသာယာနိ ဝတၳာနိ အစၧာေဒတြာ အဂါရသၼာ အနဂါရိယံ ပဗၺေဇယ်'ႏၲိ။ ပဗၺာေဇတု မံ၊ ဘေႏၲ၊ အေယ်ာ မဟာကစၥာေနာ''တိ။
 အထ ေခါ အာယသၼာ မဟာကစၥာေနာ ေသာဏံ ဥပါသကံ ကုဋိကဏၰံ ပဗၺာေဇသိ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အဝႏၲိဒကၡိဏာပေထာ [မူကြဲ-အဝႏၲိ ဒကၡိဏပေထာ (သီ၊)] အပၸဘိကၡဳေကာ ေဟာတိ။ အထ ေခါ အာယသၼာ မဟာကစၥာေနာ တိဏၰံ ဝႆာနံ အစၥေယန ကိေစၧန ကသိေရန တေတာ တေတာ ဒသဝဂၢံ ဘိကၡဳသံဃံ သႏၷိပါေတတြာ အာယသၼႏၲံ ေသာဏံ ဥပသမၸာေဒသိ။
 အထ ေခါ အာယသၼေတာ ေသာဏႆ ဝႆံဝု႒ႆ [မူကြဲ-ဝႆံဝုတၳႆ (သီ၊ သ်ာ၊ ကံ၊ ပီ၊)] ရေဟာဂတႆ ပဋိသလႅီနႆ ဧဝံ ေစတေသာ ပရိဝိတေကၠာ ဥဒပါဒိ -- ''န ေခါ ေမ ေသာ ဘဂဝါ သမၼဳခါ ဒိေ႒ာ၊ အပိ စ သုေတာေယဝ ေမ ေသာ ဘဂဝါ -- 'ဤဒိေသာ စ ဤဒိေသာ စာ'တိ။ သေစ မံ ဥပဇၩာေယာ အႏုဇာေနယ်၊ ဂေစၧယ်ာဟံ တံ ဘဂဝႏၲံ ဒႆနာယ အရဟႏၲံ သမၼာသမၺဳဒၶ''ႏၲိ။
 အထ ေခါ အာယသၼာ ေသာေဏာ သာယႏွသမယံ ပဋိသလႅာနာ ဝု႒ိေတာ ေယနာယသၼာ မဟာကစၥာေနာ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ အာယသၼႏၲံ မဟာကစၥာနံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိေႏၷာ ေခါ အာယသၼာ ေသာေဏာ အာယသၼႏၲံ မဟာကစၥာနံ ဧတဒေဝါစ --
 ''ဣဓ မယွံ၊ ဘေႏၲ၊ ရေဟာဂတႆ ပဋိသလႅီနႆ ဧဝံ ေစတေသာ ပရိဝိတေကၠာ ဥဒပါဒိ -- 'န ေခါ ေမ ေသာ ဘဂဝါ သမၼဳခါ ဒိေ႒ာ၊ အပိ စ သုေတာေယဝ ေမ ေသာ ဘဂဝါ -- ဤဒိေသာ စ ဤဒိေသာ စာ'တိ။ သေစ မံ ဥပဇၩာေယာ (ဥဒါန၊၁၇) အႏုဇာေနယ်၊ ဂေစၧယ်ာဟံ တံ ဘဂဝႏၲံ ဒႆနာယ အရဟႏၲံ သမၼာသမၺဳဒၶ''ႏၲိ ( ) [မူကြဲ-(ဂေစၧယ်ာဟံ ဘေႏၲ တံ ဘဂဝႏၲံ ဒႆနာယ အရဟႏၲံ သမၼာသမၺဳဒၶံ၊ သေစ မံ ဥပဇၩာေယာ အႏုဇာနာတီတိ (မဟာဝ၊ ၂၅၇)]။
 ''သာဓု သာဓု၊ ေသာဏ၊ ဂစၧ တြံ၊ ေသာဏ၊ တံ ဘဂဝႏၲံ ဒႆနာယ အရဟႏၲံ သမၼာသမၺဳဒၶံ [မူကြဲ-သမာသမၺဳဒၶႏၲိ (သဗၺတၳ)]။ ဒကၡိႆသိ တြံ၊ ေသာဏ၊ တံ ဘဂဝႏၲံ ပါသာဒိကံ ပသာဒနီယံ သႏၲိႁႏၵိယံ သႏၲမာနသံ ဥတၱမဒမထသမထမႏုပၸတၱံ ဒႏၲံ ဂုတၱံ ယတိႁႏၵိယံ နာဂံ။ ဒိသြာန မမ ဝစေနန ဘဂဝေတာ ပါေဒ သိရသာ ဝႏၵာဟိ၊ အပၸါဗာဓံ အပၸါတကႍ လဟု႒ာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ [မူကြဲ-ဖာသုဝိဟာရၪၥ (သီ၊)] ပုစၧ -- 'ဥပဇၩာေယာ ေမ၊ ဘေႏၲ၊ အာယသၼာ မဟာကစၥာေနာ ဘဂဝေတာ ပါေဒ သိရသာ ဝႏၵတိ၊ အပၸါဗာဓံ အပၸါတကႍ လဟု႒ာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ [မူကြဲ-ဖာသုဝိဟာရၪၥ (သီ၊)] ပုစၧတီ'''တိ။
 ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ ေခါ အာယသၼာ ေသာေဏာ အာယသၼေတာ မဟာကစၥာနႆ ဘာသိတံ အဘိနႏၵိတြာ အႏုေမာဒိတြာ ဥ႒ာယာသနာ အာယသၼႏၲံ မဟာကစၥာနံ အဘိဝါေဒတြာ ပဒကၡိဏံ ကတြာ ေသနာသနံ သံသာေမတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ ေယန သာဝတၳိ ေတန စာရိကံ ပကၠာမိ။ အႏုပုေဗၺန စာရိကံ စရမာေနာ ေယန သာဝတၳိ ေဇတဝနံ အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမာ၊ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိေႏၷာ ေခါ အာယသၼာ ေသာေဏာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''ဥပဇၩာေယာ ေမ၊ ဘေႏၲ၊ အာယသၼာ မဟာကစၥာေနာ ဘဂဝေတာ ပါေဒ သိရသာ ဝႏၵတိ၊ အပၸါဗာဓံ အပၸါတကႍ လဟု႒ာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ [မူကြဲ-ဖာသုဝိဟာရၪၥ (သီ၊)] ပုစၧတီ''တိ။
 ''ကစၥိ၊ ဘိကၡဳ၊ ခမနီယံ၊ ကစၥိ ယာပနီယံ၊ ကစၥိသိ အပၸကိလမေထန အဒၶါနံ အာဂေတာ၊ န စ ပိ႑ေကန ကိလေႏၲာသီ''တိ? ''ခမနီယံ ဘဂဝါ၊ ယာပနီယံ ဘဂဝါ၊ အပၸကိလမေထန စာဟံ၊ ဘေႏၲ၊ အဒၶါနံ အာဂေတာ၊ န ပိ႑ေကန ကိလေႏၲာမွီ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ အာနႏၵံ အာမေႏၲသိ -- ''ဣမႆာနႏၵ၊ အာဂႏၲဳကႆ ဘိကၡဳေနာ ေသနာသနံ ပညာေပဟီ''တိ။ အထ ေခါ အာယသၼေတာ အာနႏၵႆ ဧတဒေဟာသိ -- ''ယႆ ေခါ မံ ဘဂဝါ အာဏာေပတိ (ဥဒါန၊၁၈) -- 'ဣမႆာနႏၵ၊ အာဂႏၲဳကႆ ဘိကၡဳေနာ ေသနာသနံ ပညာေပဟီ'တိ၊ ဣစၧတိ ဘဂဝါ ေတန ဘိကၡဳနာ သဒၶႎ ဧကဝိဟာေရ ဝတၳဳံ၊ ဣစၧတိ ဘဂဝါ အာယသၼတာ ေသာေဏန သဒၶႎ ဧကဝိဟာေရ ဝတၳဳ''ႏၲိ။ ယသၼႎ ဝိဟာေရ ဘဂဝါ ဝိဟရတိ၊ တသၼႎ ဝိဟာေရ အာယသၼေတာ ေသာဏႆ ေသနာသနံ ပညာေပသိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဗဟုေဒဝ ရတၱႎ အေဗ႓ာကာေသ နိသဇၨာယ ဝီတိနာေမတြာ ပါေဒ ပကၡာေလတြာ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ။ အာယသၼာပိ ေခါ ေသာေဏာ ဗဟုေဒဝ ရတၱႎ အေဗ႓ာကာေသ နိသဇၨာယ ဝီတိနာေမတြာ ပါေဒ ပကၡာေလတြာ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ။ အထ ေခါ ဘဂဝါ ရတၱိယာ ပစၥဴသသမယံ ပစၥဳ႒ာယ အာယသၼႏၲံ ေသာဏံ အေဇၩသိ -- ''ပဋိဘာတု တံ ဘိကၡဳ ဓေမၼာ ဘာသိတု''ႏၲိ။
 ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ ေခါ အာယသၼာ ေသာေဏာ ဘဂဝေတာ ပဋိႆုတြာ ေသာဠသ အ႒ကဝဂၢိကာနိ သဗၺာေနဝ သေရန အဘဏိ။ အထ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼေတာ ေသာဏႆ သရဘညပရိေယာသာေန အဗ႓ႏုေမာဒိ -- ''သာဓု သာဓု၊ ဘိကၡဳ၊ သုဂၢဟိတာနိ ေတ၊ ဘိကၡဳ၊ ေသာဠသ အ႒ကဝဂၢိကာနိ သုမနသိကတာနိ သူပဓာရိတာနိ၊ ကလ်ာဏိယာသိ [မူကြဲ-ကလ်ာဏိယာ စ (က)] ကလ်ာဏိယာ စာသိ (?)] ဝါစာယ သမႏၷာဂေတာ ဝိႆ႒ာယ အေနလဂဠာယ အတၳႆ ဝိညာပနိယာ။ ကတိ ဝေႆာသိ တြံ၊ ဘိကၡဴ''တိ? ''ဧကဝေႆာ အဟံ ဘဂဝါ''တိ။ ''ကိႆ ပန တြံ၊ ဘိကၡဳ၊ ဧဝံ စိရံ အကာသီ''တိ? ''စိရံ ဒိေ႒ာ [မူကြဲ-စိရဒိေ႒ာ (သီ၊)] ေမ၊ ဘေႏၲ၊ ကာေမသု အာဒီနေဝါ၊ အပိ စ သမၺာေဓါ ဃရာဝါေသာ ဗဟုကိေစၥာ ဗဟုကရဏီေယာ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ဒိသြာ အာဒီနဝံ ေလာေက၊ ဉတြာ ဓမၼံ နိ႐ူပဓႎ။
 အရိေယာ န ရမတီ ပါေပ၊ ပါေပ န ရမတီ သုစီ''တိ။ ဆ႒ံ။
၇။ ကခၤါေရဝတသုတၱံ
 ၄၇။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ ကခၤါေရဝေတာ ဘဂဝေတာ အဝိဒူေရ နိသိေႏၷာ ေဟာတိ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အတၱေနာ ကခၤါဝိတရဏဝိသုဒၶႎ ပစၥေဝကၡမာေနာ။
 အဒၵသာ (ဥဒါန၊၁၉) ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ ကခၤါေရဝတံ အဝိဒူေရ နိသိႏၷံ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အတၱေနာ ကခၤါဝိတရဏဝိသုဒၶႎ ပစၥေဝကၡမာနံ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ယာ ကာစိ ကခၤါ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ၊
 သကေဝဒိယာ ဝါ ပရေဝဒိယာ ဝါ။
 ေယ စ်ာယိေနာ တာ ပဇဟႏၲိ သဗၺာ၊
 အာတာပိေနာ ျဗဟၼစရိယံ စရႏၲာ''တိ။ သတၱမံ။
၈။ သံဃေဘဒသုတၱံ
 ၄၈။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂေဟ ဝိဟရတိ ေဝဠဳဝေန ကလႏၵကနိဝါေပ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ အာနေႏၵာ တဒဟုေပါသေထ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိ႑ာယ ပါဝိသိ။
 အဒၵသာ ေခါ ေဒဝဒေတၱာ အာယသၼႏၲံ အာနႏၵံ ရာဇဂေဟ ပိ႑ာယ စရႏၲံ။ ဒိသြာန ေယနာယသၼာ အာနေႏၵာ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ အာယသၼႏၲံ အာနႏၵံ ဧတဒေဝါစ -- ''အဇၨတေဂၢ ဒါနာဟံ၊ အာဝုေသာ အာနႏၵ၊ အညေၾတဝ ဘဂဝတာ အညၾတ ဘိကၡဳသံဃာ ဥေပါသထံ ကရိႆာမိ သံဃကမၼာနိ စာ''တိ။
 အထ ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ ရာဇဂေဟ ပိ႑ာယ စရိတြာ ပစၧာဘတၱံ ပိ႑ပါတပဋိကၠေႏၲာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိေႏၷာ ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ --
 ''ဣဓာဟံ၊ ဘေႏၲ၊ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိ႑ာယ ပါဝိသိ။ အဒၵသာ ေခါ မံ၊ ဘေႏၲ၊ ေဒဝဒေတၱာ ရာဇဂေဟ ပိ႑ာယ စရႏၲံ။ ဒိသြာန ေယနာဟံ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ မံ ဧတဒေဝါစ -- 'အဇၨတေဂၢ ဒါနာဟံ၊ အာဝုေသာ အာနႏၵ၊ အညေၾတဝ ဘဂဝတာ အညၾတ ဘိကၡဳသံဃာ ဥေပါသထံ ကရိႆာမိ သံဃကမၼာနိ စာ'တိ။ အဇၨ၊ ဘေႏၲ၊ ေဒဝဒေတၱာ သံဃံ ဘိႏၵိႆတိ၊ ဥေပါသထၪၥ ကရိႆတိ သံဃကမၼာနိ စာ''တိ။
 အထ (ဥဒါန၊၁၅ဝ) ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''သုကရံ သာဓုနာ သာဓု၊ သာဓု ပါေပန ဒုကၠရံ [မူကြဲ-သုကရံ သာဓုနာ သာဓုံ၊ သာဓုံ ပါေပန ဒုကၠရံ (က)]
 ပါပံ ပါေပန သုကရံ၊ ပါပမရိေယဟိ ဒုကၠရ''ႏၲိ။ အ႒မံ။
၉။ သဓာယမာနသုတၱံ
 ၄၉။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ေကာသေလသု စာရိကံ စရတိ မဟတာ ဘိကၡဳသံေဃန သဒၶႎ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန သမၺဟုလာ မာဏဝကာ ဘဂဝေတာ အဝိဒူေရ သဓာယမာန႐ူပါ [မူကြဲ-သဒၵါယမာန႐ူပါ (သ်ာ၊ ပီ၊ အ႒ကထာယံ ပါဌႏၲရံ)၊ ပထာယမာန႐ူပါ (က)] ဝဓာယမာန႐ူပါ (က၊ သီ၊၊ က၊ အ႒)] သဒၶါယမာန႐ူပါ (?)၊ သဒၶဳဓာတုယာ သဓုဓာတုယာ ဝါ သိဒၶမိဒႏၲိ ေဝဒိတဗၺံ] အတိကၠမႏၲိ။ အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ သမၺဟုေလ မာဏဝေက အဝိဒူေရ သဓာယမာန႐ူေပ အတိကၠေႏၲ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ပရိမု႒ာ ပ႑ိတာဘာသာ၊ ဝါစာေဂါစရဘာဏိေနာ။
 ယာဝိစၧႏၲိ မုခါယာမံ၊ ေယန နီတာ န တံ ဝိဒူ''တိ။ နဝမံ။
၁ဝ။ စူဠပႏၴကသုတၱံ
 ၅ဝ။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ စူဠပႏၴေကာ [မူကြဲ-စုလႅပႏၴေကာ (သီ)] စူလပႏၴေကာ (ပီ၊)] ဘဂဝေတာ အဝိဒူေရ နိသိေႏၷာ ေဟာတိ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတႎ ဥပ႒ေပတြာ။
 အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ စူဠပႏၴကံ အဝိဒူေရ နိသိႏၷံ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတႎ ဥပ႒ေပတြာ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ဌိေတန (ဥဒါန၊၁၁) ကာေယန ဌိေတန ေစတသာ၊
 တိ႒ံ နိသိေႏၷာ ဥဒ ဝါ သယာေနာ။
 ဧတံ [မူကြဲ-ဧဝံ (က၊)] သတႎ ဘိကၡဳ အဓိ႒ဟာေနာ၊
 လေဘထ ပုဗၺာပရိယံ ဝိေသသံ။
 လဒၶါန ပုဗၺာပရိယံ ဝိေသသံ၊
 အဒႆနံ မစၥဳရာဇႆ ဂေစၧ''တိ။ ဒသမံ။
ေသာဏဝေဂၢါ [မူကြဲ-ေသာဏေထရဝေဂၢါ (သ်ာ၊ ကံ၊ က၊) မဟာဝေဂၢါ (အ႒ကထာယ သေမတိ)] ပၪၥေမာ နိ႒ိေတာ။
 တႆုဒၵါနံ --
 ပိေယာ အပၸါယုကာ ကု႒ီ၊ ကုမာရကာ ဥေပါသေထာ။
 ေသာေဏာ စ ေရဝေတာ ေဘေဒါ၊ သဓာယ ပႏၴေကန စာတိ။
၆။ ဇစၥႏၶဝေဂၢါ
၁။ အာယုသခၤါေရာႆဇၨနသုတၱံ
 ၅၁။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ေဝသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝေန ကူဋာဂါရသာလာယံ။ အထ ေခါ ဘဂဝါ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ ေဝသာလႎ ပိ႑ာယ ပါဝိသိ။ ေဝသာလိယံ ပိ႑ာယ စရိတြာ ပစၧာဘတၱံ ပိ႑ပါတပဋိကၠေႏၲာ အာယသၼႏၲံ အာနႏၵံ အာမေႏၲသိ -- ''ဂဏွာဟိ၊ အာနႏၵ၊ နိသီဒနံ။ ေယန စာပါလံ [မူကြဲ-ပါဝါလံ (သ်ာ၊)] ေစတိယံ ေတႏုပသကၤမိႆာမ ဒိဝါဝိဟာရာယာ''တိ။
 ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ ဘဂဝေတာ ပဋိႆုတြာ နိသီဒနံ အာဒါယ ဘဂဝႏၲံ ပိ႒ိေတာ ပိ႒ိေတာ အႏုဗႏၶိ။ အထ ေခါ ဘဂဝါ ေယန စာပါလံ ေစတိယံ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ပညေတၱ အာသေန နိသီဒိ။ နိသဇၨ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ အာနႏၵံ အာမေႏၲသိ --
 ''ရမဏီယာ၊ အာနႏၵ၊ ေဝသာလီ၊ ရမဏီယံ ဥေဒနံ ေစတိယံ၊ ရမဏီယံ ေဂါတမကံ ေစတိယံ၊ ရမဏီယံ သတၱမၺံ ေစတိယံ၊ ရမဏီယံ ဗဟုပုတၱံ ေစတိယံ၊ ရမဏီယံ သာရႏၵဒံ ေစတိယံ၊ ရမဏီယံ စာပါလံ ေစတိယံ။ ယႆ ကႆစိ၊ အာနႏၵ (ဥဒါန၊၁၅၂၊ စတၱာေရာ ဣဒၶိပါဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတၳဳကတာ အႏု႒ိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒၶါ၊ ေသာ အာကခၤမာေနာ ( ) [မူကြဲ-(အာနႏၵ) (က၊)] ကပၸံ ဝါ တိေ႒ယ် ကပၸါဝေသသံ ဝါ။ တထာဂတႆ ေခါ၊ အာနႏၵ၊ စတၱာေရာ ဣဒၶိပါဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတၳဳကတာ အႏု႒ိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒၶါ။ အာကခၤမာေနာ၊ အာနႏၵ၊ တထာဂေတာ ကပၸံ ဝါ တိေ႒ယ် ကပၸါဝေသသံ ဝါ''တိ။
 ဧဝမၸိ ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ ဘဂဝတာ ၾသဠာရိေက နိမိေတၱ ကယိရမာေန၊ ၾသဠာရိေက ၾသဘာေသ ကယိရမာေန၊ နာသကၡိ ပဋိဝိဇၩိတုံ၊ န ဘဂဝႏၲံ ယာစိ -- ''တိ႒တု၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ ကပၸံ၊ တိ႒တု သုဂေတာ ကပၸံ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ ေလာကာႏုကမၸာယ အတၳာယ ဟိတာယ သုခါယ ေဒဝမႏုႆာန''ႏၲိ၊ ယထာ တံ မာေရန ပရိယု႒ိတစိေတၱာ၊ ဒုတိယမၸိ ေခါ။ ပ ။ တတိယမၸိ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ အာနႏၵံ အာမေႏၲသိ --
