ခုဒၵကနိကာေယ ဣတိဝုတၱကပါဠိ

နေမာ တႆ ဘဂဝေတာ အရဟေတာ သမၼာသမၺဳဒၶႆ။
ခုဒၵကနိကာေယ
ဣတိဝုတၱကပါဠိ
၁။ ဧကကနိပါေတာ
၁။ ပဌမဝေဂၢါ
၁။ ေလာဘသုတၱံ
 ၁။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၁၅) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဧကဓမၼံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပဇဟထ၊ အဟံ ေဝါ ပါဋိေဘာေဂါ အနာဂါမိတာယ။ ကတမံ ဧကဓမၼံ? ေလာဘံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧကဓမၼံ ပဇဟထ၊ အဟံ ေဝါ ပါဋိေဘာေဂါ အနာဂါမိတာယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေယန ေလာေဘန လုဒၶါေသ၊ သတၱာ ဂစၧႏၲိ ဒုဂၢတႎ။
 တံ ေလာဘံ သမၼဒညာယ၊ ပဇဟႏၲိ ဝိပႆိေနာ။
 ပဟာယ န ပုနာယႏၲိ၊ ဣမံ ေလာကံ ကုဒါစန''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပဌမံ။
၂။ ေဒါသသုတၱံ
 ၂။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဧကဓမၼံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပဇဟထ၊ အဟံ ေဝါ ပါဋိေဘာေဂါ အနာဂါမိတာယ။ ကတမံ ဧကဓမၼံ? ေဒါသံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧကဓမၼံ ပဇဟထ၊ အဟံ ေဝါ ပါဋိေဘာေဂါ အနာဂါမိတာယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေယန (ဣတိဝုတၱက၊၁၆) ေဒါေသန ဒု႒ာေသ၊ သတၱာ ဂစၧႏၲိ ဒုဂၢတႎ။
 တံ ေဒါသံ သမၼဒညာယ၊ ပဇဟႏၲိ ဝိပႆိေနာ။
 ပဟာယ န ပုနာယႏၲိ၊ ဣမံ ေလာကံ ကုဒါစန''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒုတိယံ။
၃။ ေမာဟသုတၱံ
 ၃။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဧကဓမၼံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပဇဟထ၊ အဟံ ေဝါ ပါဋိေဘာေဂါ အနာဂါမိတာယ။ ကတမံ ဧကဓမၼံ? ေမာဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧကဓမၼံ ပဇဟထ၊ အဟံ ေဝါ ပါဋိေဘာေဂါ အနာဂါမိတာယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေယန ေမာေဟန မူဠႇာေသ၊ သတၱာ ဂစၧႏၲိ ဒုဂၢတႎ။
 တံ ေမာဟံ သမၼဒညာယ၊ ပဇဟႏၲိ ဝိပႆိေနာ။
 ပဟာယ န ပုနာယႏၲိ၊ ဣမံ ေလာကံ ကုဒါစန''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ တတိယံ။
၄။ ေကာဓသုတၱံ
 ၄။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဧကဓမၼံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပဇဟထ၊ အဟံ ေဝါ ပါဋိေဘာေဂါ အနာဂါမိတာယ။ ကတမံ ဧကဓမၼံ? ေကာဓံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧကဓမၼံ ပဇဟထ၊ အဟံ ေဝါ ပါဋိေဘာေဂါ အနာဂါမိတာယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေယန ေကာေဓန ကုဒၶါေသ၊ သတၱာ ဂစၧႏၲိ ဒုဂၢတႎ။
 တံ ေကာဓံ သမၼဒညာယ၊ ပဇဟႏၲိ ဝိပႆိေနာ။
 ပဟာယ န ပုနာယႏၲိ၊ ဣမံ ေလာကံ ကုဒါစန''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ စတုတၳံ။
၅။ မကၡသုတၱံ
 ၅။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၁၇) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဧကဓမၼံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပဇဟထ၊ အဟံ ေဝါ ပါဋိေဘာေဂါ အနာဂါမိတာယ။ ကတမံ ဧကဓမၼံ? မကၡံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧကဓမၼံ ပဇဟထ၊ အဟံ ေဝါ ပါဋိေဘာေဂါ အနာဂါမိတာယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေယန မေကၡန မကၡာေသ [မူကြဲ-မကၡိတာေသ (သ်ာ)] သတၱာ ဂစၧႏၲိ ဒုဂၢတႎ။
 တံ မကၡံ သမၼဒညာယ၊ ပဇဟႏၲိ ဝိပႆိေနာ။
 ပဟာယ န ပုနာယႏၲိ၊ ဣမံ ေလာကံ ကုဒါစန''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပၪၥမံ။
၆။ မာနသုတၱံ
 ၆။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဧကဓမၼံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပဇဟထ၊ အဟံ ေဝါ ပါဋိေဘာေဂါ အနာဂါမိတာယ။ ကတမံ ဧကဓမၼံ? မာနံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧကဓမၼံ ပဇဟထ၊ အဟံ ေဝါ ပါဋိေဘာေဂါ အနာဂါမိတာယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေယန မာေနန မတၱာေသ၊ သတၱာ ဂစၧႏၲိ ဒုဂၢတႎ။
 တံ မာနံ သမၼဒညာယ၊ ပဇဟႏၲိ ဝိပႆိေနာ။
 ပဟာယ န ပုနာယႏၲိ၊ ဣမံ ေလာကံ ကုဒါစန''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဆ႒ံ။
၇။ သဗၺပရိညာသုတၱံ
 ၇။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''သဗၺံ၊ ဘိကၡေဝ၊ အနဘိဇာနံ အပရိဇာနံ တတၳ စိတၱံ အဝိရာဇယံ အပၸဇဟံ အဘေဗၺာ ဒုကၡကၡယာယ။ သဗၺၪၥ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ အဘိဇာနံ ပရိဇာနံ တတၳ စိတၱံ ဝိရာဇယံ ပဇဟံ ဘေဗၺာ ဒုကၡကၡယာယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေယာ (ဣတိဝုတၱက၊၁၈) သဗၺံ သဗၺေတာ ဉတြာ၊ သဗၺေတၳသု န ရဇၨတိ။
 သ ေဝ သဗၺပရိညာ [မူကြဲ-သဗၺံ ပရိညာ (သ်ာ၊ ပီ၊)] ေသာ၊ သဗၺဒုကၡမုပစၥဂါ''တိ [မူကြဲ-သဗၺံ ဒုကၡံ ဥပစၥဂါတိ (သ်ာ)] သဗၺဒုကၡံ ဥပစၥဂါတိ (ပီ၊ အ႒)]
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ သတၱမံ။
၈။ မာနပရိညာသုတၱံ