 ''ရမဏီယာ၊ အာနႏၵ၊ ေဝသာလီ၊ ရမဏီယံ ဥေဒနံ ေစတိယံ၊ ရမဏီယံ ေဂါတမကံ ေစတိယံ၊ ရမဏီယံ သတၱမၺံ ေစတိယံ၊ ရမဏီယံ ဗဟုပုတၱံ ေစတိယံ၊ ရမဏီယံ သာရႏၵဒံ ေစတိယံ၊ ရမဏီယံ စာပါလံ ေစတိယံ။ ယႆ ကႆစိ၊ အာနႏၵ၊ စတၱာေရာ ဣဒၶိပါဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတၳဳကတာ အႏု႒ိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒၶါ၊ ေသာ အာကခၤမာေနာ ကပၸံ ဝါ တိေ႒ယ် ကပၸါဝေသသံ ဝါ။ တထာဂတႆ ေခါ၊ အာနႏၵ၊ စတၱာေရာ ဣဒၶိပါဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတၳဳကတာ အႏု႒ိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒၶါ။ အာကခၤမာေနာ၊ အာနႏၵ၊ တထာဂေတာ ကပၸံ ဝါ တိေ႒ယ် ကပၸါဝေသသံ ဝါ''တိ။
 ဧဝမၸိ ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ ဘဂဝတာ ၾသဠာရိေက နိမိေတၱ ကယိရမာေန၊ ၾသဠာရိေက ၾသဘာေသ ကယိရမာေန၊ နာသကၡိ ပဋိဝိဇၩိတုံ၊ န ဘဂဝႏၲံ ယာစိ -- ''တိ႒တု၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ ကပၸံ၊ တိ႒တု သုဂေတာ ကပၸံ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ ေလာကာႏုကမၸာယ အတၳာယ ဟိတာယ သုခါယ ေဒဝမႏုႆာန''ႏၲိ၊ ယထာ တံ မာေရန ပရိယု႒ိတစိေတၱာ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ အာနႏၵံ အာမေႏၲသိ -- ''ဂစၧ တြံ၊ အာနႏၵ၊ ယႆဒါနိ ကာလံ မညသီ''တိ။ ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ ဘဂဝေတာ (ဥဒါန၊၁၃) ပဋိႆုတြာ ဥ႒ာယာသနာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ပဒကၡိဏံ ကတြာ အဝိဒူေရ အညတရသၼႎ ႐ုကၡမူေလ နိသီဒိ။
 အထ ေခါ မာေရာ ပါပိမာ၊ အစိရပကၠေႏၲ အာယသၼေႏၲ အာနေႏၵ၊ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဧကမႏၲံ အ႒ာသိ။ ဧကမႏၲံ ဌိေတာ ေခါ မာေရာ ပါပိမာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ --
 ''ပရိနိဗၺာတု ဒါနိ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ၊ ပရိနိဗၺာတု သုဂေတာ၊ ပရိနိဗၺာနကာေလာ ဒါနိ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝေတာ။ ဘာသိတာ ေခါ ပေနသာ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝတာ ဝါစာ -- 'န တာဝါဟံ၊ ပါပိမ၊ ပရိနိဗၺာယိႆာမိ ယာဝ ေမ ဘိကၡဴ န သာဝကာ ဘဝိႆႏၲိ ဝိယတၱာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ [မူကြဲ-ဝိသာရဒါ ပတၱေယာဂေခမာ (အ၊ နိ၊ ခ ၈။၇ဝ)၊ ဝိသာရဒပၸတၱာ ေယာဂေခမာ (သီ၊ ပီ၊ က)] ဝိသာရဒပၸတၱာ ေယာဂေခမကာမာ (သ်ာ၊)] ဗဟုႆုတာ ဓမၼဓရာ ဓမၼာႏုဓမၼပၸဋိပႏၷာ သာမီစိပၸဋိပႏၷာ အႏုဓမၼစာရိေနာ၊ သကံ အာစရိယကံ ဥဂၢေဟတြာ အာစိကၡိႆႏၲိ ေဒေသႆႏၲိ ပညေပႆႏၲိ ပ႒ေပႆႏၲိ ဝိဝရိႆႏၲိ ဝိဘဇိႆႏၲိ ဥတၱာနီကရိႆႏၲိ ဥပၸႏၷံ ပရပၸဝါဒံ သဟဓေမၼန သုနိဂၢဟိတံ နိဂၢေဟတြာ သပၸါဋိဟာရိယံ ဓမၼံ ေဒေသႆႏၲီ'တိ။ ဧတရဟိ ေခါ ပန၊ ဘေႏၲ [မူကြဲ-သႏၲိ ေခါ ပန ဘေႏၲ ဧတရဟိ (သီ၊ ပီ၊ သံ၊ နိ၊ ခ ၅။၈၂၂)] ဘိကၡဴ ဘဂဝေတာ သာဝကာ ဝိယတၱာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုႆုတာ ဓမၼဓရာ ဓမၼာႏုဓမၼပၸဋိပႏၷာ သာမီစိပၸဋိပႏၷာ အႏုဓမၼစာရိေနာ သကံ အာစရိယကံ ဥဂၢေဟတြာ အာစိကၡႏၲိ ေဒေသႏၲိ ပညေပႏၲိ ပ႒ေပႏၲိ ဝိဝရႏၲိ ဝိဘဇႏၲိ ဥတၱာနီကေရာႏၲိ ဥပၸႏၷံ ပရပၸဝါဒံ သဟဓေမၼန သုနိဂၢဟိတံ နိဂၢေဟတြာ သပၸါဋိဟာရိယံ ဓမၼံ ေဒေသႏၲိ။ ပရိနိဗၺာတု ဒါနိ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ၊ ပရိနိဗၺာတု သုဂေတာ၊ ပရိနိဗၺာနကာေလာ ဒါနိ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝေတာ။
 ''ဘာသိတာ ေခါ ပေနသာ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝတာ ဝါစာ -- 'န တာဝါဟံ၊ ပါပိမ၊ ပရိနိဗၺာယိႆာမိ ယာဝ ေမ ဘိကၡဳနိေယာ န သာဝိကာ ဘဝိႆႏၲိ ဝိယတၱာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုႆုတာ ဓမၼဓရာ ဓမၼာႏုဓမၼပၸဋိပႏၷာ သာမီစိပၸဋိပႏၷာ အႏုဓမၼစာရိနိေယာ သကံ အာစရိယကံ ဥဂၢေဟတြာ အာစိကၡိႆႏၲိ ေဒေသႆႏၲိ ပညေပႆႏၲိ ပ႒ေပႆႏၲိ ဝိဝရိႆႏၲိ ဝိဘဇိႆႏၲိ ဥတၱာနီကရိႆႏၲိ ဥပၸႏၷံ ပရပၸဝါဒံ သဟဓေမၼန သုနိဂၢဟိတံ နိဂၢေဟတြာ သပၸါဋိဟာရိယံ ဓမၼံ ေဒေသႆႏၲီ'တိ။ ဧတရဟိ ေခါ ပန၊ ဘေႏၲ၊ ဘိကၡဳနိေယာ ဘဂဝေတာ သာဝိကာ ဝိယတၱာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုႆုတာ ဓမၼဓရာ ဓမၼာႏုဓမၼပၸဋိပႏၷာ သာမီစိပၸဋိပႏၷာ (ဥဒါန၊၁၄) အႏုဓမၼစာရိနိေယာ သကံ အာစရိယကံ ဥဂၢေဟတြာ အာစိကၡႏၲိ ေဒေသႏၲိ ပညေပႏၲိ ပ႒ေပႏၲိ ဝိဝရႏၲိ ဝိဘဇႏၲိ ဥတၱာနီကေရာႏၲိ ဥပၸႏၷံ ပရပၸဝါဒံ သဟဓေမၼန သုနိဂၢဟိတံ နိဂၢေဟတြာ သပၸါဋိဟာရိယံ ဓမၼံ ေဒေသႏၲိ။ ပရိနိဗၺာတု ဒါနိ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ၊ ပရိနိဗၺာတု သုဂေတာ၊ ပရိနိဗၺာနကာေလာ ဒါနိ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝေတာ။
 ''ဘာသိတာ ေခါ ပေနသာ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝတာ ဝါစာ -- 'န တာဝါဟံ၊ ပါပိမ၊ ပရိနိဗၺာယိႆာမိ ယာဝ ေမ ဥပါသကာ န သာဝကာ ဘဝိႆႏၲိ ဝိယတၱာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုႆုတာ ဓမၼဓရာ ဓမၼာႏုဓမၼပၸဋိပႏၷာ သာမီစိပၸဋိပႏၷာ အႏုဓမၼစာရိေနာ သကံ အာစရိယကံ ဥဂၢေဟတြာ အာစိကၡိႆႏၲိ ေဒေသႆႏၲိ ပညေပႆႏၲိ ပ႒ေပႆႏၲိ ဝိဝရိႆႏၲိ ဝိဘဇိႆႏၲိ ဥတၱာနီကရိႆႏၲိ ဥပၸႏၷံ ပရပၸဝါဒံ သဟဓေမၼန သုနိဂၢဟိတံ နိဂၢေဟတြာ သပၸါဋိဟာရိယံ ဓမၼံ ေဒေသႆႏၲီ'တိ။ ဧတရဟိ ေခါ ပန၊ ဘေႏၲ၊ ဥပါသကာ ဘဂဝေတာ သာဝကာ ဝိယတၱာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုႆုတာ ဓမၼဓရာ ဓမၼာႏုဓမၼပၸဋိပႏၷာ သာမီစိပၸဋိပႏၷာ အႏုဓမၼစာရိေနာ သကံ အာစရိယကံ ဥဂၢေဟတြာ အာစိကၡႏၲိ ေဒေသႏၲိ ပညေပႏၲိ ပ႒ေပႏၲိ ဝိဝရႏၲိ ဝိဘဇႏၲိ ဥတၱာနီကေရာႏၲိ ဥပၸႏၷံ ပရပၸဝါဒံ သဟဓေမၼန သုနိဂၢဟိတံ နိဂၢေဟတြာ သပၸါဋိဟာရိယံ ဓမၼံ ေဒေသႏၲိ။ ပရိနိဗၺာတု ဒါနိ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ၊ ပရိနိဗၺာတု သုဂေတာ၊ ပရိနိဗၺာနကာေလာ ဒါနိ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝေတာ။
 ''ဘာသိတာ ေခါ ပေနသာ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝတာ ဝါစာ -- 'န တာဝါဟံ၊ ပါပိမ၊ ပရိနိဗၺာယိႆာမိ ယာဝ ေမ ဥပါသိကာ န သာဝိကာ ဘဝိႆႏၲိ ဝိယတၱာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုႆုတာ ဓမၼဓရာ ဓမၼာႏုဓမၼပၸဋိပႏၷာ သာမီစိပၸဋိပႏၷာ အႏုဓမၼစာရိနိေယာ သကံ အာစရိယကံ ဥဂၢေဟတြာ အာစိကၡိႆႏၲိ ေဒေသႆႏၲိ ပညေပႆႏၲိ ပ႒ေပႆႏၲိ ဝိဝရိႆႏၲိ ဝိဘဇိႆႏၲိ ဥတၱာနီကရိႆႏၲိ ဥပၸႏၷံ ပရပၸဝါဒံ သဟဓေမၼန သုနိဂၢဟိတံ နိဂၢေဟတြာ သပၸါဋိဟာရိယံ ဓမၼံ ေဒေသႆႏၲီ'တိ။ ဧတရဟိ ေခါ ပန၊ ဘေႏၲ၊ ဥပါသိကာ ဘဂဝေတာ သာဝိကာ ဝိယတၱာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုႆုတာ ဓမၼဓရာ ဓမၼာႏုဓမၼပၸဋိပႏၷာ သာမီစိပၸဋိပႏၷာ အႏုဓမၼစာရိနိေယာ သကံ အာစရိယကံ ဥဂၢေဟတြာ အာစိကၡႏၲိ ေဒေသႏၲိ ပညေပႏၲိ ပ႒ေပႏၲိ ဝိဝရႏၲိ ဝိဘဇႏၲိ ဥတၱာနီကေရာႏၲိ ဥပၸႏၷံ ပရပၸဝါဒံ သဟဓေမၼန သုနိဂၢဟိတံ နိဂၢေဟတြာ သပၸါဋိဟာရိယံ ဓမၼံ ေဒေသႏၲိ။ ပရိနိဗၺာတု ဒါနိ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ၊ ပရိနိဗၺာတု သုဂေတာ၊ ပရိနိဗၺာနကာေလာ ဒါနိ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝေတာ။
 ''ဘာသိတာ (ဥဒါန၊၁၅) ေခါ ပေနသာ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝတာ ဝါစာ -- 'န တာဝါဟံ၊ ပါပိမ၊ ပရိနိဗၺာယိႆာမိ ယာဝ ေမ ဣဒံ ျဗဟၼစရိယံ န ဣဒၶေၪၥဝ ဘဝိႆတိ ဖီတၪၥ ဝိတၳာရိကံ ဗာဟုဇညံ ပုထုဘူတံ ယာဝ ေဒဝမႏုေႆဟိ သုပၸကာသိတ'ႏၲိ။ ဧတရဟိ ေခါ ပန၊ ဘေႏၲ [မူကြဲ-တယိဒံ ဘေႏၲ (သံ၊ နိ၊ ခ ၅။၈၂၂)]၊ ဘဂဝေတာ ျဗဟၼစရိယံ ဣဒၶေၪၥဝ ဖီတၪၥ ဝိတၳာရိကံ ဗာဟုဇညံ ပုထုဘူတံ ယာဝ ေဒဝမႏုေႆဟိ သုပၸကာသိတံ။ ပရိနိဗၺာတု ဒါနိ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ၊ ပရိနိဗၺာတု သုဂေတာ၊ ပရိနိဗၺာနကာေလာ ဒါနိ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝေတာ''တိ။
 ဧဝံ ဝုေတၱ၊ ဘဂဝါ မာရံ ပါပိမႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''အေပၸါႆုေကၠာ တြံ၊ ပါပိမ၊ ေဟာဟိ။ န စိရံ တထာဂတႆ ပရိနိဗၺာနံ ဘဝိႆတိ။ ဣေတာ တိဏၰံ မာသာနံ အစၥေယန တထာဂေတာ ပရိနိဗၺာယိႆတီ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ စာပါေလ ေစတိေယ သေတာ သမၸဇာေနာ အာယုသခၤါရံ ၾသႆဇၨိ။ ၾသႆေ႒ စ ဘဂဝတာ အာယုသခၤါေရ မဟာဘူမိစာေလာ အေဟာသိ ဘႎသနေကာ ေလာမဟံေသာ၊ ေဒဝဒုႏၵဳဘိေယာ [မူကြဲ-ေဒဝဒုျဒဘိေယာ (က၊)] စ ဖလႎသု။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''တုလမတုလၪၥ သမ႓ဝံ၊
 ဘဝသခၤါရမဝႆဇိ မုနိ။
 အဇၩတၱရေတာ သမာဟိေတာ၊
 အဘိႏၵိ ကဝစမိဝတၱသမ႓ဝ''ႏၲိ။ ပဌမံ။
၂။ သတၱဇဋိလသုတၱံ
 ၅၂။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ပုဗၺာရာေမ မိဂါရမာတုပါသာေဒ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဘဂဝါ သာယႏွသမယံ ပဋိသလႅာနာ ဝု႒ိေတာ ဗဟိဒြါရေကာ႒ေက နိသိေႏၷာ ေဟာတိ။ အထ ေခါ ရာဇာ ပေသနဒိ ေကာသေလာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။
 ေတန (ဥဒါန၊၁၆) ေခါ ပန သမေယန သတၱ စ ဇဋိလာ၊ သတၱ စ နိဂဏၭာ၊ သတၱ စ အေစလကာ၊ သတၱ စ ဧကသာဋကာ၊ သတၱ စ ပရိဗၺာဇကာ၊ ပ႐ူဠႇကစၧနခေလာမာ ခါရိဝိဝိဓမာဒါယ [မူကြဲ-ခါရီဝိဓမာဒါယ (က၊ သံ၊ နိ၊ ၁။၁၂၂၊ ဒီ၊ နိ၊ ၁။၂၈ဝ)] ဘဂဝေတာ အဝိဒူေရ အတိကၠမႏၲိ။
 အဒၵသာ ေခါ ရာဇာ ပေသနဒိ ေကာသေလာ ေတ သတၱ စ ဇဋိေလ၊ သတၱ စ နိဂေဏၭ၊ သတၱ စ အေစလေက၊ သတၱ စ ဧကသာဋေက၊ သတၱ စ ပရိဗၺာဇေက၊ ပ႐ူဠႇကစၧနခေလာေမ ခါရိဝိဝိဓမာဒါယ ဘဂဝေတာ အဝိဒူေရ အတိကၠမေႏၲ။ ဒိသြာန ဥ႒ာယာသနာ ဧကံသံ ဥတၱရာသဂႍ ကရိတြာ ဒကၡိဏဇာဏုမ႑လံ ပထဝိယံ [မူကြဲ-ပဌဝိယံ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ၊)] နိဟႏ႖ာ ေယန ေတ သတၱ စ ဇဋိလာ၊ သတၱ စ နိဂဏၭာ၊ သတၱ စ အေစလကာ၊ သတၱ စ ဧကသာဋကာ၊ သတၱ စ ပရိဗၺာဇကာ၊ ေတနၪၨလႎ ပဏာေမတြာ တိကၡတၱဳံ နာမံ သာေဝသိ -- ''ရာဇာဟံ၊ ဘေႏၲ၊ ပေသနဒိ ေကာသေလာ၊ ရာဇာဟံ၊ ဘေႏၲ၊ ပေသနဒိ ေကာသေလာ၊ ရာဇာဟံ၊ ဘေႏၲ၊ ပေသနဒိ ေကာသေလာ''တိ။
 အထ ေခါ ရာဇာ ပေသနဒိ ေကာသေလာ အစိရပကၠေႏၲသု ေတသု သတၱသု စ ဇဋိေလသု၊ သတၱသု စ နိဂေဏၭသု၊ သတၱသု စ အေစလေကသု၊ သတၱသု စ ဧကသာဋေကသု၊ သတၱသု စ ပရိဗၺာဇေကသု၊ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိေႏၷာ ေခါ ရာဇာ ပေသနဒိ ေကာသေလာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''ေယ ေခါ [မူကြဲ-ေယ စ ေခါ (သီ)] ေယ စ ေတ (သ်ာ)] ေယ ႏု ေကစိ ေခါ (ပီ)] ေယ ေတ (သံ၊ နိ၊ ၁။၁၂၂)၊ ေယ ႏု ေခါ ေကစိ (?)] ဘေႏၲ၊ ေလာေက အရဟေႏၲာ ဝါ အရဟတၱမဂၢံ ဝါ သမာပႏၷာ ဧေတ ေတသံ အညတေရ''တိ [မူကြဲ-အညတရာတိ (သီ၊ က)] အညတေရာတိ (သ်ာ၊ ပီ)]
 ''ဒုဇၨာနံ ေခါ ဧတံ၊ မဟာရာဇ၊ တယာ ဂိဟိနာ ကာမေဘာဂိနာ ပုတၱသမၺာဓသယနံ အဇၩာဝသေႏၲန ကာသိကစႏၵနံ ပစၥႏုေဘာေႏၲန မာလာဂႏၶဝိေလပနံ ဓာရယေႏၲန ဇာတ႐ူပရဇတံ သာဒိယေႏၲန -- ဣေမ ဝါ အရဟေႏၲာ၊ ဣေမ ဝါ အရဟတၱမဂၢံ သမာပႏၷာတိ။
 ''သံဝါေသန ေခါ၊ မဟာရာဇ၊ သီလံ ေဝဒိတဗၺံ။ တၪၥ ေခါ ဒီေဃန အဒၶဳနာ န ဣတၱရံ [မူကြဲ-န ဣတၱေရန (သ်ာ၊ သီ၊ သ်ာ၊ အ႒)] မနသိကေရာတာ ေနာ အမနသိကေရာတာ၊ ပညဝတာ ေနာ ဒုပၸေညန။ သံေဝါဟာေရန ေခါ၊ မဟာရာဇ၊ ေသာေစယ်ံ ေဝဒိတဗၺံ။ တၪၥ ေခါ ဒီေဃန အဒၶဳနာ (ဥဒါန၊၁၇) န ဣတၱရံ၊ မနသိကေရာတာ ေနာ အမနသိကေရာတာ၊ ပညဝတာ ေနာ ဒုပၸေညန။ အာပဒါသု ေခါ၊ မဟာရာဇ၊ ထာေမာ ေဝဒိတေဗၺာ။ ေသာ စ ေခါ ဒီေဃန အဒၶဳနာ န ဣတၱရံ၊ မနသိကေရာတာ ေနာ အမနသိကေရာတာ၊ ပညဝတာ ေနာ ဒုပၸေညန။ သာကစၧာယ ေခါ၊ မဟာရာဇ၊ ပညာ ေဝဒိတဗၺာ။ သာ စ ေခါ ဒီေဃန အဒၶဳနာ န ဣတၱရံ၊ မနသိကေရာတာ ေနာ အမနသိကေရာတာ၊ ပညဝတာ ေနာ ဒုပၸေညနာ''တိ၊
 ''အစၧရိယံ၊ ဘေႏၲ၊ အဗ႓ဳတံ၊ ဘေႏၲ! ယာဝ သုဘာသိတံ စိဒံ [မူကြဲ-သုဘာသိတမိဒံ (သံ၊ နိ၊ ၁။၁၂၂)]၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝတာ -- 'ဒုဇၨာနံ ေခါ ဧတံ၊ မဟာရာဇ၊ တယာ ဂိဟိနာ ပုတၱသမၺာဓသယနံ အဇၩာဝသေႏၲန ကာသိကစႏၵနံ ပစၥႏုေဘာေႏၲန မာလာဂႏၶဝိေလပနံ ဓာရယေႏၲန ဇာတ႐ူပရဇတံ သာဒိယေႏၲန -- ဣေမ ဝါ အရဟေႏၲာ၊ ဣေမ ဝါ အရဟတၱမဂၢံ သမာပႏၷာတိ။ သံဝါေသန ေခါ၊ မဟာရာဇ၊ သီလံ ေဝဒိတဗၺံ။ ပ ။ သာကစၧာယ ေခါ၊ မဟာရာဇ၊ ပညာ ေဝဒိတဗၺာ။ သာ စ ေခါ ဒီေ်ဃန အဒၶဳနာ န ဣတၱရံ၊ မနသိကေရာတာ ေနာ အမနသိကေရာတာ၊ ပညဝတာ ေနာ ဒုပၸေညနာ'''တိ။
 ''ဧေတ၊ ဘေႏၲ၊ မမ ပုရိသာ ေစာရာ [မူကြဲ-စရာ (သံ၊ နိ၊ ၁။၁၂၂)] ၾသစရကာ ဇနပဒံ ၾသစရိတြာ ဂစၧႏၲိ။ ေတဟိ ပဌမံ ၾသစိဏၰံ အဟံ ပစၧာ ၾသသာရိႆာမိ [မူကြဲ-ၾသတရိႆာမိ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ)] ၾသယာယိႆာမိ (သီ၊ သ်ာ၊ အ႒)] ၾသသာပယိႆာမိ (သံ၊ နိ၊ ၁။၁၂၂)]။ ဣဒါနိ ေတ၊ ဘေႏၲ၊ တံ ရေဇာဇလႅံ ပဝါေဟတြာ သုႏွာတာ သုဝိလိတၱာ ကပၸိတေကသမႆူ ၾသဒါတဝတၳဝသနာ ပၪၥဟိ ကာမဂုေဏဟိ သမပၸိတာ သမဂႋဘူတာ ပရိစာေရႆႏၲီ'' [မူကြဲ-စာရိယႏၲိ (သ်ာ၊)] တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''န ဝါယေမယ် သဗၺတၳ၊ နာညႆ ပုရိေသာ သိယာ။
 နာညံ နိႆာယ ဇီေဝယ်၊ ဓေမၼန န ဝဏႎ [မူကြဲ-ဝါဏႎ (သီ)] ဝဏီ (သ်ာ၊ ပီ)] ဝါဏိဇံ (က၊)] စေရ''တိ။ ဒုတိယံ။
၃။ ပစၥေဝကၡဏသုတၱံ
 ၅၃။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဘဂဝါ အတၱေနာ အေနေက (ဥဒါန၊၁၈) ပါပေက အကုသေလ ဓေမၼ ပဟီေန ပစၥေဝကၡမာေနာ နိသိေႏၷာ ေဟာတိ၊ အေနေက စ ကုသေလ ဓေမၼ ဘာဝနာပါရိပူရႎ ဂေတ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ [မူကြဲ-ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ (သီ၊ က၊)] အတၱေနာ အေနေက ပါပေက အကုသေလ ဓေမၼ ပဟီေန ဝိဒိတြာ အေနေက စ ကုသေလ ဓေမၼ ဘာဝနာပါရိပူရႎ ဂေတ [မူကြဲ-ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ (သီ၊ က၊)] တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''အဟု ပုေဗၺ တဒါ နာဟု၊ နာဟု ပုေဗၺ တဒါ အဟု။
 န စာဟု န စ ဘဝိႆတိ၊ န ေစတရဟိ ဝိဇၨတီ''တိ။ တတိယံ။
၄။ ပဌမနာနာတိတၳိယသုတၱံ
 ၅၄။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန သမၺဟုလာ နာနာတိတၳိယသမဏျဗာဟၼဏပရိဗၺာဇကာ သာဝတၳိယံ ပဋိဝသႏၲိ နာနာဒိ႒ိကာ နာနာခႏၲိကာ နာနာ႐ုစိကာ နာနာဒိ႒ိနိႆယနိႆိတာ။
 သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''သႆေတာ ေလာေကာ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သႏၲိ ပေနေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''အသႆေတာ ေလာေကာ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''အႏၲဝါ ေလာေကာ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သႏၲိ ပေနေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''အနႏၲဝါ ေလာေကာ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''တံ ဇီဝံ တံ သရီရံ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သႏၲိ ပေနေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရံ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''ေဟာတိ တထာဂေတာ ပရံ မရဏာ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သႏၲိ ပေနေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''န ေဟာတိ တထာဂေတာ ပရံ မရဏာ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''ေဟာတိ စ န စ ေဟာတိ တထာဂေတာ ပရံ မရဏာ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သႏၲိ ပေနေက (ဥဒါန၊၁၉) သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''ေနဝ ေဟာတိ န န ေဟာတိ တထာဂေတာ ပရံ မရဏာ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။
 ေတ ဘ႑နဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပႏၷာ အညမညံ မုခသတၱီဟိ ဝိတုဒႏၲာ ဝိဟရႏၲိ -- ''ဧဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ေနဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ေနဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ဧဒိေသာ ဓေမၼာ''တိ။
 အထ ေခါ သမၺဟုလာ ဘိကၡဴ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ သာဝတၳႎ ပိ႑ာယ ပါဝိသႎသု။ သာဝတၳိယံ ပိ႑ာယ စရိတြာ ပစၧာဘတၱံ ပိ႑ပါတပဋိကၠႏၲာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒႎသု။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷာ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစုံ --
 ''ဣဓ၊ ဘေႏၲ၊ သမၺဟုလာ နာနာတိတၳိယသမဏျဗာဟၼဏပရိဗၺာဇကာ သာဝတၳိယံ ပဋိဝသႏၲိ နာနာဒိ႒ိကာ နာနာခႏၲိကာ နာနာ႐ုစိကာ နာနာဒိ႒ိနိႆယနိႆိတာ။
 ''သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- 'သႆေတာ ေလာေကာ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည'ႏၲိ။ ပ ။ ေတ ဘ႑နဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပႏၷာ အညမညံ မုခသတၱီဟိ ဝိတုဒႏၲာ ဝိဟရႏၲိ -- 'ဧဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ေနဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ေနဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ဧဒိေသာ ဓေမၼာ'''တိ။
 ''အညတိတၳိယာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပရိဗၺာဇကာ အႏၶာ အစကၡဳကာ၊ အတၳံ န ဇာနႏၲိ၊ အနတၳံ န ဇာနႏၲိ၊ ဓမၼံ န ဇာနႏၲိ၊ အဓမၼံ န ဇာနႏၲိ။ ေတ အတၳံ အဇာနႏၲာ အနတၳံ အဇာနႏၲာ ဓမၼံ အဇာနႏၲာ အဓမၼံ အဇာနႏၲာ ဘ႑နဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပႏၷာ အညမညံ မုခသတၱီဟိ ဝိတုဒႏၲာ ဝိဟရႏၲိ -- 'ဧဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ေနဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ေနဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ဧဒိေသာ ဓေမၼာ'''တိ။
 ''ဘူတပုဗၺံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣမိႆာေယဝ သာဝတၳိယာ အညတေရာ ရာဇာ အေဟာသိ။ အထ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေသာ ရာဇာ အညတရံ ပုရိသံ အာမေႏၲသိ -- 'ဧဟိ တြံ၊ အေမ႓ာ ပုရိသ၊ ယာဝတကာ သာဝတၳိယာ ဇစၥႏၶာ ေတ သေဗၺ ဧကဇၩံ သႏၷိပါေတဟီ'တိ။ 'ဧဝံ၊ ေဒဝါ'တိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေသာ ပုရိေသာ တႆ ရေညာ ပဋိႆုတြာ ယာဝတကာ သာဝတၳိယာ ဇစၥႏၶာ ေတ သေဗၺ ဂေဟတြာ ေယန ေသာ ရာဇာ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ တံ ရာဇာနံ ဧတဒေဝါစ -- 'သႏၷိပါတိတာ ေခါ ေတ၊ ေဒဝ၊ ယာဝတကာ သာဝတၳိယာ ဇစၥႏၶာ'တိ (ဥဒါန၊၁၆ဝ။ 'ေတန ဟိ၊ ဘေဏ၊ ဇစၥႏၶာနံ ဟတၳႎ ဒေႆဟီ'တိ။ 'ဧဝံ၊ ေဒဝါ'တိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေသာ ပုရိေသာ တႆ ရေညာ ပဋိႆုတြာ ဇစၥႏၶာနံ ဟတၳႎ ဒေႆသိ။
 ''ဧကစၥာနံ ဇစၥႏၶာနံ ဟတၳိႆ သီသံ ဒေႆသိ -- 'ဧဒိေသာ၊ ဇစၥႏၶာ၊ ဟတၳီ'တိ။ ဧကစၥာနံ ဇစၥႏၶာနံ ဟတၳိႆ ကဏၰံ ဒေႆသိ -- 'ဧဒိေသာ၊ ဇစၥႏၶာ၊ ဟတၳီ'တိ။ ဧကစၥာနံ ဇစၥႏၶာနံ ဟတၳိႆ ဒႏၲံ ဒေႆသိ -- 'ဧဒိေသာ၊ ဇစၥႏၶာ၊ ဟတၳီ'တိ။ ဧကစၥာနံ ဇစၥႏၶာနံ ဟတၳိႆ ေသာ႑ံ ဒေႆသိ -- 'ဧဒိေသာ၊ ဇစၥႏၶာ၊ ဟတၳီ'တိ။ ဧကစၥာနံ ဇစၥႏၶာနံ ဟတၳိႆ ကာယံ ဒေႆသိ -- 'ဧဒိေသာ၊ ဇစၥႏၶာ၊ ဟတၳီ'တိ။ ဧကစၥာနံ ဇစၥႏၶာနံ ဟတၳိႆ ပါဒံ ဒေႆသိ -- 'ဧဒိေသာ၊ ဇစၥႏၶာ၊ ဟတၳီ'တိ။ ဧကစၥာနံ ဇစၥႏၶာနံ ဟတၳိႆ သတၳႎ [မူကြဲ-ပိ႒ႎ (သ်ာ၊)] ဒေႆသိ -- 'ဧဒိေသာ၊ ဇစၥႏၶာ၊ ဟတၳီ'တိ။ ဧကစၥာနံ ဇစၥႏၶာနံ ဟတၳိႆ နဂၤု႒ံ ဒေႆသိ -- 'ဧဒိေသာ၊ ဇစၥႏၶာ၊ ဟတၳီ'တိ။ ဧကစၥာနံ ဇစၥႏၶာနံ ဟတၳိႆ ဝါလဓႎ ဒေႆသိ -- 'ဧဒိေသာ၊ ဇစၥႏၶာ၊ ဟတၳီ'''တိ။
 ''အထ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေသာ ပုရိေသာ ဇစၥႏၶာနံ ဟတၳႎ ဒေႆတြာ ေယန ေသာ ရာဇာ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ တံ ရာဇာနံ ဧတဒေဝါစ -- 'ဒိေ႒ာ ေခါ ေတဟိ၊ ေဒဝ၊ ဇစၥေႏၶဟိ ဟတၳီ၊ ယႆ ဒါနိ ကာလံ မညသီ'တိ။
 ''အထ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေသာ ရာဇာ ေယန ေတ ဇစၥႏၶာ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ေတ ဇစၥေႏၶ ဧတဒေဝါစ -- 'ဒိေ႒ာ ေဝါ၊ ဇစၥႏၶာ၊ ဟတၳီ'တိ? 'ဧဝံ၊ ေဒဝ၊ ဒိေ႒ာ ေနာ ဟတၳီ'တိ။ 'ဝေဒထ၊ ဇစၥႏၶာ၊ ကီဒိေသာ ဟတၳီ'တိ?
 ''ေယဟိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဇစၥေႏၶဟိ ဟတၳိႆ သီသံ ဒိ႒ံ အေဟာသိ၊ ေတ ဧဝမာဟံသု -- 'ဧဒိေသာ၊ ေဒဝ၊ ဟတၳီ ေသယ်ထာပိ ကုေမ႓ာ'တိ။
 ''ေယဟိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဇစၥေႏၶဟိ ဟတၳိႆ ကေဏၰာ ဒိေ႒ာ အေဟာသိ၊ ေတ ဧဝမာဟံသု -- 'ဧဒိေသာ၊ ေဒဝ၊ ဟတၳီ ေသယ်ထာပိ သုေပၸါ'တိ။
 ''ေယဟိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဇစၥေႏၶဟိ ဟတၳိႆ ဒေႏၲာ ဒိေ႒ာ အေဟာသိ၊ ေတ ဧဝမာဟံသု -- 'ဧဒိေသာ၊ ေဒဝ၊ ဟတၳီ ေသယ်ထာပိ ခီေလာ'တိ။
 ''ေယဟိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဇစၥေႏၶဟိ ဟတၳိႆ ေသာေ႑ာ ဒိေ႒ာ အေဟာသိ၊ ေတ ဧဝမာဟံသု -- 'ဧဒိေသာ၊ ေဒဝ၊ ဟတၳီ ေသယ်ထာပိ နဂၤလီသာ'တိ။
 ''ေယဟိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဇစၥေႏၶဟိ ဟတၳိႆ ကာေယာ ဒိေ႒ာ အေဟာသိ၊ ေတ ဧဝမာဟံသု -- 'ဧဒိေသာ၊ ေဒဝ၊ ဟတၳီ ေသယ်ထာပိ ေကာေ႒ာ'တိ။
 ''ေယဟိ (ဥဒါန၊၁၆၁၊ ဘိကၡေဝ၊ ဇစၥေႏၶဟိ ဟတၳိႆ ပါေဒါ ဒိေ႒ာ အေဟာသိ၊ ေတ ဧဝမာဟံသု -- 'ဧဒိေသာ၊ ေဒဝ၊ ဟတၳီ ေသယ်ထာပိ ထူေဏာ'တိ။
 ''ေယဟိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဇစၥေႏၶဟိ ဟတၳိႆ သတၳိ ဒိေ႒ာ [မူကြဲ-ပိ႒ိ ဒိ႗ာ (က၊ သီ၊ သ်ာ၊ ပီ)] သတၳိ ဒိ႒ာ (က၊ သီ၊)] ေဟာသိ၊ ေတ ဧဝမာဟံသု -- 'ဧဒိေသာ၊ ေဒဝ၊ ဟတၳီ ေသယ်ထာပိ ဥဒုကၡေလာ'တိ။
 ''ေယဟိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဇစၥေႏၶဟိ ဟတၳိႆ နဂၤု႒ံ ဒိ႒ံ အေဟာသိ၊ ေတ ဧဝမာဟံသု -- 'ဧဒိေသာ၊ ေဒဝ၊ ဟတၳီ ေသယ်ထာပိ မုသေလာ'တိ။
 ''ေယဟိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဇစၥေႏၶဟိ ဟတၳိႆ ဝါလဓိ ဒိေ႒ာ အေဟာသိ၊ ေတ ဧဝမာဟံသု -- 'ဧဒိေသာ၊ ေဒဝ၊ ဟတၳီ ေသယ်ထာပိ သမၼဇၨနီ'တိ။
 ''ေတ 'ဧဒိေသာ ဟတၳီ၊ ေနဒိေသာ ဟတၳီ၊ ေနဒိေသာ ဟတၳီ၊ ဧဒိေသာ ဟတၳီ'''တိ အညမညံ မု႒ီဟိ သံသုမ႓ႎသု [မူကြဲ-သံယုဇၩႎသု (က၊ သီ၊၊ သ်ာ၊ ပီ)] ေတန စ ပန၊ ဘိကၡေဝ၊ ေသာ ရာဇာ အတၱမေနာ အေဟာသိ။
 ''ဧဝေမဝ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ အညတိတၳိယာ ပရိဗၺာဇကာ အႏၶာ အစကၡဳကာ။ ေတ အတၳံ န ဇာနႏၲိ အနတၳံ န ဇာနႏၲိ၊ ဓမၼံ န ဇာနႏၲိ အဓမၼံ န ဇာနႏၲိ။ ေတ အတၳံ အဇာနႏၲာ အနတၳံ အဇာနႏၲာ၊ ဓမၼံ အဇာနႏၲာ အဓမၼံ အဇာနႏၲာ ဘ႑နဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပႏၷာ အညမညံ မုခသတၱီဟိ ဝိတုဒႏၲာ ဝိဟရႏၲိ -- 'ဧဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ေနဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ေနဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ဧဒိေသာ ဓေမၼာ'''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ဣေမသု ကိရ သဇၨႏၲိ၊ ဧေက သမဏျဗာဟၼဏာ။
 ဝိဂၢယွ နံ ဝိဝဒႏၲိ၊ ဇနာ ဧကဂၤဒႆိေနာ''တိ။ စတုတၳံ။
၅။ ဒုတိယနာနာတိတၳိယသုတၱံ
 ၅၅။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန သမၺဟုလာ နာနာတိတၳိယသမဏျဗာဟၼဏပရိဗၺာဇကာ သာဝတၳိယံ ပဋိဝသႏၲိ နာနာဒိ႒ိကာ နာနာခႏၲိကာ နာနာ႐ုစိကာ နာနာဒိ႒ိနိႆယနိႆိတာ။
 သေႏၲေက (ဥဒါန၊၁၂) သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''သႆေတာ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သႏၲိ ပေနေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''အသႆေတာ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''သႆေတာ စ အသႆေတာ စ [မူကြဲ-သႆေတာ အသႆေတာ (သီ၊)] အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သႏၲိ ပေနေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''ေနဝ သႆေတာ နာသႆေတာ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''သယံကေတာ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သႏၲိ ပေနေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''ပရံကေတာ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''သယံကေတာ စ ပရံကေတာ စ [မူကြဲ-သယံကေတာ ပရံကေတာ (သီ၊)] အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သႏၲိ ပေနေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''အသယံကာေရာ အပရံကာေရာ [မူကြဲ-အသယံကာေရာ စ အပရံကာေရာ စ (သ်ာ၊ ပီ၊)] အဓိစၥသမုပၸေႏၷာ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''သႆတံ သုခဒုကၡံ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သႏၲိ ပေနေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''အသႆတံ သုခဒုကၡံ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''သႆတၪၥ အသႆတၪၥ [မူကြဲ-သႆတံ အသႆတံ (သီ၊)] သုခဒုကၡံ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သႏၲိ ပေနေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''ေနဝ သႆတံ နာသႆတံ သုခဒုကၡံ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''သယံကတံ သုခဒုကၡံ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သႏၲိ ပေနေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝဒိ႒ိေနာ -- ''ပရံကတံ သုခဒုကၡံ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''သယံကတၪၥ ပရံကတၪၥ [မူကြဲ-သယံကထံ ပရံကတံ (သီ၊)] သုခဒုကၡံ အတၱာ စ ေလာေကာ (ဥဒါန၊၁၃) စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သႏၲိ ပေနေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစၥသမုပၸႏၷံ သုခဒုကၡံ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။