 ၈။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''မာနံ၊ ဘိကၡေဝ၊ အနဘိဇာနံ အပရိဇာနံ တတၳ စိတၱံ အဝိရာဇယံ အပၸဇဟံ အဘေဗၺာ ဒုကၡကၡယာယ။ မာနၪၥ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ အဘိဇာနံ ပရိဇာနံ တတၳ စိတၱံ ဝိရာဇယံ ပဇဟံ ဘေဗၺာ ဒုကၡကၡယာယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''မာႏုေပတာ အယံ ပဇာ၊ မာနဂႏၴာ ဘေဝ ရတာ။
 မာနံ အပရိဇာနႏၲာ၊ အာဂႏၲာေရာ ပုနဗ႓ဝံ။
 ''ေယ စ မာနံ ပဟႏ႖ာန၊ ဝိမုတၱာ မာနသခၤေယ။
 ေတ မာနဂႏၴာဘိဘုေနာ၊ သဗၺဒုကၡမုပစၥဂု''ႏၲိ [မူကြဲ-သဗၺဒုကၡံ ဥပစၥဂုႏၲိ (ပီ)] သဗၺံ ဒုကၡံ ဥပစၥဂုႏၲိ (အ႒ကထာ)]။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ အ႒မံ။
၉။ ေလာဘပရိညာသုတၱံ
 ၉။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ေလာဘံ၊ ဘိကၡေဝ၊ အနဘိဇာနံ အပရိဇာနံ တတၳ စိတၱံ အဝိရာဇယံ အပၸဇဟံ အဘေဗၺာ ဒုကၡကၡယာယ။ ေလာဘၪၥ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ အဘိဇာနံ ပရိဇာနံ တတၳ စိတၱံ ဝိရာဇယံ ပဇဟံ ဘေဗၺာ ဒုကၡကၡယာယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေယန ေလာေဘန လုဒၶါေသ၊ သတၱာ ဂစၧႏၲိ ဒုဂၢတႎ။
 တံ ေလာဘံ သမၼဒညာယ၊ ပဇဟႏၲိ ဝိပႆိေနာ။
 ပဟာယ န ပုနာယႏၲိ၊ ဣမံ ေလာကံ ကုဒါစန''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ နဝမံ။
၁ဝ။ ေဒါသပရိညာသုတၱံ
 ၁ဝ။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၁၉) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ေဒါသံ၊ ဘိကၡေဝ၊ အနဘိဇာနံ အပရိဇာနံ တတၳ စိတၱံ အဝိရာဇယံ အပၸဇဟံ အဘေဗၺာ ဒုကၡကၡယာယ။ ေဒါသၪၥ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ အဘိဇာနံ ပရိဇာနံ တတၳ စိတၱံ ဝိရာဇယံ ပဇဟံ ဘေဗၺာ ဒုကၡကၡယာယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေယန ေဒါေသန ဒု႒ာေသ၊ သတၱာ ဂစၧႏၲိ ဒုဂၢတႎ။
 တံ ေဒါသံ သမၼဒညာယ၊ ပဇဟႏၲိ ဝိပႆိေနာ။
 ပဟာယ န ပုနာယႏၲိ၊ ဣမံ ေလာကံ ကုဒါစန''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒသမံ။
ပဌေမာ ဝေဂၢါ နိ႒ိေတာ။
 တႆုဒၵါနံ --
 ရာဂေဒါသာ အထ ေမာေဟာ၊ ေကာဓမကၡာ မာနံ သဗၺံ။
 မာနေတာ ရာဂေဒါသာ ပုန ေဒြ၊ ပကာသိတာ ဝဂၢမာဟု ပဌမႏၲိ။
၂။ ဒုတိယဝေဂၢါ
၁။ ေမာဟပရိညာသုတၱံ
 ၁၁။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ေမာဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ အနဘိဇာနံ အပရိဇာနံ တတၳ စိတၱံ အဝိရာဇယံ အပၸဇဟံ အဘေဗၺာ ဒုကၡကၡယာယ။ ေမာဟၪၥ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ အဘိဇာနံ ပရိဇာနံ တတၳ စိတၱံ ဝိရာဇယံ ပဇဟံ ဘေဗၺာ ဒုကၡကၡယာယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေယန ေမာေဟန မူဠႇာေသ၊ သတၱာ ဂစၧႏၲိ ဒုဂၢတႎ။
 တံ ေမာဟံ သမၼဒညာယ၊ ပဇဟႏၲိ ဝိပႆိေနာ။
 ပဟာယ န ပုနာယႏၲိ၊ ဣမံ ေလာကံ ကုဒါစန''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပဌမံ။
၂။ ေကာဓပရိညာသုတၱံ
 ၁၂။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၂ဝဝ) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ေကာဓံ၊ ဘိကၡေဝ၊ အနဘိဇာနံ အပရိဇာနံ တတၳ စိတၱံ အဝိရာဇယံ အပၸဇဟံ အဘေဗၺာ ဒုကၡကၡယာယ။ ေကာဓၪၥ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ အဘိဇာနံ ပရိဇာနံ တတၳ စိတၱံ ဝိရာဇယံ ပဇဟံ ဘေဗၺာ ဒုကၡကၡယာယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေယန ေကာေဓန ကုဒၶါေသ၊ သတၱာ ဂစၧႏၲိ ဒုဂၢတႎ။
 တံ ေကာဓံ သမၼဒညာယ၊ ပဇဟႏၲိ ဝိပႆိေနာ။
 ပဟာယ န ပုနာယႏၲိ၊ ဣမံ ေလာကံ ကုဒါစန''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒုတိယံ။
၃။မကၡပရိညာသုတၱံ
 ၁၃။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''မကၡံ၊ ဘိကၡေဝ၊ အနဘိဇာနံ အပရိဇာနံ တတၳ စိတၱံ အဝိရာဇယံ အပၸဇဟံ အဘေဗၺာ ဒုကၡကၡယာယ။ မကၡၪၥ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ အဘိဇာနံ ပရိဇာနံ တတၳ စိတၱံ ဝိရာဇယံ ပဇဟံ ဘေဗၺာ ဒုကၡကၡယာယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေယန မေကၡန မကၡာေသ၊ သတၱာ ဂစၧႏၲိ ဒုဂၢတႎ။
 တံ မကၡံ သမၼဒညာယ၊ ပဇဟႏၲိ ဝိပႆိေနာ။
 ပဟာယ န ပုနာယႏၲိ၊ ဣမံ ေလာကံ ကုဒါစန''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ တတိယံ။
၄။ အဝိဇၨာနီဝရဏသုတၱံ
 ၁၄။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''နာဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ အညံ ဧကနီဝရဏမၸိ သမႏုပႆာမိ ေယန [မူကြဲ-ေယေနဝံ (?)] နီဝရေဏန နိဝုတာ ပဇာ ဒီဃရတၱံ သႏၶာဝႏၲိ သံသရႏၲိ ယထယိဒံ၊ ဘိကၡေဝ၊ အဝိဇၨာနီဝရဏံ [မူကြဲ-အဝိဇၨာနီဝရေဏန (?)]။ အဝိဇၨာနီဝရေဏန ဟိ၊ ဘိကၡေဝ၊ နိဝုတာ ပဇာ ဒီဃရတၱံ သႏၶာဝႏၲိ သံသရႏၲီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''နတၳေညာ (ဣတိဝုတၱက၊၂၁) ဧကဓေမၼာပိ၊ ေယေနဝံ [မူကြဲ-ေယေနဝ (သီ၊ ပီ၊ က၊)] နိဝုတာ ပဇာ။
 သံသရႏၲိ အေဟာရတၱံ၊ ယထာ ေမာေဟန အာဝုတာ။
 ''ေယ စ ေမာဟံ ပဟႏ႖ာန၊ တေမာခႏၶံ [မူကြဲ-တေမာကၡႏၶံ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ၊)] ပဒါလယုံ။
 န ေတ ပုန သံသရႏၲိ၊ ေဟတု ေတသံ န ဝိဇၨတီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ စတုတၳံ။