 ေတ ဘ႑နဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပႏၷာ အညမညံ မုခသတၱီဟိ ဝိတုဒႏၲာ ဝိဟရႏၲိ -- ''ဧဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ေနဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ေနဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ဧဒိေသာ ဓေမၼာ''တိ။
 အထ ေခါ သမၺဟုလာ ဘိကၡဴ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ သာဝတၳႎ ပိ႑ာယ ပါဝိသႎသု။ သာဝတၳိယံ ပိ႑ာယ စရိတြာ ပစၧာဘတၱံ ပိ႑ပါတပဋိကၠႏၲာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒႎသု။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷာ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစုံ --
 ''ဣဓ၊ ဘေႏၲ၊ သမၺဟုလာ နာနာတိတၳိယသမဏျဗာဟၼဏပရိဗၺာဇကာ သာဝတၳိယံ ပဋိဝသႏၲိ နာနာဒိ႒ိကာ နာနာခႏၲိကာ နာနာ႐ုစိကာ နာနာဒိ႒ိနိႆယနိႆိတာ။
 ''သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- 'သႆေတာ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည'ႏၲိ။ ပ ။ ေတ ဘ႑နဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပႏၷာ အညမညံ မုခသတၱီဟိ ဝိတုဒႏၲာ ဝိဟရႏၲိ -- 'ဧဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ေနဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ေနဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ဧဒိေသာ ဓေမၼာ'''တိ။
 ''အညတိတၳိယာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပရိဗၺာဇကာ အႏၶာ အစကၡဳကာ၊ အတၳံ န ဇာနႏၲိ အနတၳံ န ဇာနႏၲိ၊ ဓမၼံ န ဇာနႏၲိ အဓမၼံ န ဇာနႏၲိ။ ေတ အတၳံ အဇာနႏၲာ အနတၳံ အဇာနႏၲာ၊ ဓမၼံ အဇာနႏၲာ အဓမၼံ အဇာနႏၲာ ဘ႑နဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပႏၷာ အညမညံ မုခသတၱီဟိ ဝိတုဒႏၲာ ဝိဟရႏၲိ -- 'ဧဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ေနဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ေနဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ဧဒိေသာ ဓေမၼာ'''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ဣေမသု ကိရ သဇၨႏၲိ၊ ဧေက သမဏျဗာဟၼဏာ။
 အႏၲရာဝ ဝိသီဒႏၲိ၊ အပၸတြာဝ တေမာဂဓ''ႏၲိ။ ပၪၥမံ။
၆။ တတိယနာနာတိတၳိယသုတၱံ
 ၅၆။ ဧဝံ (ဥဒါန၊၁၄) ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန သမၺဟုလာ နာနာတိတၳိယသမဏျဗာဟၼဏပရိဗၺာဇကာ သာဝတၳိယံ ပဋိဝသႏၲိ နာနာဒိ႒ိကာ နာနာခႏၲိကာ နာနာ႐ုစိကာ နာနာဒိ႒ိနိႆယနိႆိတာ။
 သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''သႆေတာ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သႏၲိ ပေနေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''အသႆေတာ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''သႆေတာ စ အသႆေတာ စ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သႏၲိ ပေနေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''ေနဝ သႆေတာ နာသႆေတာ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''သယံကေတာ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သႏၲိ ပေနေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''ပရံကေတာ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''သယံကေတာ စ ပရံကေတာ စ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သႏၲိ ပေနေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''အသယံကာေရာ အပရံကာေရာ အဓိစၥသမုပၸေႏၷာ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''သႆတံ သုခဒုကၡံ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သႏၲိ ပေနေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''အသႆတံ သုခဒုကၡံ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''သႆတၪၥ အသႆတၪၥ သုခဒုကၡံ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သႏၲိ ပေနေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''ေနဝ သႆတံ နာသႆတံ သုခဒုကၡံ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''သယံကတံ သုခဒုကၡံ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သႏၲိ ပေနေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''ပရံကတံ သုခဒုကၡံ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ (ဥဒါန၊၁၆၅။ သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''သယံကတၪၥ ပရံကတၪၥ သုခဒုကၡံ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။ သႏၲိ ပေနေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- ''အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစၥသမုပၸႏၷံ သုခဒုကၡံ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည''ႏၲိ။
 ေတ ဘ႑နဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပႏၷာ အညမညံ မုခသတၱီဟိ ဝိတုဒႏၲာ ဝိဟရႏၲိ -- ''ဧဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ေနဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ေနဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ဧဒိေသာ ဓေမၼာ''တိ။
 အထ ေခါ သမၺဟုလာ ဘိကၡဴ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ သာဝတၳႎ ပိ႑ာယ ပါဝိသႎသု။ သာဝတၳိယံ ပိ႑ာယ စရိတြာ ပစၧာဘတၱံ ပိ႑ပါတပဋိကၠႏၲာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒႎသု။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷာ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစုံ --
 ''ဣဓ၊ ဘေႏၲ၊ သမၺဟုလာ နာနာတိတၳိယသမဏျဗာဟၼဏပရိဗၺာဇကာ သာဝတၳိယံ ပဋိဝသႏၲိ နာနာဒိ႒ိကာ နာနာခႏၲိကာ နာနာ႐ုစိကာ နာနာဒိ႒ိနိႆယနိႆိတာ။
 ''သေႏၲေက သမဏျဗာဟၼဏာ ဧဝံဝါဒိေနာ ဧဝံဒိ႒ိေနာ -- 'သႆေတာ အတၱာ စ ေလာေကာ စ၊ ဣဒေမဝ သစၥံ ေမာဃမည'ႏၲိ ။ ပ ။ ေတ ဘ႑နဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပႏၷာ အညမညံ မုခသတၱီဟိ ဝိတုဒႏၲာ ဝိဟရႏၲိ -- 'ဧဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ေနဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ေနဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ဧဒိေသာ ဓေမၼာ'''တိ။
 ''အညတိတၳိယာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပရိဗၺာဇကာ အႏၶာ အစကၡဳကာ။ ေတ အတၳံ န ဇာနႏၲိ အနတၳံ န ဇာနႏၲိ၊ ဓမၼံ န ဇာနႏၲိ အဓမၼံ န ဇာနႏၲိ။ ေတ အတၳံ အဇာနႏၲာ အနတၳံ အဇာနႏၲာ၊ ဓမၼံ အဇာနႏၲာ အဓမၼံ အဇာနႏၲာ ဘ႑နဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပႏၷာ အညမညံ မုခသတၱီဟိ ဝိတုဒႏၲာ ဝိဟရႏၲိ -- 'ဧဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ေနဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ေနဒိေသာ ဓေမၼာ၊ ဧဒိေသာ ဓေမၼာ'''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''အဟကၤာရပသုတာယံ (ဥဒါန၊၁၆) ပဇာ၊ ပရံကာ႐ူပသံဟိတာ။
 ဧတေဒေက နာဗ႓ညံသု၊ န နံ သလႅႏၲိ အဒၵသုံ။
 ''ဧတၪၥ သလႅံ ပဋိကစၥ [မူကြဲ-ပဋိဂစၥ (သီ၊ သ်ာ၊ ကံ၊ ပီ၊)] ပႆေတာ။
 အဟံ ကေရာမီတိ န တႆ ေဟာတိ။
 ပေရာ ကေရာတီတိ န တႆ ေဟာတိ။
 ''မာႏုေပတာ အယံ ပဇာ၊ မာနဂႏၴာ မာနဝိနိဗဒၶါ [မူကြဲ-မာနဝိနိဗႏၶာ (သီ)]
 ဒိ႒ီသု သာရမ႓ကထာ၊ သံသာရံ နာတိဝတၱတီ''တိ။ ဆ႒ံ။
၇။ သုဘူတိသုတၱံ
 ၅၇။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ သုဘူတိ ဘဂဝေတာ အဝိဒူေရ နိသိေႏၷာ ေဟာတိ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အဝိတကၠံ သမာဓႎ သမာပဇၨိတြာ။
 အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ သုဘူတႎ အဝိဒူေရ နိသိႏၷံ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အဝိတကၠံ သမာဓႎ သမာပႏၷံ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ယႆ ဝိတကၠာ ဝိဓူပိတာ၊
 အဇၩတၱံ သုဝိကပၸိတာ အေသသာ။
 တံ သဂၤမတိစၥ အ႐ူပသညီ၊
 စတုေယာဂါတိဂေတာ န ဇာတု ေမတီ''တိ [မူကြဲ-န ဇာတိေမတီတိ (သ်ာ၊ ပီ၊ အ႒၊ ပါဌႏၲရံ)]။ သတၱမံ။
၈။ ဂဏိကာသုတၱံ
 ၅၈။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂေဟ ဝိဟရတိ ေဝဠဳဝေန ကလႏၵကနိဝါေပ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ရာဇဂေဟ ေဒြ ပူဂါ အညတရိႆာ ဂဏိကာယ သာရတၱာ ေဟာႏၲိ ပဋိဗဒၶစိတၱာ၊ ဘ႑နဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပႏၷာ အညမညံ ပါဏီဟိပိ ဥပကၠမႏၲိ၊ ေလၮဴဟိပိ ဥပကၠမႏၲိ (ဥဒါန၊၁၆၇၊ ဒေ႑ဟိပိ ဥပကၠမႏၲိ၊ သေတၳဟိပိ ဥပကၠမႏၲိ။ ေတ တတၳ မရဏမၸိ နိဂစၧႏၲိ မရဏမတၱမၸိ ဒုကၡံ။
 အထ ေခါ သမၺဟုလာ ဘိကၡဴ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိ႑ာယ ပါဝိသႎသု။ ရာဇဂေဟ ပိ႑ာယ စရိတြာ ပစၧာဘတၱံ ပိ႑ပါတပဋိကၠႏၲာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒႎသု။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷာ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစုံ --
 ''ဣဓ၊ ဘေႏၲ၊ ရာဇဂေဟ ေဒြ ပူဂါ အညတရိႆာ ဂဏိကာယ သာရတၱာ ပဋိဗဒၶစိတၱာ၊ ဘ႑နဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပႏၷာ အညမညံ ပါဏီဟိပိ ဥပကၠမႏၲိ၊ ေလၮဴဟိပိ ဥပကၠမႏၲိ၊ ဒေ႑ဟိပိ ဥပကၠမႏၲိ၊ သေတၳဟိပိ ဥပကၠမႏၲိ။ ေတ တတၳ မရဏမၸိ နိဂစၧႏၲိ မရဏမတၱမၸိ ဒုကၡ''ႏၲိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ယၪၥ ပတၱံ ယၪၥ ပတၱဗၺံ၊ ဥဘယေမတံ ရဇာႏုကိဏၰံ၊ အာတုရႆာႏုသိကၡေတာ။ ေယ စ သိကၡာသာရာ သီလဗၺတံ ဇီဝိတံ ျဗဟၼစရိယံ ဥပ႒ာနသာရာ၊ အယေမေကာ အေႏၲာ။ ေယ စ ဧဝံဝါဒိေနာ -- 'နတၳိ ကာေမသု ေဒါေသာ'တိ၊ အယံ ဒုတိေယာ အေႏၲာ။ ဣေစၥေတ ဥေဘာ အႏၲာ ကဋသိဝၯနာ၊ ကဋသိေယာ ဒိ႒ႎ ဝေၯႏၲိ။ ဧေတေတ ဥေဘာ အေႏၲ အနဘိညာယ ၾသလီယႏၲိ ဧေက၊ အတိဓာဝႏၲိ ဧေက။ ေယ စ ေခါ ေတ အဘိညာယ တၾတ စ နာေဟသုံ၊ ေတန စ နာမညႎသု၊ ဝ႗ံ ေတသံ နတၳိ ပညာပနာယာ''တိ။ အ႒မံ။
၉။ ဥပါတိဓာဝႏၲိသုတၱံ
 ၅၉။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဘဂဝါ ရတၱႏၶကာရတိမိသာယံ အေဗ႓ာကာေသ နိသိေႏၷာ ေဟာတိ ေတလပၸဒီေပသု စ်ာယမာေနသု။
 ေတန ေခါ ပန သမေယန သမၺဟုလာ အဓိပါတကာ ေတသု ေတလပၸဒီေပသု အာပါတပရိပါတံ အနယံ အာပဇၨႏၲိ၊ ဗ်သနံ အာပဇၨႏၲိ [မူကြဲ-နတၳိ သီဟဠေပါတၳေက]၊ အနယဗ်သနံ အာပဇၨႏၲိ (ဥဒါန၊၁၈) [မူကြဲ-နတၳိ သီဟဠေပါတၳေက]။ အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ ေတ သမၺဟုေလ အဓိပါတေက ေတသု ေတလပၸဒီေပသု အာပါတပရိပါတံ အနယံ အာပဇၨေႏၲ၊ ဗ်သနံ အာပဇၨေႏၲ၊ အနယဗ်သနံ အာပဇၨေႏၲ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ဥပါတိဓာဝႏၲိ န သာရေမႏၲိ၊
 နဝံ နဝံ ဗႏၶနံ ျဗဴဟယႏၲိ။
 ပတႏၲိ ပေဇၨာတမိဝါဓိပါတကာ [မူကြဲ-။ ဓိပါတာ (သီ၊ သ်ာ)]
 ဒိေ႒ သုေတ ဣတိေဟေက နိဝိ႒ာ''တိ။ နဝမံ။
၁ဝ။ ဥပၸဇၨႏၲိသုတၱံ
 ၆ဝ။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ အထ ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိေႏၷာ ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ --
 ''ယာဝကီဝၪၥ၊ ဘေႏၲ၊ တထာဂတာ ေလာေက ႏုပၸဇၨႏၲိ အရဟေႏၲာ သမၼာသမၺဳဒၶါ တာဝ အညတိတၳိယာ ပရိဗၺာဇကာ သကၠတာ ေဟာႏၲိ ဂ႐ုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ အပစိတာ လာဘိေနာ စီဝရပိ႑ပါတေသနာသနဂိလာနပစၥယေဘသဇၨပရိကၡာရာနံ။ ယေတာ စ ေခါ၊ ဘေႏၲ၊ တထာဂတာ ေလာေက ဥပၸဇၨႏၲိ အရဟေႏၲာ သမၼာသမၺဳဒၶါ အထ အညတိတၳိယာ ပရိဗၺာဇကာ အသကၠတာ ေဟာႏၲိ အဂ႐ုကတာ အမာနိတာ အပူဇိတာ အနပစိတာ န လာဘိေနာ စီဝရပိ႑ပါတေသနာသနဂိလာနပစၥယေဘသဇၨပရိကၡာရာနံ။ ဘဂဝါ ေယဝ [မူကြဲ-ဘဂဝါ ေစဝ (သ်ာ၊)] ဒါနိ၊ ဘေႏၲ၊ သကၠေတာ ေဟာတိ ဂ႐ုကေတာ မာနိေတာ ပူဇိေတာ အပစိေတာ လာဘီ စီဝရပိ႑ပါတေသနာသနဂိလာနပစၥယေဘသဇၨပရိကၡာရာနံ၊ ဘိကၡဳသံေဃာ စာ''တိ။