၅။ တဏွာသံေယာဇနသုတၱံ
 ၁၅။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''နာဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ အညံ ဧကသံေယာဇနမၸိ သမႏုပႆာမိ ေယန [မူကြဲ-ေယေနဝံ (သ်ာ၊)] သံေယာဇေနန သံယုတၱာ သတၱာ ဒီဃရတၱံ သႏၶာဝႏၲိ သံသရႏၲိ ယထယိဒံ၊ ဘိကၡေဝ၊ တဏွာသံေယာဇနံ [မူကြဲ-တဏွာသံေယာဇေနန (?)]။ တဏွာသံေယာဇေနန ဟိ၊ ဘိကၡေဝ၊ သံယုတၱာ သတၱာ ဒီဃရတၱံ သႏၶာဝႏၲိ သံသရႏၲီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''တဏွာဒုတိေယာ ပုရိေသာ၊ ဒီဃမဒၶါန သံသရံ။
 ဣတၳဘာဝညထာဘာဝံ [မူကြဲ-ဣတၳမ႓ာဝညထာဘာဝံ (သ်ာ)] သံသာရံ နာတိဝတၱတိ။
 ''ဧတမာဒီနဝံ [မူကြဲ-ဧဝမာဒီနဝံ (သီ၊ ပီ၊ က၊)] ဉတြာ၊ တဏွံ [မူကြဲ-တဏွာ (သီ၊ က၊)] ဒုကၡႆ သမ႓ဝံ။
 ဝီတတေဏွာ အနာဒါေနာ၊ သေတာ ဘိကၡဳ ပရိဗၺေဇ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပၪၥမံ။
၆။ ပဌမေသခသုတၱံ
 ၁၆။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ေသခႆ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳေနာ အပၸတၱမာနသႆ အႏုတၱရံ ေယာဂေကၡမံ ပတၳယမာနႆ ဝိဟရေတာ အဇၩတၱိကံ အဂၤႏၲိ ကရိတြာ နာညံ ဧကဂၤမၸိ သမႏုပႆာမိ ယံ ဧဝံ ဗဟူပကာရံ ယထယိဒံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေယာနိေသာ မနသိကာေရာ။ ေယာနိေသာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ မနသိ ကေရာေႏၲာ အကုသလံ ပဇဟတိ (ဣတိဝုတၱက၊၂ဝ၂၊ ကုသလံ ဘာေဝတီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေယာနိေသာ မနသိကာေရာ၊ ဓေမၼာ ေသခႆ ဘိကၡဳေနာ။
 နတၳေညာ ဧဝံ ဗဟုကာေရာ၊ ဥတၱမတၳႆ ပတၱိယာ။
 ေယာနိေသာ ပဒဟံ ဘိကၡဳ၊ ခယံ ဒုကၡႆ ပါပုေဏ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဆ႒ံ။
၇။ ဒုတိယေသခသုတၱံ
 ၁၇။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ေသခႆ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳေနာ အပၸတၱမာနသႆ အႏုတၱရံ ေယာဂေကၡမံ ပတၳယမာနႆ ဝိဟရေတာ ဗာဟိရံ အဂၤႏၲိ ကရိတြာ နာညံ ဧကဂၤမၸိ သမႏုပႆာမိ ယံ ဧဝံ ဗဟူပကာရံ ယထယိဒံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ကလ်ာဏမိတၱတာ။ ကလ်ာဏမိေတၱာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ အကုသလံ ပဇဟတိ၊ ကုသလံ ဘာေဝတီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ကလ်ာဏမိေတၱာ ေယာ ဘိကၡဳ၊ သပၸတိေႆာ သဂါရေဝါ။
 ကရံ မိတၱာနံ ဝစနံ၊ သမၸဇာေနာ ပတိႆေတာ။
 ပါပုေဏ အႏုပုေဗၺန၊ သဗၺသံေယာဇနကၡယ''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ သတၱမံ။
၈။ သံဃေဘဒသုတၱံ
 ၁၈။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဧကဓေမၼာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေလာေက ဥပၸဇၨမာေနာ ဥပၸဇၨတိ ဗဟုဇနာဟိတာယ ဗဟုဇနာသုခါယ ဗဟုေနာ ဇနႆ အနတၳာယ အဟိတာယ ဒုကၡာယ ေဒဝမႏုႆာနံ။ ကတေမာ ဧကဓေမၼာ? သံဃေဘေဒါ။ သံေဃ ေခါ ပန၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိေႏၷ အညမညံ ဘ႑နာနိ ေစဝ ေဟာႏၲိ၊ အညမညံ ပရိဘာသာ စ ေဟာႏၲိ၊ အညမညံ ပရိေကၡပါ စ ေဟာႏၲိ၊ အညမညံ ပရိစၥဇနာ စ ေဟာႏၲိ။ တတၳ အပၸသႏၷာ ေစဝ နပၸသီဒႏၲိ၊ ပသႏၷာနၪၥ ဧကစၥာနံ အညထတၱံ ေဟာတီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''အာပါယိေကာ (ဣတိဝုတၱက၊၂၃) ေနရယိေကာ၊ ကပၸေ႒ာ သံဃေဘဒေကာ။
 ဝဂၢါရာေမာ အဓမၼေ႒ာ၊ ေယာဂေကၡမာ ပဓံသတိ [မူကြဲ-ေယာဂေကၡမေတာ ဓံသတိ (သ်ာ၊ ပီ)] ေယာဂေကၡမာ ဝိမံသတိ (သီ၊ က)]
 သံဃံ သမဂၢံ ေဘတြာန [မူကြဲ-ဘိတြာန (သီ၊ က)] ဘိႏၵိတြာ (စူဠဝ၊ ၃၅၄၊ အ၊ နိ၊ ခ ၁ဝ။၃၉)]၊ ကပၸံ နိရယမွိ ပစၥတီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ အ႒မံ။
၉။ သံဃသာမဂၢီသုတၱံ
 ၁၉။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဧကဓေမၼာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေလာေက ဥပၸဇၨမာေနာ ဥပၸဇၨတိ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ ဗဟုေနာ ဇနႆ အတၳာယ ဟိတာယ သုခါယ ေဒဝမႏုႆာနံ။ ကတေမာ ဧကဓေမၼာ? သံဃသာမဂၢီ။ သံေဃ ေခါ ပန၊ ဘိကၡေဝ၊ သမေဂၢ န ေစဝ အညမညံ ဘ႑နာနိ ေဟာႏၲိ၊ န စ အညမညံ ပရိဘာသာ ေဟာႏၲိ၊ န စ အညမညံ ပရိေကၡပါ ေဟာႏၲိ၊ န စ အညမညံ ပရိစၥဇနာ ေဟာႏၲိ။ တတၳ အပၸသႏၷာ ေစဝ ပသီဒႏၲိ၊ ပသႏၷာနၪၥ ဘိေယ်ာဘာေဝါ ေဟာတီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''သုခါ သံဃႆ သာမဂၢီ၊ သမဂၢါနၪၥႏုဂၢေဟာ။
 သမဂၢရေတာ ဓမၼေ႒ာ၊ ေယာဂေကၡမာ န ဓံသတိ။
 သံဃံ သမဂၢံ ကတြာန၊ ကပၸံ သဂၢမွိ ေမာဒတီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ နဝမံ။
၁ဝ။ ပဒု႒စိတၱသုတၱံ
 ၂ဝ။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဣဓာဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧကစၥံ ပုဂၢလံ ပဒု႒စိတၱံ ဧဝံ ေစတသာ ေစေတာ ပရိစၥ ပဇာနာမိ -- 'ဣမမွိ စာယံ သမေယ ပုဂၢေလာ ကာလကၤေရယ် ယထာဘတံ နိကၡိေတၱာ ဧဝံ နိရေယ'။ တံ ကိႆ ေဟတု? စိတၱံ ဟိႆ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပဒု႒ံ။ ေစေတာပေဒါသေဟတု ေခါ ပန၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧဝမိေဓကေစၥ သတၱာ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂၢတႎ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇၨႏၲီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ပဒု႒စိတၱံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၄) ဉတြာန၊ ဧကစၥံ ဣဓ ပုဂၢလံ။
 ဧတမတၳၪၥ ဗ်ာကာသိ၊ ဗုေဒၶါ ဘိကၡဴန သႏၲိေက။
 ''ဣမမွိ စာယံ သမေယ၊ ကာလံ ကယိရာထ ပုဂၢေလာ။
 နိရယံ ဥပပေဇၨယ်၊ စိတၱံ ဟိႆ ပဒူသိတံ။
 ''ယထာ ဟရိတြာ နိကၡိေပယ်၊ ဧဝေမဝ တထာဝိေဓါ။
 ေစေတာပေဒါသေဟတု ဟိ၊ သတၱာ ဂစၧႏၲိ ဒုဂၢတိ''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒသမံ။
ဒုတိေယာ ဝေဂၢါ နိ႒ိေတာ။
 တႆုဒၵါနံ --
 ေမာေဟာ ေကာေဓါ အထ မေကၡာ၊ ဝိဇၨာ တဏွာ ေသခဒုေဝ စ။
 ေဘေဒါ သာမဂၢိပုဂၢေလာ [မူကြဲ-ေမာဟေကာဓ အထ မကၡာဂေတာ၊ မူဟာ ကာမေသကၡဒုေဝ။ ေဘဒသာမဂၢပုဂၢေလာ စ (သီ၊ က၊) ေမာဟေကာဓာ အထ မေကၡာ ေမာဟကာမာ ေသကၡာ ဒုေဝ။ ေဘဒေမာဒါ ပုဂၢေလာ စ (သ်ာ၊ ပီ)] ဝဂၢမာဟု ဒုတိယႏၲိ ဝုစၥတီတိ။
၃။ တတိယဝေဂၢါ
၁။ ပသႏၷစိတၱသုတၱံ
 ၂၁။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဣဓာဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧကစၥံ ပုဂၢလံ ပသႏၷစိတၱံ ဧဝံ ေစတသာ ေစေတာ ပရိစၥ ပဇာနာမိ -- 'ဣမမွိ စာယံ သမေယ ပုဂၢေလာ ကာလံ ကေရယ် ယထာဘတံ နိကၡိေတၱာ ဧဝံ သေဂၢ'။ တံ ကိႆ ေဟတု? စိတၱံ ဟိႆ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပသႏၷံ။ ေစေတာပသာဒေဟတု ေခါ ပန၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧဝမိေဓကေစၥ သတၱာ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတႎ သဂၢံ ေလာကံ ဥပပဇၨႏၲီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ပသႏၷစိတၱံ ဉတြာန၊ ဧကစၥံ ဣဓ ပုဂၢလံ။
 ဧတမတၳၪၥ ဗ်ာကာသိ၊ ဗုေဒၶါ ဘိကၡဴန သႏၲိေက။
 ''ဣမမွိ (ဣတိဝုတၱက၊၂၅) စာယံ သမေယ၊ ကာလံ ကယိရာထ ပုဂၢေလာ။
 သုဂတႎ ဥပပေဇၨယ်၊ စိတၱံ ဟိႆ ပသာဒိတံ။
 ''ယထာ ဟရိတြာ နိကၡိေပယ်၊ ဧဝေမဝ တထာဝိေဓါ။
 ေစေတာပသာဒေဟတု ဟိ၊ သတၱာ ဂစၧႏၲိ သုဂၢတိ''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပဌမံ။
၂။ ေမတၱသုတၱံ
 ၂၂။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''မာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုညာနံ ဘာယိတၳ၊ သုခေႆတံ၊ ဘိကၡေဝ၊ အဓိဝစနံ ဣ႒ႆ ကႏၲႆ ပိယႆ မနာပႆ ယဒိဒံ ပုညာနိ [မူကြဲ-ပုညာနႏၲိ၊ (အ၊ နိ၊ ၇။၆၂)]။ အဘိဇာနာမိ ေခါ ပနာဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဒီဃရတၱံ ကတာနံ ပုညာနံ ဣ႒ံ ကႏၲံ ပိယံ မနာပံ ဝိပါကံ ပစၥႏုဘူတံ။ သတၱ ဝႆာနိ ေမတၱစိတၱံ ဘာေဝတြာ သတၱ သံဝ႗ဝိဝ႗ကေပၸ နယိမံ ေလာကံ ပုနရာဂမာသႎ။ သံဝ႗မာေန သုဒံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ကေပၸ အာဘႆ႐ူပေဂါ ေဟာမိ၊ ဝိဝ႗မာေန ကေပၸ သုညံ ျဗဟၼဝိမာနံ ဥပပဇၨာမိ။
 ''တၾတ သုဒံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ျဗဟၼာ ေဟာမိ မဟာျဗဟၼာ အဘိဘူ အနဘိဘူေတာ အညဒတၳဳဒေသာ ဝသဝတၱီ။ ဆတၱႎသကၡတၱဳံ ေခါ ပနာဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ သေကၠာ အေဟာသႎ ေဒဝါနမိေႏၵာ၊ အေနကသတကၡတၱဳံ ရာဇာ အေဟာသႎ စကၠဝတၱီ ဓမၼိေကာ ဓမၼရာဇာ စာတုရေႏၲာ ဝိဇိတာဝီ ဇနပဒတၳာဝရိယပၸေတၱာ သတၱရတနသမႏၷာဂေတာ။ ေကာ ပန ဝါေဒါ ပေဒသရဇၨႆ!
 ''တႆ မယွံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧတဒေဟာသိ -- 'ကိႆ ႏု ေခါ ေမ ဣဒံ ကမၼႆ ဖလံ၊ ကိႆ ကမၼႆ ဝိပါေကာ၊ ေယနာဟံ ဧတရဟိ ဧဝံမဟိဒၶိေကာ ဧဝံမဟာႏုဘာေဝါ'တိ? တႆ မယွံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧတဒေဟာသိ -- 'တိဏၰံ ေခါ ေမ ဣဒံ ကမၼာနံ ဖလံ၊ တိဏၰံ ကမၼာနံ ဝိပါေကာ၊ ေယနာဟံ ဧတရဟိ ဧဝံမဟိဒၶိေကာ ဧဝံမဟာႏုဘာေဝါတိ၊ ေသယ်ထိဒံ [မူကြဲ-ေသယ်ထီဒံ (သီ၊ သ်ာ၊ ကံ၊ ပီ၊)] -- ဒါနႆ၊ ဒမႆ၊ သညမႆာ'''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ပုညေမဝ ေသာ သိေကၡယ်၊ အာယတဂၢံ သုခုျဒယံ။
 ဒါနၪၥ သမစရိယၪၥ၊ ေမတၱစိတၱၪၥ ဘာဝေယ။
 ''ဧေတ (ဣတိဝုတၱက၊၂၆) ဓေမၼ ဘာဝယိတြာ၊ တေယာ သုခသမုဒၵေယ [မူကြဲ-သုခသမုျဒေယ (သီ၊ အ႒)]
 အဗ်ာပဇၩံ [မူကြဲ-အဗ်ာပဇၨံ (သ်ာ၊ က)] အဗ်ာဗဇၩံ (?)] သုခံ ေလာကံ၊ ပ႑ိေတာ ဥပပဇၨတီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒုတိယံ။
၃။ ဥဘယတၳသုတၱံ
 ၂၃။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဧကဓေမၼာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘာဝိေတာ ဗဟုလီကေတာ ဥေဘာ အေတၳ သမဓိဂယွ တိ႒တိ -- ဒိ႒ဓမၼိကေၪၥဝ အတၳံ သမၸရာယိကၪၥ။ ကတေမာ ဧကဓေမၼာ? အပၸမာေဒါ ကုသေလသု ဓေမၼသု။ အယံ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧကဓေမၼာ ဘာဝိေတာ ဗဟုလီကေတာ ဥေဘာ အေတၳ သမဓိဂယွ တိ႒တိ -- ဒိ႒ဓမၼိကေၪၥဝ အတၳံ သမၸရာယိကၪၥာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''အပၸမာဒံ ပသံသႏၲိ၊ ပုညကိရိယာသု ပ႑ိတာ။
 အပၸမေတၱာ ဥေဘာ အေတၳ၊ အဓိဂဏွာတိ ပ႑ိေတာ။
 ''ဒိေ႒ ဓေမၼ စ ေယာ အေတၳာ၊ ေယာ စေတၳာ သမၸရာယိေကာ။