 ''ဧဝေမတံ (ဥဒါန၊၁၆၉၊ အာနႏၵ၊ ယာဝကီဝၪၥ၊ အာနႏၵ၊ တထာဂတာ ေလာေက ႏုပၸဇၨႏၲိ အရဟေႏၲာ သမၼာသမၺဳဒၶါ တာဝ အညတိတၳိယာ ပရိဗၺာဇကာ သကၠတာ ေဟာႏၲိ ဂ႐ုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ အပစိတာ လာဘိေနာ စီဝရပိ႑ပါတေသနာသနဂိလာနပစၥယေဘသဇၨပရိကၡာရာနံ။ ယေတာ စ ေခါ၊ အာနႏၵ၊ တထာဂတာ ေလာေက ဥပၸဇၨႏၲိ အရဟေႏၲာ သမၼာသမၺဳဒၶါ အထ အညတိတၳိယာ ပရိဗၺာဇကာ အသကၠတာ ေဟာႏၲိ အဂ႐ုကတာ အမာနိတာ အပူဇိတာ အနပစိတာ န လာဘိေနာ စီဝရပိ႑ပါတေသနာသနဂိလာနပစၥယေဘသဇၨပရိကၡာရာနံ။ တထာဂေတာဝ [မူကြဲ-တထာဂေတာ ေစဝ (သ်ာ၊)] ဒါနိ သကၠေတာ ေဟာတိ ဂ႐ုကေတာ မာနိေတာ ပူဇိေတာ အပစိေတာ လာဘီ စီဝရပိ႑ပါတေသနာသနဂိလာနပစၥယေဘသဇၨပရိကၡာရာနံ၊ ဘိကၡဳသံေဃာ စာ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ၾသဘာသတိ တာဝ ေသာ ကိမိ၊
 ယာဝ န ဥႏၷမေတ [မူကြဲ-ဥဂၢမတိ (သီ)] ဥႏၷမတိ (သ်ာ၊)] ပဘကၤေရာ။
 (သ) [မူကြဲ-( ) နတၳိ သီ၊ သ်ာ၊ ေပါတၳေကသု] ေဝေရာစနမွိ ဥဂၢေတ၊
 ဟတပၸေဘာ ေဟာတိ န စာပိ ဘာသတိ။
 ''ဧဝံ ၾသဘာသိတေမဝ တကၠိကာနံ [မူကြဲ-တိတၳိယာနံ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ)]
 ယာဝ သမၼာသမၺဳဒၶါ ေလာေက ႏုပၸဇၨႏၲိ။
 န တကၠိကာ သုဇၩႏၲိ န စာပိ သာဝကာ၊
 ဒုဒၵိ႒ီ န ဒုကၡာ ပမုစၥေရ''တိ။ ဒသမံ။
 တႆုဒၵါနံ --
 အာယုဇဋိလေဝကၡဏာ၊ တေယာ တိတၳိယာ သုဘူတိ။
 ဂဏိကာ ဥပါတိ နဝေမာ၊ ဥပၸဇၨႏၲိ စ ေတ ဒသာတိ။
ဇစၥႏၶဝေဂၢါ ဆေ႒ာ နိ႒ိေတာ။
၇။ စူဠဝေဂၢါ
၁။ ပဌမလကု႑ကဘဒၵိယသုတၱံ
 ၆၁။ ဧဝံ (ဥဒါန၊၁၇ဝ) ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ သာရိပုေတၱာ အာယသၼႏၲံ လကု႑ကဘဒၵိယံ အေနကပရိယာေယန ဓမၼိယာ ကထာယ သႏၵေႆတိ သမာဒေပတိ [မူကြဲ-သမာဒါေပတိ (?)] သမုေတၱေဇတိ သမၸဟံေသတိ။
 အထ ေခါ အာယသၼေတာ လကု႑ကဘဒၵိယႆ အာယသၼတာ သာရိပုေတၱန အေနကပရိယာေယန ဓမၼိယာ ကထာယ သႏၵႆိယမာနႆ သမာဒပိယမာနႆ သမုေတၱဇိယမာနႆ သမၸဟံသိယမာနႆ အႏုပါဒါယ အာသေဝဟိ စိတၱံ ဝိမုစၥိ။
 အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ လကု႑ကဘဒၵိယံ အာယသၼတာ သာရိပုေတၱန အေနကပရိယာေယန ဓမၼိယာ ကထာယ သႏၵႆိယမာနံ သမာဒပိယမာနံ သမုေတၱဇိယမာနံ သမၸဟံသိယမာနံ အႏုပါဒါယ အာသေဝဟိ စိတၱံ ဝိမုတၱံ [မူကြဲ-ဝိမုတၱစိတၱံ (?)]။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ဥဒၶံ အေဓါ သဗၺဓိ ဝိပၸမုေတၱာ၊ အယံဟမသၼီတိ [မူကြဲ-အယမဟမသၼီတိ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ၊)] အနာႏုပႆီ။
 ဧဝံ ဝိမုေတၱာ ဥဒတာရိ ၾသဃံ၊ အတိဏၰပုဗၺံ အပုနဗ႓ဝါယာ''တိ။ ပဌမံ။
၂။ ဒုတိယလကု႑ကဘဒၵိယသုတၱံ
 ၆၂။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ သာရိပုေတၱာ အာယသၼႏၲံ လကု႑ကဘဒၵိယံ ေသခံ [မူကြဲ-ေသေကၡာတိ (သ်ာ)] ေသေခါတိ (ပီ၊)] မညမာေနာ ဘိေယ်ာေသာမတၱာယ အေနကပရိယာေယန ဓမၼိယာ ကထာယ သႏၵေႆတိ သမာဒေပတိ သမုေတၱေဇတိ သမၸဟံေသတိ။
 အဒၵသာ (ဥဒါန၊၁၁) ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ သာရိပုတၱံ အာယသၼႏၲံ လကု႑ကဘဒၵိယံ ေသခံ မညမာနံ ဘိေယ်ာေသာမတၱာယ အေနကပရိယာေယန ဓမၼိယာ ကထာယ သႏၵေႆႏၲံ သမာဒေပႏၲံ သမုေတၱေဇႏၲံ သမၸဟံေသႏၲံ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''အေစၧစၧိ [မူကြဲ-အေစၧဇၨိ (က၊ သီ)] အစၧိဇၨိ (က၊ သီ၊ သ်ာ)] အဆိဇၨိ (က၊)] ဝ႗ံ ဗ်ဂါ နိရာသံ၊ ဝိသုကၡာ သရိတာ န သႏၵတိ။
 ဆိႏၷံ ဝ႗ံ န ဝတၱတိ၊ ဧေသဝေႏၲာ ဒုကၡႆာ''တိ။ ဒုတိယံ။
၃။ ပဌမသတၱသုတၱံ
 ၆၃။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန သာဝတၳိယာ မႏုႆာ ေယဘုေယ်န ကာေမသု အတိေဝလံ သတၱာ ( ) [မူကြဲ-(ေဟာႏၲိ) (ဗဟူသု) အ႒ကထာယ သံသေႏၵတဗၺံ] ရတၱာ ဂိဒၶါ ဂဓိတာ [မူကြဲ-ဂထိတာ (သီ၊)] မုစၧိတာ အေဇၩာပႏၷာ သမၼတၱကဇာတာ ကာေမသု ဝိဟရႏၲိ။
 အထ ေခါ သမၺဟုလာ ဘိကၡဴ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ သာဝတၳိယံ ပိ႑ာယ ပါဝိသႎသု။ သာဝတၳိယံ ပိ႑ာယ စရိတြာ ပစၧာဘတၱံ ပိ႑ပါတပဋိကၠႏၲာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒႎသု။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷာ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစုံ -- ''ဣဓ၊ ဘေႏၲ၊ သာဝတၳိယာ မႏုႆာ ေယဘုေယ်န ကာေမသု အတိေဝလံ သတၱာ ရတၱာ ဂိဒၶါ ဂဓိတာ မုစၧိတာ အေဇၩာပႏၷာ သမၼတၱကဇာတာ ကာေမသု ဝိဟရႏၲီ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ကာေမသု သတၱာ ကာမသဂၤသတၱာ၊
 သံေယာဇေန ဝဇၨမပႆမာနာ။
 န ဟိ ဇာတု သံေယာဇနသဂၤသတၱာ၊
 ၾသဃံ တေရယ်ဳံ ဝိပုလံ မဟႏၲ''ႏၲိ။ တတိယံ။
၄။ ဒုတိယသတၱသုတၱံ
 ၆၄။ ဧဝံ (ဥဒါန၊၁၂) ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန သာဝတၳိယာ မႏုႆာ ေယဘုေယ်န ကာေမသု သတၱာ ( ) [မူကြဲ-(ေဟာႏၲိ) (ဗဟူသု) အ႒ကထာယ သံသေႏၵတဗၺံ] ရတၱာ ဂိဒၶါ ဂဓိတာ မုစၧိတာ အေဇၩာပႏၷာ အႏၶီကတာ သမၼတၱကဇာတာ ကာေမသု ဝိဟရႏၲိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ သာဝတၳႎ ပိ႑ာယ ပါဝိသိ။ အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ သာဝတၳိယာ ေတ မႏုေႆ ေယဘုေယ်န ကာေမသု သေတၱ ရေတၱ ဂိေဒၶ ဂဓိေတ မုစၧိေတ အေဇၩာပေႏၷ အႏၶီကေတ သမၼတၱကဇာေတ ကာေမသု ဝိဟရေႏၲ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ကာမႏၶာ ဇာလသၪၧႏၷာ၊ တဏွာဆဒနဆာဒိတာ။
 ပမတၱဗႏၶဳနာ ဗဒၶါ၊ မစၧာဝ ကုမိနာမုေခ။
 ဇရာမရဏမေႏြႏၲိ [မူကြဲ-ဇရာမရဏံ ဂစၧႏၲိ (သီ၊ သ်ာ)] ဝေစၧာ ခီရပေကာဝ မာတရ''ႏၲိ။ စတုတၳံ။
၅။ အပရလကု႑ကဘဒၵိယသုတၱံ
 ၆၅။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ လကု႑ကဘဒၵိေယာ သမၺဟုလာနံ ဘိကၡဴနံ ပိ႒ိေတာ ပိ႒ိေတာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ။
 အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ လကု႑ကဘဒၵိယံ ဒူရေတာဝ သမၺဟုလာနံ ဘိကၡဴနံ ပိ႒ိေတာ ပိ႒ိေတာ အာဂစၧႏၲံ ဒုဗၺဏၰံ ဒုဒၵသိကံ ၾသေကာဋိမကံ ေယဘုေယ်န ဘိကၡဴနံ ပရိဘူတ႐ူပံ။ ဒိသြာန ဘိကၡဴ အာမေႏၲသိ --
 ''ပႆထ ေနာ တုေမွ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧတံ ဘိကၡဳံ ဒူရေတာဝ သမၺဟုလာနံ ဘိကၡဴနံ ပိ႒ိေတာ ပိ႒ိေတာ အာဂစၧႏၲံ ဒုဗၺဏၰံ ဒုဒၵသိကံ ၾသေကာဋိမကံ ေယဘုေယ်န ဘိကၡဴနံ ပရိဘူတ႐ူပ''ႏၲိ? ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ။
 ''ဧေသာ (ဥဒါန၊၁၇၃၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ မဟိဒၶိေကာ မဟာႏုဘာေဝါ။ န စ သာ သမာပတၱိ သုလဘ႐ူပါ ယာ ေတန ဘိကၡဳနာ အသမာပႏၷပုဗၺာ။ ယႆ စတၳာယ [မူကြဲ-ယႆတၳာယ (သီ၊ က၊)] ကုလပုတၱာ သမၼေဒဝ အဂါရသၼာ အနဂါရိယံ ပဗၺဇႏၲိ တဒႏုတၱရံ ျဗဟၼစရိယပရိေယာသာနံ ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ သယံ အဘိညာ သစၧိကတြာ ဥပသမၸဇၨ ဝိဟရတီ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ေနလေဂၤါ ေသတပစၧာေဒါ၊ ဧကာေရာ ဝတၱတီ ရေထာ။
 အနီဃံ ပႆ အာယႏၲံ၊ ဆိႏၷေသာတံ အဗႏၶန''ႏၲိ။ ပၪၥမံ။
၆။ တဏွာသခၤယသုတၱံ
 ၆၆။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ အညာသိေကာ႑ေညာ [မူကြဲ-အညာတေကာ႑ေညာ (သဗၺတၳ)] ဘဂဝေတာ အဝိဒူေရ နိသိေႏၷာ ေဟာတိ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ တဏွာသခၤယဝိမုတၱႎ ပစၥေဝကၡမာေနာ။
 အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ အညာသိေကာ႑ညံ အဝိဒူေရ နိသိႏၷံ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ တဏွာသခၤယဝိမုတၱႎ ပစၥေဝကၡမာနံ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ယႆ မူလံ ဆမာ နတၳိ၊ ပဏၰာ နတၳိ ကုေတာ လတာ။
 တံ ဓီရံ ဗႏၶနာ မုတၱံ၊ ေကာ တံ နိႏၵိတုမရဟတိ။
 ေဒဝါပိ နံ ပသံသႏၲိ၊ ျဗဟၼဳနာပိ ပသံသိေတာ''တိ။ ဆ႒ံ။
၇။ ပပၪၥခယသုတၱံ
 ၆၇။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဘဂဝါ အတၱေနာ ပပၪၥသညာသခၤါပဟာနံ ပစၥေဝကၡမာေနာ နိသိေႏၷာ ေဟာတိ။
 အထ (ဥဒါန၊၁၄) ေခါ ဘဂဝါ အတၱေနာ ပပၪၥသညာသခၤါပဟာနံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ယႆ ပပၪၥာ ဌိတိ စ နတၳိ၊
 သႏၵာနံ ပလိဃၪၥ ဝီတိဝေတၱာ။
 တံ နိတၱဏွံ မုနႎ စရႏၲံ၊
 နာဝဇာနာတိ သေဒဝေကာပိ ေလာေကာ''တိ။ သတၱမံ။
၈။ ကစၥာနသုတၱံ
 ၆၈။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန အာယသၼာ မဟာကစၥာေနာ ဘဂဝေတာ အဝိဒူေရ နိသိေႏၷာ ေဟာတိ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ကာယဂတာယ သတိယာ အဇၩတၱံ ပရိမုခံ သူပ႒ိတာယ။
 အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ မဟာကစၥာနံ အဝိဒူေရ နိသိႏၷံ ပလႅကႍ အာဘုဇိတြာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ကာယဂတာယ သတိယာ အဇၩတၱံ ပရိမုခံ သူပ႒ိတာယ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ယႆ သိယာ သဗၺဒါ သတိ၊
 သတတံ ကာယဂတာ ဥပ႒ိတာ။
 ေနာ စႆ ေနာ စ ေမ သိယာ၊
 န ဘဝိႆတိ န စ ေမ ဘဝိႆတိ။
 အႏုပုဗၺဝိဟာရိ တတၳ ေသာ၊
 ကာေလေနဝ တေရ ဝိသတၱိက''ႏၲိ။ အ႒မံ။
၉။ ဥဒပါနသုတၱံ
 ၆၉။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ မေလႅသု စာရိကံ စရမာေနာ မဟတာ ဘိကၡဳသံေဃန သဒၶႎ ေယန ထူဏံ [မူကြဲ-ထူနံ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ၊)] နာမ မလႅာနံ ျဗာဟၼဏဂါေမာ တဒဝသရိ။ အေႆာသုံ ေခါ ထူေဏယ်ကာ ျဗာဟၼဏဂဟပတိကာ -- ''သမေဏာ ခလု၊ ေဘာ၊ ေဂါတေမာ သက်ပုေတၱာ သက်ကုလာ ပဗၺဇိေတာ မေလႅသု စာရိကံ စရမာေနာ (ဥဒါန၊၁၅) မဟတာ ဘိကၡဳသံေဃန သဒၶႎ ထူဏံ အႏုပၸေတၱာ''တိ။( ) [မူကြဲ-(အထ ေခါ ေတ ထူေဏယ်ကာ ျဗာဟၼဏဂဟပတိကာ) (?)] ဥဒပါနံ တိဏႆ စ ဘုသႆ စ ယာဝ မုခေတာ ပူေရသုံ -- ''မာ ေတ မု႑ကာ သမဏကာ ပါနီယံ အပံသူ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ မဂၢါ ၾသကၠမၼ ေယန ႐ုကၡမူလံ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ပညေတၱ အာသေန နိသီဒိ။ နိသဇၨ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ အာနႏၵံ အာမေႏၲသိ -- ''ဣဃၤ ေမ တြံ၊ အာနႏၵ၊ ဧတမွာ ဥဒပါနာ ပါနီယံ အာဟရာ''တိ။
 ဧဝံ ဝုေတၱ၊ အာယသၼာ အာနေႏၵာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''ဣဒါနိ ေသာ၊ ဘေႏၲ၊ ဥဒပါေနာ ထူေဏယ်ေကဟိ ျဗာဟၼဏဂဟပတိေကဟိ တိဏႆ စ ဘုသႆ စ ယာဝ မုခေတာ ပူရိေတာ -- 'မာ ေတ မု႑ကာ သမဏကာ ပါနီယံ အပံသူ'''တိ။
 ဒုတိယမၸိ ေခါ။ ပ ။ တတိယမၸိ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ အာနႏၵံ အာမေႏၲသိ -- ''ဣဃၤ ေမ တြံ၊ အာနႏၵ၊ ဧတမွာ ဥဒပါနာ ပါနီယံ အာဟရာ''တိ။ ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ ဘဂဝေတာ ပဋိႆုတြာ ပတၱံ ဂေဟတြာ ေယန ေသာ ဥဒပါေနာ ေတႏုပသကၤမိ။ အထ ေခါ ေသာ ဥဒပါေနာ အာယသၼေႏၲ အာနေႏၵ ဥပသကၤမေႏၲ သဗၺံ တံ တိဏၪၥ ဘုသၪၥ မုခေတာ ၾသဝမိတြာ အစၧႆ ဥဒကႆ အနာဝိလႆ ဝိပၸသႏၷႆ ယာဝ မုခေတာ ပူရိေတာ ဝိႆႏၵေႏၲာ [မူကြဲ-ဝိႆေႏၵာ (က၊)] မေည အ႒ာသိ။
 အထ ေခါ အာယသၼေတာ အာနႏၵႆ ဧတဒေဟာသိ -- ''အစၧရိယံ ဝတ၊ ေဘာ၊ အဗ႓ဳတံ ဝတ၊ ေဘာ၊ တထာဂတႆ မဟိဒၶိကတာ မဟာႏုဘာဝတာ! အယဥႇိ ေသာ ဥဒပါေနာ မယိ ဥပသကၤမေႏၲ သဗၺံ တံ တိဏၪၥ ဘုသၪၥ မုခေတာ ၾသဝမိတြာ အစၧႆ ဥဒကႆ အနာဝိလႆ ဝိပၸသႏၷႆ ယာဝ မုခေတာ ပူရိေတာ ဝိႆႏၵေႏၲာ မေည ဌိေတာ''တိ!! ပေတၱန ပါနီယံ အာဒါယ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''အစၧရိယံ၊ ဘေႏၲ၊ အဗ႓ဳတံ၊ ဘေႏၲ၊ တထာဂတႆ မဟိဒၶိကတာ မဟာႏုဘာဝတာ! အယဥႇိ ေသာ၊ ဘေႏၲ၊ ဥဒပါေနာ မယိ ဥပသကၤမေႏၲ သဗၺံ တံ တိဏၪၥ ဘုသၪၥ မုခေတာ ၾသဝမိတြာ အစၧႆ ဥဒကႆ အနာဝိလႆ ဝိပၸသႏၷႆ ယာဝ မုခေတာ ပူရိေတာ ဝိႆႏၵေႏၲာ မေည အ႒ာသိ!! ပိဝတု ဘဂဝါ ပါနီယံ၊ ပိဝတု သုဂေတာ ပါနီယ''ႏၲိ။
 အထ (ဥဒါန၊၁၆) ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ကႎ ကယိရာ ဥဒပါေနန၊
 အာပါ ေစ သဗၺဒါ သိယုံ။
 တဏွာယ မူလေတာ ေဆတြာ၊
 ကိႆ ပရိေယသနံ စေရ''တိ။ နဝမံ။
၁ဝ။ ဥေတနသုတၱံ
 ၇ဝ။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ေကာသမၺိယံ ဝိဟရတိ ေဃာသိတာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ရေညာ ဥေတနႆ [မူကြဲ-ဥေဒနႆ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ၊)] ဥယ်ာနဂတႆ အေႏၲပုရံ ဒၯံ ေဟာတိ၊ ပၪၥ စ ဣတၳိသတာနိ [မူကြဲ-ပၪၥ ဣတၳိသတာနိ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ၊)] ကာလကၤတာနိ ေဟာႏၲိ သာမာဝတီပမုခါနိ။
 အထ ေခါ သမၺဟုလာ ဘိကၡဴ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ ေကာသမၺႎ ပိ႑ာယ ပါဝိသႎသု။ ေကာသမၺိယံ ပိ႑ာယ စရိတြာ ပစၧာဘတၱံ ပိ႑ပါတပဋိကၠႏၲာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒႎသု။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷာ ေခါ ေတ ဘိကၡဴ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစုံ -- ''ဣဓ၊ ဘေႏၲ၊ ရေညာ ဥေတနႆ ဥယ်ာနဂတႆ အေႏၲပုရံ ဒၯံ၊ ပၪၥ စ ဣတၳိသတာနိ ကာလကၤတာနိ သာမာဝတီပမုခါနိ။ တာသံ၊ ဘေႏၲ၊ ဥပါသိကာနံ ကာ ဂတိ ေကာ အဘိသမၸရာေယာ''တိ?