 အတၳာဘိသမယာ ဓီေရာ၊ ပ႑ိေတာတိ ပဝုစၥတီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ တတိယံ။
၄။ အ႒ိပုၪၨသုတၱံ
 ၂၄။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဧကပုဂၢလႆ၊ ဘိကၡေဝ၊ ကပၸံ သႏၶာဝေတာ သံသရေတာ သိယာ ဧဝံ မဟာ အ႒ိကကၤေလာ အ႒ိပုေၪၨာ အ႒ိရာသိ ယထာယံ ေဝပုေလႅာ ပဗၺေတား သေစ သံဟာရေကာ အႆ၊ သမ႓တၪၥ န ဝိနေႆယ်ာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ဧကေႆေကန ကေပၸန၊ ပုဂၢလႆ႒ိသၪၥေယာ။
 သိယာ ပဗၺတသေမာ ရာသိ၊ ဣတိ ဝုတၱံ မေဟသိနာ။
 ''ေသာ ေခါ ပနာယံ အကၡာေတာ၊ ေဝပုေလႅာ ပဗၺေတာ မဟာ။
 ဥတၱေရာ ဂိဇၩကူဋႆ၊ မဂဓာနံ ဂိရိဗၺေဇ။
 ''ယေတာ (ဣတိဝုတၱက၊၂၇) စ အရိယသစၥာနိ၊ သမၼပၸညာယ ပႆတိ။
 ဒုကၡံ ဒုကၡသမုပၸါဒံ၊ ဒုကၡႆ စ အတိကၠမံ။
 အရိယၪၥ႒ဂႋကံ မဂၢံ၊ ဒုကၡဴပသမဂါမိနံ။
 ''သ သတၱကၡတၱဳံ ပရမံ၊ သႏၶာဝိတြာန ပုဂၢေလာ။
 ဒုကၡႆႏၲကေရာ ေဟာတိ၊ သဗၺသံေယာဇနကၡယာ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ စတုတၳံ။
၅။ မုသာဝါဒသုတၱံ
 ၂၅။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဧကဓမၼံ အတီတႆ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုရိသပုဂၢလႆ နာဟံ တႆ ကိၪၥိ ပါပကမၼံ အကရဏီယႏၲိ ဝဒါမိ။ ကတမံ ဧကဓမၼံ? ယဒိဒံ [မူကြဲ-ယထယိဒံ (သီ၊ သ်ာ၊ က)] ယထာယိဒံ (ပီ၊)] ဘိကၡေဝ၊ သမၸဇာနမုသာဝါေဒါ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ဧကဓမၼံ အတီတႆ၊ မုသာဝါဒိႆ ဇႏၲဳေနာ။
 ဝိတိဏၰပရေလာကႆ၊ နတၳိ ပါပံ အကာရိယ''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပၪၥမံ။
၆။ ဒါနသုတၱံ
 ၂၆။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဧဝေၪၥ၊ ဘိကၡေဝ၊ သတၱာ ဇာေနယ်ဳံ ဒါနသံဝိဘာဂႆ ဝိပါကံ ယထာဟံ ဇာနာမိ၊ န အဒတြာ ဘုေၪၨယ်ဳံ၊ န စ ေနသံ မေစၧရမလံ စိတၱံ ပရိယာဒါယ တိေ႒ယ်။ ေယာပိ ေနသံ အႆ စရိေမာ အာေလာေပါ စရိမံ ကဗဠံ၊ တေတာပိ န အသံဝိဘဇိတြာ ဘုေၪၨယ်ဳံ၊ သေစ ေနသံ ပဋိဂၢါဟကာ အႆု။ ယသၼာ စ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ သတၱာ န ဧဝံ ဇာနႏၲိ ဒါနသံဝိဘာဂႆ ဝိပါကံ ယထာဟံ ဇာနာမိ၊ တသၼာ အဒတြာ ဘုၪၨႏၲိ၊ မေစၧရမလၪၥ ေနသံ စိတၱံ ပရိယာဒါယ တိ႒တီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ဧဝံ ေစ သတၱာ ဇာေနယ်ဳံ၊ ယထာဝုတၱံ မေဟသိနာ။
 ဝိပါကံ သံဝိဘာဂႆ၊ ယထာ ေဟာတိ မဟပၹလံ။
 ''ဝိေနယ် (ဣတိဝုတၱက၊၂၈) မေစၧရမလံ၊ ဝိပၸသေႏၷန ေစတသာ။
 ဒဇၨဳံ ကာေလန အရိေယသု၊ ယတၳ ဒိႏၷံ မဟပၹလံ။
 ''အႏၷၪၥ ဒတြာ [မူကြဲ-ဒတြာန (သ်ာ၊)] ဗဟုေနာ၊ ဒကၡိေဏေယ်သု ဒကၡိဏံ။
 ဣေတာ စုတာ မႏုႆတၱာ၊ သဂၢံ ဂစၧႏၲိ ဒါယကာ။
 ''ေတ စ သဂၢဂတာ [မူကြဲ-သဂၢံ ဂတာ (သီ၊ ပီ၊ က၊)] တတၳ၊ ေမာဒႏၲိ ကာမကာမိေနာ။
 ဝိပါကံ သံဝိဘာဂႆ၊ အႏုေဘာႏၲိ အမစၧရာ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဆ႒ံ။
၇။ ေမတၱာဘာဝနာသုတၱံ
 ၂၇။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ယာနိ ကာနိစိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ၾသပဓိကာနိ ပုညကိရိယဝတၳဴနိ သဗၺာနိ တာနိ ေမတၱာယ ေစေတာဝိမုတၱိယာ ကလံ နာဂၣႏၲိ ေသာဠသႎ။ ေမတၱာေယဝ တာနိ ေစေတာဝိမုတၱိ အဓိဂၢေဟတြာ ဘာသေတ စ တပေတ စ ဝိေရာစတိ စ။
 ''ေသယ်ထာပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ယာ ကာစိ တာရက႐ူပါနံ ပဘာ သဗၺာ တာ စႏၵိယာ ပဘာယ ကလံ နာဂၣႏၲိ ေသာဠသႎ၊ စႏၵပဘာေယဝ တာ အဓိဂၢေဟတြာ ဘာသေတ စ တပေတ စ ဝိေရာစတိ စ၊ ဧဝေမဝ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ယာနိ ကာနိစိ ၾသပဓိကာနိ ပုညကိရိယဝတၳဴနိ သဗၺာနိ တာနိ ေမတၱာယ ေစေတာဝိမုတၱိယာ ကလံ နာဂၣႏၲိ ေသာဠသႎ၊ ေမတၱာေယဝ တာနိ ေစေတာဝိမုတၱိ အဓိဂၢေဟတြာ ဘာသေတ စ တပေတ စ ဝိေရာစတိ စ။
 ''ေသယ်ထာပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဝႆာနံ ပစၧိေမ မာေသ သရဒသမေယ ဝိေဒၶ ဝိဂတဝလာဟေက ေဒေဝ [မူကြဲ-နေဘ (သီ၊)] အာဒိေစၥာ နဘံ အဗ႓ဳႆကၠမာေနာ [မူကြဲ-အဗ႓ဳဂၢမမာေနာ (က၊ အ႒၊)] သဗၺံ အာကာသဂတံ [မူကြဲ-အာကာသံ (သ်ာ၊)] တမဂတံ အဘိဝိဟစၥ [မူကြဲ-အဘိဟစၥ (သ်ာ၊)] ဘာသေတ စ တပေတ စ ဝိေရာစတိ စ၊ ဧဝေမဝ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ယာနိ ကာနိစိ ၾသပဓိကာနိ ပုညကိရိယဝတၳဴနိ သဗၺာနိ တာနိ ေမတၱာယ ေစေတာဝိမုတၱိယာ ကလံ နာဂၣႏၲိ ေသာဠသႎ၊ ေမတၱာေယဝ တာနိ ေစေတာဝိမုတၱိ အဓိဂၢေဟတြာ ဘာသေတ စ တပေတ စ ဝိေရာစတိ စ။
 ''ေသယ်ထာပိ (ဣတိဝုတၱက၊၂ဝ၉၊ ဘိကၡေဝ၊ ရတၱိယာ ပစၥဴသသမယံ ၾသသဓိတာရကာ ဘာသေတ စ တပေတ စ ဝိေရာစတိ စ၊ ဧဝေမဝ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ယာနိ ကာနိစိ ၾသပဓိကာနိ ပုညကိရိယဝတၳဴနိ သဗၺာနိ တာနိ ေမတၱာယ ေစေတာဝိမုတၱိယာ ကလံ နာဂၣႏၲိ ေသာဠသႎ၊ ေမတၱာေယဝ တာနိ ေစေတာဝိမုတၱိ အဓိဂၢေဟတြာ ဘာသေတ စ တပေတ စ ဝိေရာစတိ စာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေယာ စ ေမတၱံ ဘာဝယတိ၊ အပၸမာဏံ ပဋိႆေတာ။
 တႏူ [မူကြဲ-တႏု (သီ၊)] သံေယာဇနာ ေဟာႏၲိ၊ ပႆေတာ ဥပဓိကၡယံ။
 ''ဧကမၸိ ေစ ပါဏမဒု႒စိေတၱာ၊ ေမတၱာယတိ ကုသေလာ ေတန ေဟာတိ။
 သေဗၺ စ ပါေဏ မနသာႏုကမၸံ၊ ပဟူတမရိေယာ ပကေရာတိ ပုညံ။
 ''ေယ [မူကြဲ-ေယာ (သီ၊)] သတၱသ႑ံ ပထဝႎ ဝိဇိတြာ၊ ရာဇိသေယာ [မူကြဲ-ရာဇီသေယာ (သီ၊)] ယဇမာနာႏုပရိယဂါ။
 အႆေမဓံ ပုရိသေမဓံ၊ သမၼာပါသံ ဝါဇေပယ်ံ နိရဂၢဠံ။
 ''ေမတၱႆ စိတၱႆ သုဘာဝိတႆ၊ ကလမၸိ ေတ နာႏုဘဝႏၲိ ေသာဠသႎ။
 စႏၵပၸဘာ တာရဂဏာဝ သေဗၺ။
 ''ေယာ န ဟႏၲိ န ဃာေတတိ၊ န ဇိနာတိ န ဇာပေယ။
 ေမတၱံေသာ သဗၺဘူေတသု၊ ေဝရံ တႆ န ေကနစီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ သတၱမံ။
တတိေယာ ဝေဂၢါ နိ႒ိေတာ။
 တႆုဒၵါနံ --
 စိတၱံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၁ဝ) ေမတၱံ [မူကြဲ-စ်ာယီ (သီ၊ သ်ာ)] စ်ာယိ (ပီ၊ က၊)] ဥေဘာ အေတၳ၊ ပုၪၨံ ေဝပုလႅပဗၺတံ။
 သမၸဇာနမုသာဝါေဒါ၊ ဒါနၪၥ ေမတၱဘာဝနာ [မူကြဲ-ေမတၱဘာဝၪၥ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ)] ေမတၱဝါစၪၥ (က)]
 သတၱိမာနိ စ [မူကြဲ-သတၱိမာနိဓ (သီ၊ က၊)] သုတၱာနိ၊ ပုရိမာနိ စ ဝီသတိ။
 ဧကဓေမၼသု သုတၱႏၲာ၊ သတၱဝီသတိသဂၤဟာတိ။
ဧကကနိပါေတာ နိ႒ိေတာ။
၂။ ဒုကနိပါေတာ
၁။ ပဌမဝေဂၢါ
၁။ ဒုကၡဝိဟာရသုတၱံ
 ၂၈။ (ေဒြ (ဣတိဝုတၱက၊၂၁) ဓေမၼ အႏုကၠဋိ) [မူကြဲ-( ) သ်ာမေပါတၳေက နတၳိ] ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဒြီဟိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဓေမၼဟိ သမႏၷာဂေတာ ဘိကၡဳ ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ ဒုကၡံ ဝိဟရတိ သဝိဃာတံ သဥပါယာသံ သပရိဠာဟံ၊ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ ဒုဂၢတိ ပါဋိကခၤါ။ ကတေမဟိ ဒြီဟိ? ဣႁႏၵိေယသု အဂုတၱဒြါရတာယ [မူကြဲ-အဂုတၱဒြါေရာ (အ႒၊)] စ၊ ေဘာဇေန အမတၱညဳတာယ [မူကြဲ-အမတၱညဴ (အ႒၊)] စ။ ဣေမဟိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဒြီဟိ ဓေမၼဟိ သမႏၷာဂေတာ ဘိကၡဳ ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ ဒုကၡံ ဝိဟရတိ သဝိဓာတံ သဥပါယာသံ သပရိဠာဟံ၊ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ ဒုဂၢတိ ပါဋိကခၤါ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''စကၡဳ ေသာတၪၥ ဃာနၪၥ၊ ဇိဝွါ ကာေယာ တထာ မေနာ။
 ဧတာနိ ယႆ ဒြါရာနိ၊ အဂုတၱာနိဓ [မူကြဲ-အဂုတၱာနိ စ (သ်ာ၊)] ဘိကၡဳေနာ။
 ''ေဘာဇနမွိ အမတၱညဴ၊ ဣႁႏၵိေယသု အသံဝုေတာ။
 ကာယဒုကၡံ ေစေတာဒုကၡံ၊ ဒုကၡံ ေသာ အဓိဂစၧတိ။
 ''ဍယွမာေနန ကာေယန၊ ဍယွမာေနန ေစတသာ။
 ဒိဝါ ဝါ ယဒိ ဝါ ရတၱႎ၊ ဒုကၡံ ဝိဟရတိ တာဒိေသာ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပဌမံ။
၂။ သုခဝိဟာရသုတၱံ
 ၂၉။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဒြီဟိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဓေမၼဟိ သမႏၷာဂေတာ ဘိကၡဳ ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ သုခံ ဝိဟရတိ အဝိဃာတံ အႏုပါယာသံ အပရိဠာဟံ၊ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိ ပါဋိကခၤါ (ဣတိဝုတၱက၊၂၁၂။ ကတေမဟိ ဒြီဟိ? ဣႁႏၵိေယသု ဂုတၱဒြါရတာယ စ၊ ေဘာဇေန မတၱညဳတာယ စ။ ဣေမဟိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဒြီဟိ ဓေမၼဟိ သမႏၷာဂေတာ ဘိကၡဳ ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ သုခံ ဝိဟရတိ အဝိဃာတံ အႏုပါယာသံ အပရိဠာဟံ၊ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိ ပါဋိကခၤါ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''စကၡဳ ေသာတၪၥ ဃာနၪၥ၊ ဇိဝွါ ကာေယာ တထာ [မူကြဲ-အေထာ (သီ၊ သ်ာ၊ က၊)] မေနာ။
 ဧတာနိ ယႆ ဒြါရာနိ၊ သုဂုတၱာနိဓ ဘိကၡဳေနာ။
 ''ေဘာဇနမွိ စ မတၱညဴ၊ ဣႁႏၵိေယသု စ သံဝုေတာ။
 ကာယသုခံ ေစေတာသုခံ၊ သုခံ ေသာ အဓိဂစၧတိ။
 ''အဍယွမာေနန ကာေယန၊ အဍယွမာေနန ေစတသာ။
 ဒိဝါ ဝါ ယဒိ ဝါ ရတၱႎ၊ သုခံ ဝိဟရတိ တာဒိေသာ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒုတိယံ။
၃။ တပနီယသုတၱံ
 ၃ဝ။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ေဒြေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဓမၼာ တပနီယာ။ ကတေမ ေဒြ? ဣဓ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧကေစၥာ အကတကလ်ာေဏာ ေဟာတိ၊ အကတကုသေလာ၊ အကတဘီ႐ုတၱာေဏာ၊ ကတပါေပါ၊ ကတလုေဒၵါ၊ ကတကိဗၺိေသာ။ ေသာ 'အကတံ ေမ ကလ်ာဏ'ႏၲိပိ တပၸတိ၊ 'ကတံ ေမ ပါပ'ႏၲိပိ တပၸတိ။ ဣေမ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေဒြ ဓမၼာ တပနီယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ကာယဒုစၥရိတံ ကတြာ၊ ဝစီဒုစၥရိတာနိ စ။
 မေနာဒုစၥရိတံ ကတြာ၊ ယၪၥညံ ေဒါသသဥႇိတံ။
 ''အကတြာ ကုသလံ ကမၼံ၊ ကတြာနာကုသလံ ဗဟုံ။
 ကာယႆ ေဘဒါ ဒုပၸေညာ၊ နိရယံ ေသာပပဇၨတီ''တိ [မူကြဲ-နိရယံ ေသာ ဥပပဇၨတီတိ (သီ၊ သ်ာ၊ ကံ၊ ပီ)]
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ တတိယံ။
၄။ အတပနီယသုတၱံ
 ၃၁။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၃) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ေဒြေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဓမၼာ အတပနီယာ။ ကတေမ ေဒြ? ဣဓ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧကေစၥာ ကတကလ်ာေဏာ ေဟာတိ၊ ကတကုသေလာ၊ ကတဘီ႐ုတၱာေဏာ၊ အကတပါေပါ၊ အကတလုေဒၵါ၊ အကတကိဗၺိေသာ။ ေသာ 'ကတံ ေမ ကလ်ာဏ'ႏၲိပိ န တပၸတိ၊ 'အကတံ ေမ ပါပ'ႏၲိပိ န တပၸတိ။ ဣေမ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေဒြ ဓမၼာ အတပနီယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ကာယဒုစၥရိတံ ဟိတြာ၊ ဝစီဒုစၥရိတာနိ စ။