 ''သေႏၲတၳ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဥပါသိကာေယာ ေသာတာပႏၷာ၊ သႏၲိ သကဒါဂါမိနိေယာ၊ သႏၲိ အနာဂါမိနိေယာ။ သဗၺာ တာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဥပါသိကာေယာ အနိပၹလာ ကာလကၤတာ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ေမာဟသမၺႏၶေနာ ေလာေကာ၊ ဘဗၺ႐ူေပါဝ ဒိႆတိ။
 ဥပဓိဗႏၶေနာ [မူကြဲ-ဥပဓိသမၺႏၶေနာ (က၊ သီ၊)] ဗာေလာ၊ တမသာ ပရိဝါရိေတာ။
 သႆေတာရိဝ [မူကြဲ-သႆတိ ဝိယ (က၊ သီ၊)] ခါယတိ၊ ပႆေတာ နတၳိ ကိၪၥန''ႏၲိ။ ဒသမံ။
 တႆုဒၵါနံ --
 ေဒြ (ဥဒါန၊၁၇) ဘဒၵိယာ ေဒြ စ သတၱာ၊ လကု႑ေကာ တဏွာခေယာ။
 ပပၪၥခေယာ စ ကစၥာေနာ၊ ဥဒပါနၪၥ ဥေတေနာတိ။
စူဠဝေဂၢါ [မူကြဲ-စုလႅဝေဂၢါ (သီ)] စူလဝေဂၢါ (ပီ၊)] သတၱေမာ နိ႒ိေတာ။
၈။ ပါဋလိဂါမိယဝေဂၢါ
၁။ ပဌမနိဗၺာနပဋိသံယုတၱသုတၱံ
 ၇၁။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဘဂဝါ ဘိကၡဴ နိဗၺာနပဋိသံယုတၱာယ ဓမၼိယာ ကထာယ သႏၵေႆတိ သမာဒေပတိ သမုေတၱေဇတိ သမၸဟံေသတိ။ ေတဓ ဘိကၡဴ [မူကြဲ-ေတ စ ဘိကၡဴ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ၊ တဒ႒ကထာပိ ၾသေလာေကတဗၺာ] အ႒ႎ ကတြာ [မူကြဲ-အ႒ီကတြာ (သီ၊ သ်ာ)] အ႒ိကတြာ (ပီ၊)] မနသိ ကတြာ သဗၺံ ေစတေသာ [မူကြဲ-သဗၺံ ေစတသာ (ဣတိပိ အညသုေတၱသု)] သမႏၷာဟရိတြာ ၾသဟိတေသာတာ ဓမၼံ သုဏႏၲိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''အတၳိ၊ ဘိကၡေဝ၊ တဒါယတနံ၊ ယတၳ ေနဝ ပထဝီ၊ န အာေပါ၊ န ေတေဇာ၊ န ဝါေယာ၊ န အာကာသာနၪၥာယတနံ၊ န ဝိညာဏၪၥာယတနံ၊ န အာကိၪၥညာယတနံ၊ န ေနဝသညာနာသညာယတနံ၊ နာယံ ေလာေကာ၊ န ပရေလာေကာ၊ န ဥေဘာ စႏၵိမသူရိယာ။ တၾတာပါဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေနဝ အာဂတႎ ဝဒါမိ၊ န ဂတႎ၊ န ဌိတႎ၊ န စုတႎ၊ န ဥပပတၱႎ၊ အပၸတိ႒ံ၊ အပၸဝတၱံ၊ အနာရမၼဏေမေဝတံ။ ဧေသဝေႏၲာ ဒုကၡႆာ''တိ။ ပဌမံ။
၂။ ဒုတိယနိဗၺာနပဋိသံယုတၱသုတၱံ
 ၇၂။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဘဂဝါ ဘိကၡဴ နိဗၺာနပဋိသံယုတၱာယ (ဥဒါန၊၁၈) ဓမၼိယာ ကထာယ သႏၵေႆတိ သမာဒေပတိ သမုေတၱေဇတိ သမၸဟံေသတိ။ ေတဓ ဘိကၡဴ အ႒ႎ ကတြာ မနသိ ကတြာ သဗၺံ ေစတေသာ သမႏၷာဟရိတြာ ၾသဟိတေသာတာ ဓမၼံ သုဏႏၲိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ဒုဒၵသံ အနတံ နာမ၊ န ဟိ သစၥံ သုဒႆနံ။
 ပဋိဝိဒၶါ တဏွာ ဇာနေတာ၊ ပႆေတာ နတၳိ ကိၪၥန''ႏၲိ။ ဒုတိယံ။
၃။ တတိယနိဗၺာနပဋိသံယုတၱသုတၱံ
 ၇၃။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဘဂဝါ ဘိကၡဴ နိဗၺာနပဋိသံယုတၱာယ ဓမၼိယာ ကထာယ သႏၵေႆတိ သမာဒေပတိ သမုေတၱေဇတိ သမၸဟံေသတိ။ ေတဓ ဘိကၡဴ အ႒ႎ ကတြာ၊ မနသိ ကတြာ၊ သဗၺံ ေစတေသာ သမႏၷာဟရိတြာ၊ ၾသဟိတေသာတာ ဓမၼံ သုဏႏၲိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''အတၳိ၊ ဘိကၡေဝ၊ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသခၤတံ။ ေနာ ေစတံ၊ ဘိကၡေဝ၊ အဘဝိႆ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသခၤတံ၊ နယိဓ ဇာတႆ ဘူတႆ ကတႆ သခၤတႆ နိႆရဏံ ပညာေယထ။ ယသၼာ စ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ အတၳိ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသခၤတံ၊ တသၼာ ဇာတႆ ဘူတႆ ကတႆ သခၤတႆ နိႆရဏံ ပညာယတီ''တိ။ တတိယံ။
၄။ စတုတၳနိဗၺာနပဋိသံယုတၱသုတၱံ
 ၇၄။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဘဂဝါ ဘိကၡဴ နိဗၺာနပဋိသံယုတၱာယ ဓမၼိယာ ကထာယ သႏၵေႆတိ သမာဒေပတိ သမုေတၱေဇတိ သမၸဟံေသတိ။ ေတဓ ဘိကၡဴ အ႒ႎ ကတြာ မနသိ ကတြာ သဗၺံ ေစတေသာ သမႏၷာဟရိတြာ ၾသဟိတေသာတာ ဓမၼံ သုဏႏၲိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''နိႆိတႆ (ဥဒါန၊၁၉) စလိတံ၊ အနိႆိတႆ စလိတံ နတၳိ။ စလိေတ အသတိ ပႆဒၶိ၊ ပႆဒၶိယာ သတိ နတိ န ေဟာတိ။ နတိယာ အသတိ အာဂတိဂတိ န ေဟာတိ။ အာဂတိဂတိယာ အသတိ စုတူပပါေတာ န ေဟာတိ။ စုတူပပါေတ အသတိ ေနဝိဓ န ဟုရံ န ဥဘယမႏၲေရန [မူကြဲ-န ဥဘယမႏၲေရ (သဗၺတၳ) မ၊ နိ၊ ၃။၃၉၃၊ သံ၊ နိ၊ ၄။၈၇) ပႆိတဗၺံ]။ ဧေသဝေႏၲာ ဒုကၡႆာ''တိ။ စတုတၳံ။
၅။ စုႏၵသုတၱံ
 ၇၅။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ မေလႅသု စာရိကံ စရမာေနာ မဟတာ ဘိကၡဳသံေဃန သဒၶႎ ေယန ပါဝါ တဒဝသရိ။ တၾတ သုဒံ ဘဂဝါ ပါဝါယံ ဝိဟရတိ စုႏၵႆ ကမၼာရပုတၱႆ အမၺဝေန။
 အေႆာသိ ေခါ စုေႏၵာ ကမၼာရပုေတၱာ -- ''ဘဂဝါ ကိရ မေလႅသု စာရိကံ စရမာေနာ မဟတာ ဘိကၡဳသံေဃန သဒၶႎ ပါဝံ အႏုပၸေတၱာ ပါဝါယံ ဝိဟရတိ မယွံ အမၺဝေန''တိ။ အထ ေခါ စုေႏၵာ ကမၼာရပုေတၱာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷံ ေခါ စုႏၵံ ကမၼာရပုတၱံ ဘဂဝါ ဓမၼိယာ ကထာယ သႏၵေႆသိ သမာဒေပသိ သမုေတၱေဇသိ သမၸဟံေသသိ။ အထ ေခါ စုေႏၵာ ကမၼာရပုေတၱာ ဘဂဝတာ ဓမၼိယာ ကထာယ သႏၵႆိေတာ သမာဒပိေတာ သမုေတၱဇိေတာ သမၸဟံသိေတာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''အဓိဝါေသတု ေမ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ သြာတနာယ ဘတၱံ သဒၶႎ ဘိကၡဳသံေဃနာ''တိ။ အဓိဝါေသသိ ဘဂဝါ တုဏွီဘာေဝန။
 အထ ေခါ စုေႏၵာ ကမၼာရပုေတၱာ ဘဂဝေတာ အဓိဝါသနံ ဝိဒိတြာ ဥ႒ာယာသနာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ပဒကၡိဏံ ကတြာ ပကၠာမိ။ အထ ေခါ စုေႏၵာ ကမၼာရပုေတၱာ တႆာ ရတၱိယာ အစၥေယန သေက နိေဝသေန ပဏီတံ ခါဒနီယံ ေဘာဇနီယံ ပဋိယာဒါေပတြာ ပဟူတၪၥ သူကရမဒၵဝံ ဘဂဝေတာ ကာလံ အာေရာစာေပသိ -- ''ကာေလာ၊ ဘေႏၲ၊ နိ႒ိတံ ဘတၱ''ႏၲိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ သဒၶႎ ဘိကၡဳသံေဃန ေယန စုႏၵႆ ကမၼာရပုတၱႆ နိေဝသနံ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ပညေတၱ အာသေန နိသီဒိ။ နိသဇၨ ေခါ ဘဂဝါ စုႏၵံ ကမၼာရပုတၱံ အာမေႏၲသိ -- ''ယံ ေတ၊ စုႏၵ၊ သူကရမဒၵဝံ ပဋိယတၱံ ေတန မံ ပရိဝိသ၊ ယံ ပနညံ ခါဒနီယံ (ဥဒါန၊၁၈ဝ) ေဘာဇနီယံ ပဋိယတၱံ ေတန ဘိကၡဳသံဃံ ပရိဝိသာ''တိ။ ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ ေခါ စုေႏၵာ ကမၼာရပုေတၱာ ဘဂဝေတာ ပဋိႆုတြာ ယံ အေဟာသိ သူကရမဒၵဝံ ပဋိယတၱံ ေတန ဘဂဝႏၲံ ပရိဝိသိ၊ ယံ ပနညံ ခါဒနီယံ ေဘာဇနီယံ ပဋိယတၱံ ေတန ဘိကၡဳသံဃံ ပရိဝိသိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ စုႏၵံ ကမၼာရပုတၱံ အာမေႏၲသိ -- ''ယံ ေတ၊ စုႏၵ၊ သူကရမဒၵဝံ အဝသိ႒ံ တံ ေသာေဗ႓ နိခဏာဟိ။ နာဟံ တံ၊ စုႏၵ၊ ပႆာမိ သေဒဝေက ေလာေက သမာရေက သျဗဟၼေက သႆမဏျဗာဟၼဏိယာ ပဇာယ သေဒဝမႏုႆာယ ယႆ တံ ပရိဘုတၱံ သမၼာ ပရိဏာမံ ဂေစၧယ် အညၾတ တထာဂတႆာ''တိ [မူကြဲ-အညၾတ တထာဂေတနာတိ (က၊ သီ)] ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ ေခါ စုေႏၵာ ကမၼာရပုေတၱာ ဘဂဝေတာ ပဋိႆုတြာ ယံ အေဟာသိ သူကရမဒၵဝံ အဝသိ႒ံ တံ ေသာေဗ႓ နိခဏိတြာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷံ ေခါ စုႏၵံ ကမၼာရပုတၱံ ဘဂဝါ ဓမၼိယာ ကထာယ သႏၵေႆတြာ သမာဒေပတြာ သမုေတၱေဇတြာ သမၸဟံေသတြာ ဥ႒ာယာသနာ ပကၠာမိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝေတာ စုႏၵႆ ကမၼာရပုတၱႆ ဘတၱံ ဘုတၱာဝိႆ ခေရာ အာဗာေဓါ ဥပၸဇၨိ။ ေလာဟိတပကၡႏၵိကာ ပဗာဠႇာ [မူကြဲ-ဗာဠႇာ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ၊)] ေဝဒနာ ဝတၱႏၲိ မာရဏႏၲိကာ။ တၾတ သုဒံ ဘဂဝါ သေတာ သမၸဇာေနာ အဓိဝါေသသိ အဝိဟညမာေနာ။ အထ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ အာနႏၵံ အာမေႏၲသိ -- ''အာယာမာနႏၵ၊ ေယန ကုသိနာရာ ေတႏုပသကၤမိႆာမာ''တိ။ ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ ဘဂဝေတာ ပစၥေႆာသိ။
 ''စုႏၵႆ ဘတၱံ ဘုၪၨိတြာ၊ ကမၼာရႆာတိ ေမ သုတံ။
 အာဗာဓံ သမၹဳသီ ဓီေရာ၊ ပဗာဠႇံ မာရဏႏၲိကံ။
 ''ဘုတၱႆ စ သူကရမဒၵေဝန၊ ဗ်ာဓိပၸဗာေဠႇာ ဥဒပါဒိ သတၳဳေနာ။
 ဝိရိစၥမာေနာ [မူကြဲ-ဝိရိၪၥမာေနာ (?) ဝိေရစမာေနာ (ဒီ၊ နိ၊ ၂။၁၉ဝ)] ဘဂဝါ အေဝါစ၊ 'ဂစၧာမဟံ ကုသိနာရံ နဂရ'''ႏၲိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ မဂၢါ ၾသကၠမၼ ေယန အညတရံ ႐ုကၡမူလံ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ အာယသၼႏၲံ အာနႏၵံ အာမေႏၲသိ -- ''ဣဃၤ ေမ တြံ၊ အာနႏၵ၊ စတုဂၢဳဏံ သံဃာဋႎ ပညာေပဟိ၊ ကိလေႏၲာသၼိ၊ အာနႏၵ၊ နိသီဒိႆာမီ''တိ။ ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ ဘဂဝေတာ ပဋိႆုတြာ စတုဂၢဳဏံ သံဃာဋႎ (ဥဒါန၊၁၁) ပညာေပသိ။ နိသီဒိ ဘဂဝါ ပညေတၱ အာသေန။ နိသဇၨ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ အာနႏၵံ အာမေႏၲသိ -- ''ဣဃၤ ေမ တြံ၊ အာနႏၵ၊ ပါနီယံ အာဟရ၊ ပိပါသိေတာသၼိ၊ အာနႏၵ၊ ပိဝိႆာမီ''တိ။
 ဧဝံ ဝုေတၱ၊ အာယသၼာ အာနေႏၵာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''ဣဒါနိ၊ ဘေႏၲ၊ ပၪၥမတၱာနိ သကဋသတာနိ အတိကၠႏၲာနိ။ တံ စကၠစၧိႏၷံ ဥဒကံ ပရိတၱံ လုဠိတံ အာဝိလံ သႏၵတိ။ အယံ၊ ဘေႏၲ၊ ကုကု႒ာ [မူကြဲ-ကကုတၳာ (သီ)] ကုကုဋာ (သ်ာ)] ကကုဓာ (ဒီ၊ နိ၊ ၂။၁၉၁)] နဒီ အဝိဒူေရ အေစၧာဒကာ သာေတာဒကာ သီေတာဒကာ ေသေတာဒကာ သုပတိတၳာ ရမဏီယာ။ ဧတၳ ဘဂဝါ ပါနီယၪၥ ပိဝိႆတိ ဂတၱာနိ စ သီတီကရိႆတီ''တိ [မူကြဲ-သီတႎ ကရိႆတီတိ (သီ)] သီတံ ကရိႆတီတိ (သ်ာ၊ ပီ၊ က)]
 ဒုတိယမၸိ ေခါ။ ပ ။ တတိယမၸိ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ အာနႏၵံ အာမေႏၲသိ -- ''ဣဃၤ ေမ တြံ၊ အာနႏၵ၊ ပါနီယံ အာဟရ၊ ပိပါသိေတာသၼိ၊ အာနႏၵ၊ ပိဝိႆာမီ''တိ။ ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ ေခါ အာယသၼာ အာနေႏၵာ ဘဂဝေတာ ပဋိႆုတြာ ပတၱံ ဂေဟတြာ ေယန သာ နဒီ ေတႏုပသကၤမိ။ အထ ေခါ သာ နဒီ စကၠစၧိႏၷာ ပရိတၱာ လုဠိတာ အာဝိလာ သႏၵမာနာ အာယသၼေႏၲ အာနေႏၵ ဥပသကၤမေႏၲ အစၧာ ဝိပၸသႏၷာ အနာဝိလာ သႏၵတိ။
 အထ ေခါ အာယသၼေတာ အာနႏၵႆ ဧတဒေဟာသိ -- ''အစၧရိယံ ဝတ၊ ေဘာ၊ အဗ႓ဳတံ ဝတ၊ ေဘာ၊ တထာဂတႆ မဟိဒၶိကတာ မဟာႏုဘာဝတာ! အယဥႇိ သာ နဒီ စကၠစၧိႏၷာ ပရိတၱာ လုဠိတာ အာဝိလာ သႏၵမာနာ မယိ ဥပသကၤမေႏၲ အစၧာ ဝိပၸသႏၷာ အနာဝိလာ သႏၵတီ''တိ!! ပေတၱန ပါနီယံ အာဒါယ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''အစၧရိယံ၊ ဘေႏၲ၊ အဗ႓ဳတံ၊ ဘေႏၲ၊ တထာဂတႆ မဟိဒၶိကတာ မဟာႏုဘာဝတာ! အယဥႇိ သာ၊ ဘေႏၲ၊ နဒီ စကၠစၧိႏၷာ ပရိတၱာ လုဠိတာ အာဝိလာ သႏၵမာနာ မယိ ဥပသကၤမေႏၲ အစၧာ ဝိပၸသႏၷာ အနာဝိလာ သႏၵတိ!! ပိဝတု ဘဂဝါ ပါနီယံ၊ ပိဝတု သုဂေတာ ပါနီယ''ႏၲိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ပါနီယံ အပါယိ [မူကြဲ-အပါသိ (သီ)] အထ ေခါ ဘဂဝါ မဟတာ ဘိကၡဳသံေဃန သဒၶႎ ေယန ကုကု႒ာ နဒီ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ကုကု႒ံ နဒႎ အေဇၩာဂါေဟတြာ ႏွတြာ စ ပိဝိတြာ စ ပစၥဳတၱရိတြာ ေယန အမၺဝနံ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ အာယသၼႏၲံ စုႏၵကံ အာမေႏၲသိ -- ''ဣဃၤ ေမ တြံ၊ စုႏၵက၊ စတုဂၢဳဏံ သံဃာဋႎ ပညာေပဟိ၊ ကိလေႏၲာသၼိ၊ စုႏၵက၊ နိပဇၨိႆာမီ''တိ (ဥဒါန၊၁၈၂။ ''ဧဝံ၊ ဘေႏၲ''တိ ေခါ အာယသၼာ စုႏၵေကာ ဘဂဝေတာ ပဋိႆုတြာ စတုဂၢဳဏံ သံဃာဋႎ ပညာေပသိ။ အထ ေခါ ဘဂဝါ ဒကၡိေဏန ပေႆန သီဟေသယ်ံ ကေပၸသိ ပါေဒ ပါဒံ အစၥာဓာယ သေတာ သမၸဇာေနာ ဥ႒ာနသညံ မနသိ ကရိတြာ။ အာယသၼာ ပန စုႏၵေကာ တေတၳဝ ဘဂဝေတာ ပုရေတာ နိသီဒိ။
 ''ဂႏ႖ာန ဗုေဒၶါ နဒိကံ ကုကု႒ံ၊
 အေစၧာဒကံ သာတုဒကံ [မူကြဲ-သာေတာဒကံ (သဗၺတၳ)] ဝိပၸသႏၷံ။
 ၾသဂါဟိ သတၳာ သုကိလႏၲ႐ူေပါ၊
 တထာဂေတာ အပၸဋိေမာဓ ေလာေက။
 ''ႏွတြာ စ ပိဝိတြာ စုဒတာရိ [မူကြဲ-ႏွတြာ စ ဥတၱရိ (က၊)] သတၳာ၊
 ပုရကၡေတာ ဘိကၡဳဂဏႆ မေဇၩ။