 မေနာဒုစၥရိတံ ဟိတြာ၊ ယၪၥညံ ေဒါသသဥႇိတံ။
 ''အကတြာကုသလံ ကမၼံ၊ ကတြာန ကုသလံ ဗဟုံ။
 ကာယႆ ေဘဒါ သပၸေညာ၊ သဂၢံ ေသာ ဥပပဇၨတီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ စတုတၳံ။
၅။ ပဌမသီလသုတၱံ
 ၃၂။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဒြီဟိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဓေမၼဟိ သမႏၷာဂေတာ ပုဂၢေလာ ယထာဘတံ နိကၡိေတၱာ ဧဝံ နိရေယ။ ကတေမဟိ ဒြီဟိ? ပါပေကန စ သီေလန၊ ပါပိကာယ စ ဒိ႒ိယာ။ ဣေမဟိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဒြီဟိ ဓေမၼဟိ သမႏၷာဂေတာ ပုဂၢေလာ ယထာဘတံ နိကၡိေတၱာ ဧဝံ နိရေယ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ပါပေကန စ သီေလန၊ ပါပိကာယ စ ဒိ႒ိယာ။
 ဧေတဟိ ဒြီဟိ ဓေမၼဟိ၊ ေယာ သမႏၷာဂေတာ နေရာ။
 ကာယႆ ေဘဒါ ဒုပၸေညာ၊ နိရယံ ေသာပပဇၨတီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပၪၥမံ။
၆။ ဒုတိယသီလသုတၱံ
 ၃၃။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဒြီဟိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဓေမၼဟိ သမႏၷာဂေတာ ပုဂၢေလာ ယထာဘတံ နိကၡိေတၱာ ဧဝံ သေဂၢ။ ကတေမဟိ ဒြီဟိ? ဘဒၵေကန စ သီေလန၊ ဘဒၵိကာယ စ ဒိ႒ိယာ။ ဣေမဟိ (ဣတိဝုတၱက၊၂၄) ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဒြီဟိ ဓေမၼဟိ သမႏၷာဂေတာ ပုဂၢေလာ ယထာဘတံ နိကၡိေတၱာ ဧဝံ သေဂၢ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ဘဒၵေကန စ သီေလန၊ ဘဒၵိကာယ စ ဒိ႒ိယာ။
 ဧေတဟိ ဒြီဟိ ဓေမၼဟိ၊ ေယာ သမႏၷာဂေတာ နေရာ။
 ကာယႆ ေဘဒါ သပၸေညာ၊ သဂၢံ ေသာ ဥပပဇၨတီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဆ႒ံ။
၇။ အာတာပီသုတၱံ
 ၃၄။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''အနာတာပီ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ အေနာတၱာပီ [မူကြဲ-အေနာတၱပၸီ (ဗဟူသု) အ႒ကထာ ပႆိတဗၺာ] အဘေဗၺာ သေမၺာဓာယ၊ အဘေဗၺာ နိဗၺာနာယ၊ အဘေဗၺာ အႏုတၱရႆ ေယာဂေကၡမႆ အဓိဂမာယ။ အာတာပီ စ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ၾသတၱာပီ [မူကြဲ-ၾသတၱပၸီ (ဗဟူသု)] ဘေဗၺာ သေမၺာဓာယ၊ ဘေဗၺာ နိဗၺာနာယ၊ ဘေဗၺာ အႏုတၱရႆ ေယာဂေကၡမႆ အဓိဂမာယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''အနာတာပီ အေနာတၱာပီ၊ ကုသီေတာ ဟီနဝီရိေယာ။
 ေယာ ထီနမိဒၶဗဟုေလာ၊ အဟိရီေကာ အနာဒေရာ။
 အဘေဗၺာ တာဒိေသာ ဘိကၡဳ၊ ဖု႒ဳံ သေမၺာဓိမုတၱမံ။
 ''ေယာ စ သတိမာ နိပေကာ စ်ာယီ၊ အာတာပီ ၾသတၱာပီ စ အပၸမေတၱာ။
 သံေယာဇနံ ဇာတိဇရာယ ေဆတြာ၊ ဣေဓဝ သေမၺာဓိမႏုတၱရံ ဖုေသ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ သတၱမံ။
၈။ ပဌမနကုဟနသုတၱံ
 ၃၅။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''နယိဒံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ျဗဟၼစရိယံ ဝုႆတိ ဇနကုဟနတၳံ၊ န ဇနလပနတၳံ၊ န လာဘသကၠာရသိေလာကာနိသံသတၳံ၊ န 'ဣတိ မံ ဇေနာ ဇာနာတူ'တိ။ အထ ေခါ ဣဒံ၊ ဘိကၡေဝ (ဣတိဝုတၱက၊၂၁၅၊ ျဗဟၼစရိယံ ဝုႆတိ သံဝရတၳေၪၥဝ ပဟာနတၳၪၥာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''သံဝရတၳံ ပဟာနတၳံ၊ ျဗဟၼစရိယံ အနီတိဟံ။
 အေဒသယိ ေသာ ဘဂဝါ၊ နိဗၺာေနာဂဓဂါမိနံ။
 ''ဧသ မေဂၢါ မဟေတၱဟိ [မူကြဲ-မဟေႏၲဟိ (သီ၊ က)] မဟေတၳဟိ (သ်ာ)] အႏုယာေတာ မေဟသိဘိ [မူကြဲ-မေဟသိေနာ (သီ၊ က)]
 ေယ ေယ တံ ပဋိပဇၨႏၲိ၊ ယထာ ဗုေဒၶန ေဒသိတံ။
 ဒုကၡႆႏၲံ ကရိႆႏၲိ၊ သတၳဳသာသနကာရိေနာ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ အ႒မံ။
၉။ ဒုတိယနကုဟနသုတၱံ
 ၃၆။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''နယိဒံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ျဗဟၼစရိယံ ဝုႆတိ ဇနကုဟနတၳံ၊ န ဇနလပနတၳံ၊ န လာဘသကၠာရသိေလာကာနိသံသတၳံ၊ န 'ဣတိ မံ ဇေနာ ဇာနာတူ'တိ။ အထ ေခါ ဣဒံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ျဗဟၼစရိယံ ဝုႆတိ အဘိညတၳေၪၥဝ ပရိညတၳၪၥာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''အဘိညတၳံ ပရိညတၳံ၊ ျဗဟၼစရိယံ အနီတိဟံ။
 အေဒသယိ ေသာ ဘဂဝါ၊ နိဗၺာေနာဂဓဂါမိနံ။
 ''ဧသ မေဂၢါ မဟေတၱဟိ၊ အႏုယာေတာ မေဟသိဘိ။
 ေယ ေယ တံ ပဋိပဇၨႏၲိ၊ ယထာ ဗုေဒၶန ေဒသိတံ။
 ဒုကၡႆႏၲံ ကရိႆႏၲိ၊ သတၳဳသာသနကာရိေနာ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ နဝမံ။
၁ဝ။ ေသာမနႆသုတၱံ