 သတၳာ ပဝတၱာ ဘဂဝါ ဣဓ ဓေမၼ၊
 ဥပါဂမိ အမၺဝနံ မေဟသိ။
 အာမႏၲယိ စုႏၵကံ နာမ ဘိကၡဳံ၊
 စတုဂၢဳဏံ သႏၴရ [မူကြဲ-ပတၳရ (သီ၊ ပီ၊)] ေမ နိပဇၨံ။
 ''ေသာ ေစာဒိေတာ ဘာဝိတေတၱန စုေႏၵာ၊
 စတုဂၢဳဏံ သႏၴရိ [မူကြဲ-ပတၳရိ (သီ၊ ပီ၊)] ခိပၸေမဝ။
 နိပဇၨိ သတၳာ သုကိလႏၲ႐ူေပါ၊
 စုေႏၵာပိ တတၳ ပမုေခ နိသီဒီ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ အာနႏၵံ အာမေႏၲသိ -- ''သိယာ ေခါ၊ ပနာနႏၵ၊ စုႏၵႆ ကမၼာရပုတၱႆ ေကာစိ ဝိပၸဋိသာရံ ဥပဒေဟယ် -- 'တႆ ေတ၊ အာဝုေသာ စုႏၵ၊ အလာဘာ၊ တႆ ေတ ဒုလႅဒၶံ ယႆ ေတ တထာဂေတာ ပစၧိမံ ပိ႑ပါတံ ဘုၪၨိတြာ ပရိနိဗၺဳေတာ'တိ။ စုႏၵႆာနႏၵ၊ ကမၼာရပုတၱႆ ဧဝံ ဝိပၸဋိသာေရာ ပဋိဝိေနာေဒတေဗၺာ --
 '''တႆ ေတ၊ အာဝုေသာ စုႏၵ၊ လာဘာ၊ တႆ ေတ သုလဒၶံ ယႆ ေတ တထာဂေတာ ပစၧိမံ ပိ႑ပါတံ ပရိဘုၪၨိတြာ ပရိနိဗၺဳေတာ။ သမၼဳခါ ေမတံ၊ အာဝုေသာ စုႏၵ၊ ဘဂဝေတာ သုတံ၊ သမၼဳခါ ပဋိဂၢဟိတံ -- ေဒြေမ ပိ႑ပါတာ သမသမဖလာ (ဥဒါန၊၁၃) သမသမဝိပါကာ အတိဝိယ အေညဟိ ပိ႑ပါေတဟိ မဟပၹလတရာ စ မဟာနိသံသတရာ စ။ ကတေမ ေဒြ? ယၪၥ ပိ႑ပါတံ ပရိဘုၪၨိတြာ တထာဂေတာ အႏုတၱရံ သမၼာသေမၺာဓႎ အဘိသမၺဳဇၩတိ၊ ယၪၥ ပိ႑ပါတံ ပရိဘုၪၨိတြာ အႏုပါဒိေသသာယ နိဗၺာနဓာတုယာ ပရိနိဗၺာယတိ။ ဣေမ ေဒြ ပိ႑ပါတာ သမသမဖလာ သမသမဝိပါကာ အတိဝိယ အေညဟိ ပိ႑ပါေတဟိ မဟပၹလတရာ စ မဟာနိသံသတရာ စ။
 '''အာယုသံဝတၱနိကံ အာယသၼတာ စုေႏၵန ကမၼာရပုေတၱန ကမၼံ ဥပစိတံ၊ ဝဏၰသံဝတၱနိကံ အာယသၼတာ စုေႏၵန ကမၼာရပုေတၱန ကမၼံ ဥပစိတံ၊ သုခသံဝတၱနိကံ အာယသၼတာ စုေႏၵန ကမၼာရပုေတၱန ကမၼံ ဥပစိတံ၊ သဂၢသံဝတၱနိကံ အာယသၼတာ စုေႏၵန ကမၼာရပုေတၱန ကမၼံ ဥပစိတံ၊ ယသသံဝတၱနိကံ အာယသၼတာ စုေႏၵန ကမၼာရပုေတၱန ကမၼံ ဥပစိတံ၊ အာဓိပေတယ်သံဝတၱနိကံ အာယသၼတာ စုေႏၵန ကမၼာရပုေတၱန ကမၼံ ဥပစိတ'ႏၲိ။ စုႏၵႆာနႏၵ၊ ကမၼာရပုတၱႆ ဧဝံ ဝိပၸဋိသာေရာ ပဋိဝိေနာေဒတေဗၺာ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ဒဒေတာ ပုညံ ပဝၯတိ၊
 သံယမေတာ ေဝရံ န စီယတိ။
 ကုသေလာ စ ဇဟာတိ ပါပကံ၊
 ရာဂေဒါသေမာဟကၡယာ သနိဗၺဳေတာ''တိ [မူကြဲ-ပရိနိဗၺဳေတာတိ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ)] ပၪၥမံ။
၆။ ပါဋလိဂါမိယသုတၱံ
 ၇၆။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ မဂေဓသု စာရိကံ စရမာေနာ မဟတာ ဘိကၡဳသံေဃန သဒၶႎ ေယန ပါဋလိဂါေမာ တဒဝသရိ။ အေႆာသုံ ေခါ ပါဋလိဂါမိယာ [မူကြဲ-ပါဋလိဂါမိကာ (ဒီ၊ နိ၊ ၂။၁၄၈)] ဥပါသကာ -- ''ဘဂဝါ ကိရ မဂေဓသု စာရိကံ စရမာေနာ မဟတာ ဘိကၡဳသံေဃန သဒၶႎ ပါဋလိဂါမံ အႏုပၸေတၱာ''တိ။ အထ ေခါ ပါဋလိဂါမိယာ ဥပါသကာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒႎသု။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷာ ေခါ ပါဋလိဂါမိယာ ဥပါသကာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစုံ -- ''အဓိဝါေသတု ေနာ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ အာဝသထာဂါရ''ႏၲိ။ အဓိဝါေသသိ ဘဂဝါ တုဏွီဘာေဝန။
 အထ (ဥဒါန၊၁၄) ေခါ ပါဋလိဂါမိယာ ဥပါသကာ ဘဂဝေတာ အဓိဝါသနံ ဝိဒိတြာ ဥ႒ာယာသနာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ပဒကၡိဏံ ကတြာ ေယနာဝသထာဂါရံ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ သဗၺသႏၴရႎ အာဝသထာဂါရံ သႏၴရိတြာ အာသနာနိ ပညာေပတြာ ဥဒကမဏိကံ ပတိ႒ာေပတြာ ေတလပၸဒီပံ အာေရာေပတြာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ အ႒ံသု။ ဧကမႏၲံ ဌိတာ ေခါ ပါဋလိဂါမိယာ ဥပါသကာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစုံ -- ''သဗၺသႏၴရိသႏၴတံ [မူကြဲ-သဗၺသႏၴရႎ သႏၴတံ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ)] ဘေႏၲ၊ အာဝသထာဂါရံ၊ အာသနာနိ ပညတၱာနိ၊ ဥဒကမဏိေကာ ပတိ႒ာပိေတာ [မူကြဲ-ဥဒကမဏိကံ ပတိ႒ာပိတံ (သ်ာ၊)] ေတလပၸဒီေပါ အာေရာပိေတာ။ ယႆဒါနိ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ ကာလံ မညတီ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ သဒၶႎ ဘိကၡဳသံေဃန ေယန အာဝသထာဂါရံ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ပါေဒ ပကၡာေလတြာ အာဝသထာဂါရံ ပဝိသိတြာ မဇၩိမံ ထမ႓ံ နိႆာယ ပုရတၳာဘိမုေခါ နိသီဒိ။ ဘိကၡဳသံေဃာပိ ေခါ ပါေဒ ပကၡာေလတြာ အာဝသထာဂါရံ ပဝိသိတြာ ပစၧိမံ ဘိတၱႎ နိႆာယ ပုရတၳာဘိမုေခါ နိသီဒိ ဘဂဝႏၲံေယဝ ပုရကၡတြာ။ ပါဋလိဂါမိယာပိ ေခါ ဥပါသကာ ပါေဒ ပကၡာေလတြာ အာဝသထာဂါရံ ပဝိသိတြာ ပုရတၳိမံ ဘိတၱႎ နိႆာယ ပစၧိမာဘိမုခါ နိသီဒႎသု ဘဂဝႏၲံေယဝ ပုရကၡတြာ။ အထ ေခါ ဘဂဝါ ပါဋလိဂါမိေယ ဥပါသေက အာမေႏၲသိ --
 ''ပၪၥိေမ၊ ဂဟပတေယာ၊ အာဒီနဝါ ဒုႆီလႆ သီလဝိပတၱိယာ။ ကတေမ ပၪၥ? ဣဓ၊ ဂဟပတေယာ၊ ဒုႆီေလာ သီလဝိပေႏၷာ ပမာဒါဓိကရဏံ မဟတႎ ေဘာဂဇာနႎ နိဂစၧတိ။ အယံ ပဌေမာ အာဒီနေဝါ ဒုႆီလႆ သီလဝိပတၱိယာ။
 ''ပုန စပရံ၊ ဂဟပတေယာ၊ ဒုႆီလႆ သီလဝိပႏၷႆ ပါပေကာ ကိတၱိသေဒၵါ အဗ႓ဳဂၢစၧတိ။ အယံ ဒုတိေယာ အာဒီနေဝါ ဒုႆီလႆ သီလဝိပတၱိယာ။
 ''ပုန စပရံ၊ ဂဟပတေယာ၊ ဒုႆီေလာ သီလဝိပေႏၷာ ယညေဒဝ ပရိသံ ဥပသကၤမတိ -- ယဒိ ခတၱိယပရိသံ၊ ယဒိ ျဗာဟၼဏပရိသံ၊ ယဒိ ဂဟပတိပရိသံ၊ ယဒိ သမဏပရိသံ -- အဝိသာရေဒါ ဥပသကၤမတိ မကၤုဘူေတာ။ အယံ တတိေယာ အာဒီနေဝါ ဒုႆီလႆ သီလဝိပတၱိယာ။
 ''ပုန စပရံ၊ ဂဟပတေယာ၊ ဒုႆီေလာ သီလဝိပေႏၷာ သမၼဴေဠႇာ ကာလံ ကေရာတိ။ အယံ စတုေတၳာ အာဒီနေဝါ ဒုႆီလႆ သီလဝိပတၱိယာ။
 ''ပုန (ဥဒါန၊၁၅) စပရံ၊ ဂဟပတေယာ၊ ဒုႆီေလာ သီလဝိပေႏၷာ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂၢတႎ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇၨတိ။ အယံ ပၪၥေမာ အာဒီနေဝါ ဒုႆီလႆ သီလဝိပတၱိယာ။ ဣေမ ေခါ၊ ဂဟပတေယာ၊ ပၪၥ အာဒီနဝါ ဒုႆီလႆ သီလဝိပတၱိယာ။
 ''ပၪၥိေမ၊ ဂဟပတေယာ၊ အာနိသံသာ သီလဝေတာ သီလသမၸဒါယ။ ကတေမ ပၪၥ? ဣဓ၊ ဂဟပတေယာ၊ သီလဝါ သီလသမၸေႏၷာ အပၸမာဒါဓိကရဏံ မဟႏၲံ ေဘာဂကၡႏၶံ အဓိဂစၧတိ။ အယံ ပဌေမာ အာနိသံေသာ သီလဝေတာ သီလသမၸဒါယ။
 ''ပုန စပရံ၊ ဂဟပတေယာ၊ သီလဝေတာ သီလသမၸႏၷႆ ကလ်ာေဏာ ကိတၱိသေဒၵါ အဗ႓ဳဂၢစၧတိ။ အယံ ဒုတိေယာ အာနိသံေသာ သီလဝေတာ သီလသမၸဒါယ။
 ''ပုန စပရံ၊ ဂဟပတေယာ၊ သီလဝါ သီလသမၸေႏၷာ ယညေဒဝ ပရိသံ ဥပသကၤမတိ -- ယဒိ ခတၱိယပရိသံ၊ ယဒိ ျဗာဟၼဏပရိသံ၊ ယဒိ ဂဟပတိပရိသံ၊ ယဒိ သမဏပရိသံ -- ဝိသာရေဒါ ဥပသကၤမတိ အမကၤုဘူေတာ။ အယံ တတိေယာ အာနိသံေသာ သီလဝေတာ သီလသမၸဒါယ။
 ''ပုန စပရံ၊ ဂဟပတေယာ၊ သီလဝါ သီလသမၸေႏၷာ အသမၼဴေဠႇာ ကာလကၤေရာတိ။ အယံ စတုေတၳာ အာနိသံေသာ သီလဝေတာ သီလသမၸဒါယ။
 ''ပုန စပရံ၊ ဂဟပတေယာ၊ သီလဝါ သီလသမၸေႏၷာ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတႎ သဂၢံ ေလာကံ ဥပပဇၨတိ။ အယံ ပၪၥေမာ အာနိသံေသာ သီလဝေတာ သီလသမၸဒါယ။ ဣေမ ေခါ၊ ဂဟပတေယာ၊ ပၪၥ အာနိသံသာ သီလဝေတာ သီလသမၸဒါယာ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ပါဋလိဂါမိေယ ဥပါသေက ဗဟုေဒဝ ရတၱႎ ဓမၼိယာ ကထာယ သႏၵေႆတြာ သမာဒေပတြာ သမုေတေဇတြာ သမၸဟံေသတြာ ဥေယ်ာေဇသိ -- ''အဘိကၠႏၲာ ေခါ၊ ဂဟပတေယာ၊ ရတၱိ၊ ယႆဒါနိ တုေမွ ကာလံ မညထာ''တိ။ [မူကြဲ-''ဧဝံ ဘေႏၲ''တိ ေခါပါဋလိဂါမိယာ ဥပါသကာ ဘဂဝေတာ ပဋိႆုတြာ (မဟာဝ၊ ၂၈၅၊ ဒီ၊ နိ၊ ၂။၁၅၁)] အထ ေခါ ပါဋလိဂါမိယာ ဥပါသကာ ဘဂဝေတာ ဘာသိတံ အဘိနႏၵိတြာ အႏုေမာဒိတြာ [မူကြဲ-''ဧဝံ ဘေႏၲ''တိ ေခါပါဋလိဂါမိယာ ဥပါသကာ ဘဂဝေတာ ပဋိႆုတြာ (မဟာဝ၊ ၂၈၅၊ ဒီ၊ နိ၊ ၂။၁၅၁)] ဥ႒ာယာသနာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ပဒကၡိဏံ ကတြာ ပကၠမႎသု။ အထ ေခါ ဘဂဝါ အစိရပကၠေႏၲသု ပါဋလိဂါမိေယသု ဥပါသေကသု သုညာဂါရံ ပါဝိသိ။
 ေတန (ဥဒါန၊၁၆) ေခါ ပန သမေယန သုနိဓဝႆကာရာ [မူကြဲ-သုနီဓဝႆကာရာ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ၊)] မဂဓမဟာမတၱာ ပါဋလိဂါေမ နဂရံ မာေပႏၲိ ဝဇၨီနံ ပဋိဗာဟာယ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန သမၺဟုလာ ေဒဝတာေယာ သဟႆသဟေႆဝ [မူကြဲ-သဟေႆဝ (သ်ာ၊ က)] သဟႆေႆဝ (ပီ၊)] ပါဋလိဂါေမ ဝတၳဴနိ ပရိဂၢဏွႏၲိ။ ယသၼႎ ပေဒေသ မေဟသကၡာ ေဒဝတာ ဝတၳဴနိ ပရိဂၢဏွႏၲိ မေဟသကၡာနံ တတၳ ရညံ ရာဇမဟာမတၱာနံ စိတၱာနိ နမႏၲိ နိေဝသနာနိ မာေပတုံ။ ယသၼႎ ပေဒေသ မဇၩိမာ ေဒဝတာ ဝတၳဴနိ ပရိဂၢဏွႏၲိ မဇၩိမာနံ တတၳ ရညံ ရာဇမဟာမတၱာနံ စိတၱာနိ နမႏၲိ နိေဝသနာနိ မာေပတုံ။ ယသၼႎ ပေဒေသ နီစာ ေဒဝတာ ဝတၳဴနိ ပရိဂၢဏွႏၲိ နီစာနံ တတၳ ရညံ ရာဇမဟာမတၱာနံ စိတၱာနိ နမႏၲိ နိေဝသနာနိ မာေပတုံ။
 အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ ဒိေဗၺန စကၡဳနာ ဝိသုေဒၶန အတိကၠႏၲမာႏုသေကန တာ ေဒဝတာေယာ သဟႆသဟေႆဝ ပါဋလိဂါေမ ဝတၳဴနိ ပရိဂၢဏွႏၲိေယာ။ ယသၼႎ ပေဒေသ မေဟသကၡာ ေဒဝတာ ဝတၳဴနိ ပရိဂၢဏွႏၲိ၊ မေဟသကၡာနံ တတၳ ရညံ ရာဇမဟာမတၱာနံ စိတၱာနိ နမႏၲိ နိေဝသနာနိ မာေပတုံ။ ယသၼႎ ပေဒေသ မဇၩိမာ ေဒဝတာ ဝတၳဴနိ ပရိဂၢဏွႏၲိ၊ မဇၩိမာနံ တတၳ ရညံ ရာဇမဟာမတၱာနံ စိတၱာနိ နမႏၲိ နိေဝသနာနိ မာေပတုံ။ ယသၼႎ ပေဒေသ နီစာ ေဒဝတာ ဝတၳဴနိ ပရိဂၢဏွႏၲိ၊ နီစာနံ တတၳ ရညံ ရာဇမဟာမတၱာနံ စိတၱာနိ နမႏၲိ နိေဝသနာနိ မာေပတုံ။ အထ ေခါ ဘဂဝါ တႆာ ရတၱိယာ ပစၥဴသသမေယ ပစၥဳ႒ာယ အာယသၼႏၲံ အာနႏၵံ အာမေႏၲသိ --
 ''ေက ႏု ေခါ [မူကြဲ-ေကာ ႏု ေခါ (သဗၺတၳ)] အာနႏၵ ပါဋလိဂါေမ နဂရံ မာေပႏၲီ''တိ [မူကြဲ-မာေပတီတိ (သဗၺတၳ)]။ ''သုနိဓဝႆကာရာ၊ ဘေႏၲ၊ မဂဓမဟာမတၱာ ပါဋလိဂါေမ နဂရံ မာေပႏၲိ ဝဇၨီနံ ပဋိဗာဟာယာ''တိ။ ''ေသယ်ထာပိ၊ အာနႏၵ၊ ေဒေဝဟိ တာဝတႎေသဟိ သဒၶႎ မေႏၲတြာ၊ ဧဝေမဝ ေခါ၊ အာနႏၵ၊ သုနိဓဝႆကာရာ မဂဓမဟာမတၱာ ပါဋလိဂါေမ နဂရံ မာေပႏၲိ ဝဇၨီနံ ပဋိဗာဟာယ။ ဣဓာဟံ၊ အာနႏၵ၊ အဒၵသံ ဒိေဗၺန စကၡဳနာ ဝိသုေဒၶန အတိကၠႏၲမာႏုသေကန သမၺဟုလာ ေဒဝတာေယာ သဟႆသဟေႆဝ ပါဋလိဂါေမ ဝတၳဴနိ ပရိဂၢဏွႏၲိေယာ။ ယသၼႎ ပေဒေသ မေဟသကၡာ ေဒဝတာ ဝတၳဴနိ ပရိဂၢဏွႏၲိ မေဟသကၡာနံ တတၳ ရညံ ရာဇမဟာမတၱာနံ စိတၱာနိ နမႏၲိ နိေဝသနာနိ မာေပတုံ။ ယသၼႎ ပေဒေသ မဇၩိမာ ေဒဝတာ ဝတၳဴနိ ပရိဂၢဏွႏၲိ မဇၩိမာနံ တတၳ ရညံ ရာဇမဟာမတၱာနံ စိတၱာနိ နမႏၲိ နိေဝသနာနိ မာေပတုံ။ ယသၼႎ (ဥဒါန၊၁၇) ပေဒေသ နီစာ ေဒဝတာ ဝတၳဴနိ ပရိဂၢဏွႏၲိ နီစာနံ တတၳ ရညံ ရာဇမဟာမတၱာနံ စိတၱာနိ နမႏၲိ နိေဝသနာနိ မာေပတုံ။ ယာဝတာ၊ အာနႏၵ၊ အရိယံ အာယတနံ ယာဝတာ ဝဏိပၸေထာ ဣဒံ အဂၢနဂရံ ဘဝိႆတိ ပါဋလိပုတၱံ ပုဋေဘဒနံ။ ပါဋလိပုတၱႆ ေခါ၊ အာနႏၵ၊ တေယာ အႏၲရာယာ ဘဝိႆႏၲိ -- အဂၢိေတာ ဝါ ဥဒကေတာ ဝါ မိထုေဘဒေတာ ဝါ''တိ။
 အထ ေခါ သုနိဓဝႆကာရာ မဂဓမဟာမတၱာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝတာ သဒၶႎ သေမၼာဒႎသု။ သေမၼာဒနီယံ ကထံ သာရာဏိယံ [မူကြဲ-သာရာဏီယံ (သီ၊ သ်ာ၊ ကံ၊ ပီ၊)] ဝီတိသာေရတြာ ဧကမႏၲံ အ႒ံသု။ ဧကမႏၲံ ဌိတာ ေခါ သုနိဓဝႆကာရာ မဂဓမဟာမတၱာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစုံ -- ''အဓိဝါေသတု ေနာ ဘဝံ ေဂါတေမာ အဇၨတနာယ ဘတၱံ သဒၶႎ ဘိကၡဳသံေဃနာ''တိ။ အဓိဝါေသသိ ဘဂဝါ တုဏွီဘာေဝန။
 အထ ေခါ သုနိဓဝႆကာရာ မဂဓမဟာမတၱာ ဘဂဝေတာ အဓိဝါသနံ ဝိဒိတြာ ေယန သေကာ အာဝသေထာ ေတႏုပသကၤမႎသု၊ ဥပသကၤမိတြာ သေက အာဝသေထ ပဏီတံ ခါဒနီယံ ေဘာဇနီယံ ပဋိယာဒါေပတြာ ဘဂဝေတာ ကာလံ အာေရာေစသုံ -- ''ကာေလာ၊ ေဘာ ေဂါတမ၊ နိ႒ိတံ ဘတၱ''ႏၲိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ပုဗၺဏွသမယံ နိဝါေသတြာ ပတၱစီဝရမာဒါယ သဒၶႎ ဘိကၡဳသံေဃန ေယန သုနိဓဝႆကာရာနံ မဂဓမဟာမတၱာနံ အာဝသေထာ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ပညေတၱ အာသေန နိသီဒိ။ အထ ေခါ သုနိဓဝႆကာရာ မဂဓမဟာမတၱာ ဗုဒၶပၸမုခံ ဘိကၡဳသံဃံ ပဏီေတန ခါဒနီေယန ေဘာဇနီေယန သဟတၳာ သႏၲေပၸသုံ သမၸဝါေရသုံ။
 အထ ေခါ သုနိဓဝႆကာရာ မဂဓမဟာမတၱာ ဘဂဝႏၲံ ဘုတၱာဝႎ ၾသနီတပတၱပါဏႎ အညတရံ နီစံ အာသနံ ဂေဟတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒႎသု။ ဧကမႏၲံ နိသိေႏၷ ေခါ သုနိဓဝႆကာေရ မဂဓမဟာမေတၱ ဘဂဝါ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ အႏုေမာဒိ --
 ''ယသၼႎ ပေဒေသ ကေပၸတိ၊ ဝါသံ ပ႑ိတဇာတိေယာ။
 သီလဝေႏၲတၳ ေဘာေဇတြာ၊ သညေတ ျဗဟၼစာရေယာ [မူကြဲ-ျဗဟၼစာရိေနာ (သ်ာ)] ျဗဟၼစရိေယ (ပီ၊ က)]
 ''ယာ (ဥဒါန၊၁၈) တတၳ ေဒဝတာ အာသုံ၊ တာသံ ဒကၡိဏမာဒိေသ။
 တာ ပူဇိတာ ပူဇယႏၲိ၊ မာနိတာ မာနယႏၲိ နံ။
 ''တေတာ နံ အႏုကမၸႏၲိ၊ မာတာ ပုတၱံဝ ၾသရသံ။
 ေဒဝတာႏုကမၸိေတာ ေပါေသာ၊ သဒါ ဘျဒာနိ ပႆတီ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ သုနိဓဝႆကာရာနံ မဂဓမဟာမတၱာနံ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ အႏုေမာဒိတြာ ဥ႒ာယာသနာ ပကၠာမိ။
 ေတန ေခါ ပန သမေယန သုနိဓဝႆကာရာ မဂဓမဟာမတၱာ ဘဂဝႏၲံ ပိ႒ိေတာ ပိ႒ိေတာ အႏုဗႏၶာ ေဟာႏၲိ -- ''ေယနဇၨ သမေဏာ ေဂါတေမာ ဒြါေရန နိကၡမိႆတိ တံ 'ေဂါတမဒြါရံ' နာမ ဘဝိႆတိ။ ေယန တိေတၳန ဂဂႍ နဒႎ တရိႆတိ တံ 'ေဂါတမတိတၳံ' နာမ ဘဝိႆတီ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ေယန ဒြါေရန နိကၡမိ တံ 'ေဂါတမဒြါရံ' နာမ အေဟာသိ။ အထ ေခါ ဘဂဝါ ေယန ဂဂၤါ နဒီ ေတႏုပသကၤမိ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဂဂၤါ နဒီ ပူရာ ေဟာတိ သမတိတၱိကာ ကာကေပယ်ာ။ အေပၸကေစၥ မႏုႆာ နာဝံ ပရိေယသႏၲိ၊ အေပၸကေစၥ ဥဠဳမၸံ ပရိေယသႏၲိ၊ အေပၸကေစၥ ကုလႅံ ဗႏၶႏၲိ အပါရာ ပါရံ ဂႏၲဳကာမာ။ အထ ေခါ ဘဂဝါ -- ေသယ်ထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိေသာ သမိၪၨိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာေရယ်၊ ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိေၪၨယ်၊ ဧဝေမဝ -- ဂဂၤါယ နဒိယာ ၾသရိမတီေရ [မူကြဲ-ၾသရိမတီရာ (ဗဟူသု) မဟာဝ၊ ၂၈၆၊ ဒီ၊ နိ၊ ၂။၁၅၄) ပႆိတဗၺံ)] အႏၲရဟိေတာ ပါရိမတီေရ ပစၥဳ႒ာသိ သဒၶႎ ဘိကၡဳသံေဃန။
 အဒၵသာ ေခါ ဘဂဝါ ေတ မႏုေႆ အေပၸကေစၥ နာဝံ ပရိေယသေႏၲ၊ အေပၸကေစၥ ဥဠဳမၸံ ပရိေယသေႏၲ၊ အေပၸကေစၥ ကုလႅံ ဗႏၶေႏၲ အပါရာ ပါရံ ဂႏၲဳကာေမ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ေယ တရႏၲိ အဏၰဝံ သရံ၊
 ေသတုံ ကတြာန ဝိသဇၨ ပလႅလာနိ။
 ကုလႅဥႇိ ဇေနာ ပဗႏၶတိ [မူကြဲ-ဗႏၶတိ (သ်ာ၊ ပီ)]
 တိဏၰာ [မူကြဲ-နိတိဏၰာ (က၊)] ေမဓာဝိေနာ ဇနာ''တိ။ ဆ႒ံ။
၇။ ဒြိဓာပထသုတၱံ
 ၇၇။ ဧဝံ (ဥဒါန၊၁၉) ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ေကာသေလသု အဒၶါနမဂၢပဋိပေႏၷာ ေဟာတိ အာယသၼတာ နာဂသမာေလန ပစၧာသမေဏန။ အဒၵသာ ေခါ အာယသၼာ နာဂသမာေလာ အႏၲရာမေဂၢ ဒြိဓာပထံ [မူကြဲ-ေဒြဓာပထံ (သီ)] ဒိသြာန ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''အယံ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ ပေႏၴာ၊ ဣမိနာ ဂစၧာမာ''တိ။ ဧဝံ ဝုေတၱ၊ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ နာဂသမာလံ ဧတဒေဝါစ -- ''အယံ၊ နာဂသမာလ၊ ပေႏၴာ၊ ဣမိနာ ဂစၧာမာ''တိ။
 ဒုတိယမၸိ။ ပ ။ တတိယမၸိ ေခါ အာယသၼာ နာဂသမာေလာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''အယံ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝါ ပေႏၴာ၊ ဣမိနာ ဂစၧာမာ''တိ။ တတိယမၸိ ေခါ ဘဂဝါ အာယသၼႏၲံ နာဂသမာလံ ဧတဒေဝါစ -- ''အယံ၊ နာဂသမာလ၊ ပေႏၴာ၊ ဣမိနာ ဂစၧာမာ''တိ။ အထ ေခါ အာယသၼာ နာဂသမာေလာ ဘဂဝေတာ ပတၱစီဝရံ တေတၳဝ ဆမာယံ နိကၡိပိတြာ ပကၠာမိ -- ''ဣဒံ၊ ဘေႏၲ၊ ဘဂဝေတာ ပတၱစီဝရ''ႏၲိ။
 အထ ေခါ အာယသၼေတာ နာဂသမာလႆ ေတန ပေႏၴန ဂစၧႏၲႆ အႏၲရာမေဂၢ ေစာရာ နိကၡမိတြာ ဟေတၳဟိ စ ပါေဒဟိ စ အာေကာေဋသုံ ပတၱၪၥ ဘိႏၵႎသု သံဃာဋိၪၥ ဝိပၹာေလသုံ။ အထ ေခါ အာယသၼာ နာဂသမာေလာ ဘိေႏၷန ပေတၱန ဝိပၹာလိတာယ သံဃာဋိယာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိေႏၷာ ေခါ အာယသၼာ နာဂသမာေလာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''ဣဓ မယွံ၊ ဘေႏၲ၊ ေတန ပေႏၴန ဂစၧႏၲႆ အႏၲရာမေဂၢ ေစာရာ နိကၡမိတြာ ဟေတၳဟိ စ ပါေဒဟိ စ အာေကာေဋသုံ၊ ပတၱၪၥ ဘိႏၵႎသု၊ သံဃာဋိၪၥ ဝိပၹာေလသု''ႏၲိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''သဒၶႎ စရေမကေတာ ဝသံ၊
 မိေႆာ အညဇေနန ေဝဒဂူ။
 ဝိဒြါ ပဇဟာတိ ပါပကံ၊
 ေကာေၪၥာ ခီရပေကာဝ နိႏၷဂ''ႏၲိ။ သတၱမံ။
၈။ ဝိသာခါသုတၱံ
 ၇၈။ ဧဝံ (ဥဒါန၊၁၉ဝ) ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ပုဗၺာရာေမ မိဂါရမာတုပါသာေဒ။ ေတန ေခါ ပန သမေယန ဝိသာခါယ မိဂါရမာတုယာ နတၱာ ကာလကၤတာ ေဟာတိ ပိယာ မနာပါ။ အထ ေခါ ဝိသာခါ မိဂါရမာတာ အလႅဝတၳာ အလႅေကသာ ဒိဝါ ဒိဝႆ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိႏၷံ ေခါ ဝိသာခံ မိဂါရမာတရံ ဘဂဝါ ဧတဒေဝါစ --
 ''ဟႏၵ ကုေတာ ႏု တြံ၊ ဝိသာေခ၊ အာဂစၧသိ အလႅဝတၳာ အလႅေကသာ ဣဓူပသကၤႏၲာ ဒိဝါ ဒိဝႆာ''တိ? ''နတၱာ ေမ၊ ဘေႏၲ၊ ပိယာ မနာပါ ကာလကၤတာ။ ေတနာဟံ အလႅဝတၳာ အလႅေကသာ ဣဓူပသကၤႏၲာ ဒိဝါ ဒိဝႆာ''တိ။ ''ဣေစၧယ်ာသိ တြံ၊ ဝိသာေခ၊ ယာဝတိကာ [မူကြဲ-ယာဝတကာ (?)] သာဝတၳိယာ မႏုႆာ တာဝတိေက [မူကြဲ-တာဝတေက (?)] ပုေတၱ စ နတၱာေရာ စာ''တိ? ''ဣေစၧယ်ာဟံ၊ ဘဂဝါ [မူကြဲ-ဣေစၧယ်ာဟံ ဘေႏၲ ဘဂဝါ (သ်ာ၊)] ယာဝတိကာ သာဝတၳိယာ မႏုႆာ တာဝတိေက ပုေတၱ စ နတၱာေရာ စာ''တိ။
 ''ကီဝဗဟုကာ ပန၊ ဝိသာေခ၊ သာဝတၳိယာ မႏုႆာ ေဒဝသိကံ ကာလံ ကေရာႏၲီ''တိ? ''ဒသပိ၊ ဘေႏၲ၊ သာဝတၳိယာ မႏုႆာ ေဒဝသိကံ ကာလံ ကေရာႏၲိ၊ နဝပိ၊ ဘေႏၲ။ အ႒ပိ၊ ဘေႏၲ။ သတၱပိ၊ ဘေႏၲ။ ဆပိ၊ ဘေႏၲ။ ပၪၥပိ၊ ဘေႏၲ။ စတၱာေရာပိ၊ ဘေႏၲ။ တီဏိပိ၊ ဘေႏၲ။ ေဒြပိ၊ ဘေႏၲ၊ သာဝတၳိယာ မႏုႆာ ေဒဝသိကံ ကာလံ ကေရာႏၲိ။ ဧေကာပိ၊ ဘေႏၲ၊ သာဝတၳိယာ မႏုေႆာ ေဒဝသိကံ ကာလံ ကေရာတိ။ အဝိဝိတၱာ၊ ဘေႏၲ၊ သာဝတၳိ မႏုေႆဟိ ကာလံ ကေရာေႏၲဟီ''တိ။
 ''တံ ကႎ မညသိ၊ ဝိသာေခ၊ အပိ ႏု တြံ ကဒါစိ ကရဟစိ အနလႅဝတၳာ ဝါ ဘေဝယ်ာသိ အနလႅေကသာ ဝါ''တိ? ''ေနာ ေဟတံ၊ ဘေႏၲ၊ အလံ ေမ၊ ဘေႏၲ၊ တာဝ ဗဟုေကဟိ ပုေတၱဟိ စ နတၱာေရဟိ စာ''တိ။
 ''ေယသံ ေခါ၊ ဝိသာေခ၊ သတံ ပိယာနိ၊ သတံ ေတသံ ဒုကၡာနိ၊ ေယသံ နဝုတိ ပိယာနိ၊ နဝုတိ ေတသံ ဒုကၡာနိ၊ ေယသံ အသီတိ ပိယာနိ၊ အသီတိ ေတသံ ဒုကၡာနိ၊ ေယသံ သတၱတိ ပိယာနိ၊ သတၱတိ ေတသံ ဒုကၡာနိ၊ ေယသံ သ႒ိ ပိယာနိ၊ သ႒ိ ေတသံ ဒုကၡာနိ၊ ေယသံ ပညာသံ ပိယာနိ၊ ပညာသံ ေတသံ ဒုကၡာနိ၊ ေယသံ စတၱာရီသံ ပိယာနိ၊ စတၱာရီသံ ေတသံ ဒုကၡာနိ၊ ေယသံ တႎသံ ပိယာနိ၊ တႎသံ ေတသံ ဒုကၡာနိ၊ ေယသံ ဝီသတိ ပိယာနိ၊ ဝီသတိ ေတသံ ဒုကၡာနိ၊ ေယသံ ဒသ (ဥဒါန၊၁၁) ပိယာနိ၊ ဒသ ေတသံ ဒုကၡာနိ၊ ေယသံ နဝ ပိယာနိ၊ နဝ ေတသံ ဒုကၡာနိ၊ ေယသံ အ႒ ပိယာနိ၊ အ႒ ေတသံ ဒုကၡာနိ၊ ေယသံ သတၱ ပိယာနိ၊ သတၱ ေတသံ ဒုကၡာနိ၊ ေယသံ ဆ ပိယာနိ၊ ဆ ေတသံ ဒုကၡာနိ၊ ေယသံ ပၪၥ ပိယာနိ၊ ပၪၥ ေတသံ ဒုကၡာနိ၊ ေယသံ စတၱာရိ ပိယာနိ၊ စတၱာရိ ေတသံ ဒုကၡာနိ၊ ေယသံ တီဏိ ပိယာနိ၊ တီဏိ ေတသံ ဒုကၡာနိ၊ ေယသံ ေဒြ ပိယာနိ၊ ေဒြ ေတသံ ဒုကၡာနိ၊ ေယသံ ဧကံ ပိယံ၊ ဧကံ ေတသံ ဒုကၡံ၊ ေယသံ နတၳိ ပိယံ၊ နတၳိ ေတသံ ဒုကၡံ၊ အေသာကာ ေတ ဝိရဇာ အႏုပါယာသာတိ ဝဒါမီ''တိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''ေယ ေကစိ ေသာကာ ပရိေဒဝိတာ ဝါ၊
 ဒုကၡာ စ [မူကြဲ-ဒုကၡာ ဝ (အ႒၊)] ေလာကသၼိမေနက႐ူပါ။
 ပိယံ ပဋိစၥပၸဘဝႏၲိ ဧေတ၊
 ပိေယ အသေႏၲ န ဘဝႏၲိ ဧေတ။
 ''တသၼာ ဟိ ေတ သုခိေနာ ဝီတေသာကာ၊
 ေယသံ ပိယံ နတၳိ ကုဟိၪၥိ ေလာေက။
 တသၼာ အေသာကံ ဝိရဇံ ပတၳယာေနာ၊
 ပိယံ န ကယိရာထ ကုဟိၪၥိ ေလာေက''တိ။ အ႒မံ။
၉။ ပဌမဒဗၺသုတၱံ
 ၇၉။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂေဟ ဝိဟရတိ ေဝဠဳဝေန ကလႏၵကနိဝါေပ။ အထ ေခါ အာယသၼာ ဒေဗၺာ မလႅပုေတၱာ ေယန ဘဂဝါ ေတႏုပသကၤမိ၊ ဥပသကၤမိတြာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ဧကမႏၲံ နိသီဒိ။ ဧကမႏၲံ နိသိေႏၷာ ေခါ အာယသၼာ ဒေဗၺာ မလႅပုေတၱာ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''ပရိနိဗၺာနကာေလာ ေမ ဒါနိ၊ သုဂတာ''တိ။ ''ယႆဒါနိ တြံ၊ ဒဗၺ၊ ကာလံ မညသီ''တိ။
 အထ ေခါ အာယသၼာ ဒေဗၺာ မလႅပုေတၱာ ဥ႒ာယာသနာ ဘဂဝႏၲံ အဘိဝါေဒတြာ ပဒကၡိဏံ ကတြာ ေဝဟာသံ အဗ႓ဳဂၢႏ႖ာ အာကာေသ အႏၲလိေကၡ ပလႅေကၤန နိသီဒိတြာ ေတေဇာဓာတုံ သမာပဇၨိတြာ ဝု႒ဟိတြာ ပရိနိဗၺာယိ။
 အထ (ဥဒါန၊၁၂) ေခါ အာယသၼေတာ ဒဗၺႆ မလႅပုတၱႆ ေဝဟာသံ အဗ႓ဳဂၢႏ႖ာ အာကာေသ အႏၲလိေကၡ ပလႅေကၤန နိသီဒိတြာ ေတေဇာဓာတုံ သမာပဇၨိတြာ ဝု႒ဟိတြာ ပရိနိဗၺဳတႆ သရီရႆ စ်ာယမာနႆ ဍယွမာနႆ ေနဝ ဆာရိကာ ပညာယိတၳ န မသိ။ ေသယ်ထာပိ နာမ သပၸိႆ ဝါ ေတလႆ ဝါ စ်ာယမာနႆ ဍယွမာနႆ ေနဝ ဆာရိကာ ပညာယတိ န မသိ၊ ဧဝေမဝ အာယသၼေတာ ဒဗၺႆ မလႅပုတၱႆ ေဝဟာသံ အဗ႓ဳဂၢႏ႖ာ အာကာေသ အႏၲလိေကၡ ပလႅေကၤန နိသီဒိတြာ ေတေဇာဓာတုံ သမာပဇၨိတြာ ဝု႒ဟိတြာ ပရိနိဗၺဳတႆ သရီရႆ စ်ာယမာနႆ ဍယွမာနႆ ေနဝ ဆာရိကာ ပညာယိတၳ န မသီတိ။
 အထ ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''အေဘဒိ ကာေယာ နိေရာဓိ သညာ၊
 ေဝဒနာ သီတိဘဝႎသု [မူကြဲ-ပီတိဒဟံသု (သီ၊ ပီ)] သီတိဒဟႎသု (က၊)] သဗၺာ။
 ဝူပသမႎသု သခၤါရာ၊
 ဝိညာဏံ အတၳမာဂမာ''တိ။ နဝမံ။
၁ဝ။ ဒုတိယဒဗၺသုတၱံ
 ၈ဝ။ ဧဝံ ေမ သုတံ -- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတၳိယံ ဝိဟရတိ ေဇတဝေန အနာထပိ႑ိကႆ အာရာေမ။ တၾတ ေခါ ဘဂဝါ ဘိကၡဴ အာမေႏၲသိ -- ''ဘိကၡေဝါ''တိ။ ''ဘဒေႏၲ''တိ ေတ ဘိကၡဴ ဘဂဝေတာ ပစၥေႆာသုံ။ ဘဂဝါ ဧတဒေဝါစ --
 ''ဒဗၺႆ၊ ဘိကၡေဝ၊ မလႅပုတၱႆ ေဝဟာသံ အဗ႓ဳဂၢႏ႖ာ အာကာေသ အႏၲလိေကၡ ပလႅေကၤန နိသီဒိတြာ ေတေဇာဓာတုံ သမာပဇၨိတြာ ဝု႒ဟိတြာ ပရိနိဗၺဳတႆ သရီရႆ စ်ာယမာနႆ ဍယွမာနႆ ေနဝ ဆာရိကာ ပညာယိတၳ န မသိ။ ေသယ်ထာပိ နာမ သပၸိႆ ဝါ ေတလႆ ဝါ စ်ာယမာနႆ ဍယွမာနႆ ေနဝ ဆာရိကာ ပညာယတိ န မသိ၊ ဧဝေမဝ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဒဗၺႆ မလႅပုတၱႆ ေဝဟာသံ အဗ႓ဳဂၢႏ႖ာ အာကာေသ အႏၲလိေကၡ ပလႅေကၤန နိသီဒိတြာ ေတေဇာဓာတုံ သမာပဇၨိတြာ ဝု႒ဟိတြာ ပရိနိဗၺဳတႆ သရီရႆ စ်ာယမာနႆ ဍယွမာနႆ ေနဝ ဆာရိကာ ပညာယိတၳ န မသီ''တိ။
 အထ (ဥဒါန၊၁၃) ေခါ ဘဂဝါ ဧတမတၳံ ဝိဒိတြာ တာယံ ေဝလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါေနသိ --
 ''အေယာဃနဟတေႆဝ၊ ဇလေတာ ဇာတေဝဒေသာ [မူကြဲ-ဇာတေဝဒႆ (သ်ာ)]
 အႏုပုဗၺဴပသႏၲႆ၊ ယထာ န ဉာယေတ ဂတိ။
 ဧဝံ သမၼာဝိမုတၱာနံ၊ ကာမဗေႏၶာဃတာရိနံ။
 ပညာေပတုံ ဂတိ နတၳိ၊ ပတၱာနံ အစလံ သုခ''ႏၲိ။ ဒသမံ။
ပါဋလိဂါမိယဝေဂၢါ [မူကြဲ-ပါဋလိဂါမဝေဂၢါ (က၊)] အ႒ေမာ။
 တႆုဒၵါနံ --
 နိဗၺာနာ စတုေရာ ဝုတၱာ၊ စုေႏၵာ ပါဋလိဂါမိယာ။
 ဒြိဓာပေထာ ဝိသာခါ စ၊ ဒေဗၺန သဟ ေတ ဒသာတိ။
 ဥဒါေန ဝဂၢါနမုဒၵါနံ --
 ဝဂၢမိဒံ ပဌမံ ဝရေဗာဓိ၊ ဝဂၢမိဒံ ဒုတိယံ မုစလိေႏၵာ။
 နႏၵကဝဂၢဝေရာ တတိေယာ တု၊ ေမဃိယဝဂၢဝေရာ စ စတုေတၳာ။
 ပၪၥမဝဂၢဝရႏၲိဓ ေသာေဏာ၊ ဆ႒မဝဂၢဝရႏၲိ ဇစၥေႏၶာ [မူကြဲ-ဆ႒မဝဂၢဝရံ တု တမေႏၶာ (သီ၊ က)]
 သတၱမဝဂၢဝရႏၲိ စ စူေဠာ၊ ပါဋလိဂါမိယမ႒မဝေဂၢါ [မူကြဲ-ပါဋလိဂါမိယဝရ႒မဝေဂၢါ (သ်ာ၊ ကံ၊ ပီ)] ပါဋလိဂါမဝရ႒မဝေဂၢါ (သီ၊ က)]
 အသီတိမႏူနကသုတၱဝရံ၊ ဝဂၢမိဒ႒ကံ သုဝိဘတၱံ။
 ဒႆိတံ စကၡဳမတာ ဝိမေလန၊ အဒၶါ ဟိ တံ ဥဒါနမိတီဒမာဟု [မူကြဲ-အတၳာေယတံ ဥဒါနမိတိမာဟု (က)] သဒၶါ ဟိ တံ ဥဒါနႏၲိဒမာဟု (သ်ာ၊ ကံ ပီ)]
ဥဒါနပါဠိ နိ႒ိတာ။





<< Home

This page is powered by Blogger. Isn't yours?

Subscribe to Posts [Atom]