 ၃၇။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဒြီဟိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဓေမၼဟိ သမႏၷာဂေတာ ဘိကၡဳ ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ သုခေသာမနႆဗဟုေလာ ဝိဟရတိ၊ ေယာနိ စႆ [မူကြဲ-ေယာနိေသာ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ)] ေယာနိႆ (က၊)] အာရဒၶါ ေဟာတိ အာသဝါနံ ခယာယ။ ကတေမဟိ (ဣတိဝုတၱက၊၂၆) ဒြီဟိ? သံေဝဇနီေယသု ဌာေနသု သံေဝဇေနန၊ သံဝိဂၢႆ စ ေယာနိေသာ ပဓာေနန။ ဣေမဟိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဒြီဟိ ဓေမၼဟိ သမႏၷာဂေတာ ဘိကၡဳ ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ သုခေသာမနႆဗဟုေလာ ဝိဟရတိ၊ ေယာနိ စႆ အာရဒၶါ ေဟာတိ အာသဝါနံ ခယာယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''သံေဝဇနီယ႒ာေနသု [မူကြဲ-သံေဝဇနီေယသု ဌာေနသု (သ်ာ၊ ပီ)] သံဝိေဇၨေထဝ ပ႑ိေတာ။
 အာတာပီ နိပေကာ ဘိကၡဳ၊ ပညာယ သမေဝကၡိယ။
 ''ဧဝံ ဝိဟာရီ အာတာပီ၊ သႏၲဝုတၱိ အႏုဒၶေတာ။
 ေစေတာသမထမႏုယုေတၱာ၊ ခယံ ဒုကၡႆ ပါပုေဏ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒသမံ။
ပဌေမာ ဝေဂၢါ နိ႒ိေတာ။
 တႆုဒၵါနံ --
 ေဒြ စ ဘိကၡဴ တပနီယာ၊ တပနီယာ ပရေတၳဟိ။
 အာတာပီ [မူကြဲ-ေဒြ ပါဒါ (က)] ေဒြ အာတာပီ (သီ၊)] နကုဟနာ ေဒြ [မူကြဲ-န ကုဟနာ စ (သဗၺတၳ)]၊ ေသာမနေႆန ေတ ဒသာတိ။
၂။ ဒုတိယဝေဂၢါ
၁။ ဝိတကၠသုတၱံ
 ၃၈။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တထာဂတံ၊ ဘိကၡေဝ၊ အရဟႏၲံ သမၼာသမၺဳဒၶံ ေဒြ ဝိတကၠာ ဗဟုလံ သမုဒါစရႏၲိ -- ေခေမာ စ ဝိတေကၠာ၊ ပဝိေဝေကာ စ [မူကြဲ-ဝိေဝေကာ စ (သ်ာ)] အဗ်ာပဇၩာရာေမာ [မူကြဲ-အဗ်ာပဇၨာရာေမာ (က)] အဗ်ာဗဇၩာရာေမာ (?)]၊ ဘိကၡေဝ၊ တထာဂေတာ အဗ်ာပဇၩရေတာ။ တေမနံ၊ ဘိကၡေဝ၊ တထာဂတံ အဗ်ာပဇၩာရာမံ အဗ်ာပဇၩရတံ ဧေသဝ ဝိတေကၠာ ဗဟုလံ သမုဒါစရတိ -- 'ဣမာယာဟံ ဣရိယာယ န ကိၪၥိ ဗ်ာဗာေဓမိ တသံ ဝါ ထာဝရံ ဝါ'တိ။
 ''ပဝိေဝကာရာေမာ (ဣတိဝုတၱက၊၂၁၇၊ ဘိကၡေဝ၊ တထာဂေတာ ပဝိေဝကရေတာ။ တေမနံ၊ ဘိကၡေဝ၊ တထာဂတံ ပဝိေဝကာရာမံ ပဝိေဝကရတံ ဧေသဝ ဝိတေကၠာ ဗဟုလံ သမုဒါစရတိ -- 'ယံ အကုသလံ တံ ပဟီန'ႏၲိ။
 ''တသၼာတိဟ၊ ဘိကၡေဝ၊ တုေမွပိ အဗ်ာပဇၩာရာမာ ဝိဟရထ အဗ်ာပဇၩရတာ။ ေတသံ ေဝါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တုမွာကံ အဗ်ာပဇၩာရာမာနံ ဝိဟရတံ အဗ်ာပဇၩရတာနံ ဧေသဝ ဝိတေကၠာ ဗဟုလံ သမုဒါစရိႆတိ -- 'ဣမာယ မယံ ဣရိယာယ န ကိၪၥိ ဗ်ာဗာေဓမ တသံ ဝါ ထာဝရံ ဝါ'တိ။
 ''ပဝိေဝကာရာမာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဝိဟရထ ပဝိေဝကရတာ။ ေတသံ ေဝါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တုမွာကံ ပဝိေဝကာရာမာနံ ဝိဟရတံ ပဝိေဝကရတာနံ ဧေသဝ ဝိတေကၠာ ဗဟုလံ သမုဒါစရိႆတိ -- 'ကႎ အကုသလံ၊ ကႎ အပၸဟီနံ၊ ကႎ ပဇဟာမာ'''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''တထာဂတံ ဗုဒၶမသယွသာဟိနံ၊ ဒုေဝ ဝိတကၠာ သမုဒါစရႏၲိ နံ။
 ေခေမာ ဝိတေကၠာ ပဌေမာ ဥဒီရိေတာ၊ တေတာ ဝိေဝေကာ ဒုတိေယာ ပကာသိေတာ။
 ''တေမာႏုဒံ ပါရဂတံ မေဟသႎ၊ တံ ပတၱိပတၱံ ဝသိမံ အနာသဝံ။
 ဝိသႏၲရံ [မူကြဲ-ေဝသႏၲရံ (သီ၊ က)] ဝိႆႏၲရံ (ပီ၊)] တဏွကၡေယ ဝိမုတၱံ၊ တံ ေဝ မုနႎ အႏၲိမေဒဟဓာရႎ။
 မာရၪၨဟံ [မူကြဲ-မာရဇဟံ (သ်ာ)] မာနဇဟံ (သီ၊ က)] မာနံ ဇဟံ (ပီ၊)] ျဗဴမိ ဇရာယ ပါရဂုံ။
 ''ေသေလ ယထာ ပဗၺတမုဒၶနိ႒ိေတာ၊ ယထာပိ ပေႆ ဇနတံ သမႏၲေတာ။
 တထူပမံ ဓမၼမယံ သုေမေဓါ၊ ပါသာဒမာ႐ုယွ သမႏၲစကၡဳ။
 ေသာကာဝတိဏၰံ ဇနတမေပတေသာေကာ၊ အေဝကၡတိ ဇာတိဇရာဘိဘူတ''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပဌမံ။
၂။ ေဒသနာသုတၱံ
 ၃၉။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၈) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တထာဂတႆ၊ ဘိကၡေဝ၊ အရဟေတာ သမၼာသမၺဳဒၶႆ ေဒြ ဓမၼေဒသနာ ပရိယာေယန ဘဝႏၲိ။ ကတမာ ေဒြ? 'ပါပံ ပါပကေတာ ပႆထာ'တိ -- အယံ ပဌမာ ဓမၼေဒသနာ၊ 'ပါပံ ပါပကေတာ ဒိသြာ တတၳ နိဗၺိႏၵထ ဝိရဇၨထ ဝိမုစၥထာ'တိ -- အယံ ဒုတိယာ ဓမၼေဒသနာ။ တထာဂတႆ၊ ဘိကၡေဝ၊ အရဟေတာ သမၼာသမၺဳဒၶႆ ဣမာ ေဒြ ဓမၼေဒသနာ ပရိယာေယန ဘဝႏၲီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''တထာဂတႆ ဗုဒၶႆ၊ သဗၺဘူတာႏုကမၸိေနာ။
 ပရိယာယဝစနံ ပႆ၊ ေဒြ စ ဓမၼာ ပကာသိတာ။
 ''ပါပကံ ပႆထ ေစတံ [မူကြဲ-ေစကံ (သီ၊ ပီ)] ေဆကာ (သ်ာ)] တတၳ စာပိ ဝိရဇၨထ။
 တေတာ ဝိရတၱစိတၱာေသ၊ ဒုကၡႆႏၲံ ကရိႆထာ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒုတိယံ။
၃။ ဝိဇၨာသုတၱံ
 ၄ဝ။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''အဝိဇၨာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုဗၺဂၤမာ အကုသလာနံ ဓမၼာနံ သမာပတၱိယာ အႏြေဒဝ အဟိရိကံ အေနာတၱပၸံ၊ ဝိဇၨာ စ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုဗၺဂၤမာ ကုသလာနံ ဓမၼာနံ သမာပတၱိယာ အႏြေဒဝ ဟိေရာတၱပၸ''ႏၲိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ယာ ကာစိမာ ဒုဂၢတိေယာ၊ အသၼႎ ေလာေက ပရမွိ စ။
 အဝိဇၨာမူလိကာ သဗၺာ၊ ဣစၧာေလာဘသမုႆယာ။
 ''ယေတာ စ ေဟာတိ ပါပိေစၧာ၊ အဟိရီေကာ အနာဒေရာ။
 တေတာ ပါပံ ပသဝတိ၊ အပါယံ ေတန ဂစၧတိ။
 ''တသၼာ ဆႏၵၪၥ ေလာဘၪၥ၊ အဝိဇၨၪၥ ဝိရာဇယံ။
 ဝိဇၨံ ဥပၸါဒယံ ဘိကၡဳ၊ သဗၺာ ဒုဂၢတိေယာ ဇေဟ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ တတိယံ။
၄။ ပညာပရိဟီနသုတၱံ
 ၄၁။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၉) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ေတ၊ ဘိကၡေဝ၊ သတၱာ သုပရိဟီနာ ေယ အရိယာယ ပညာယ ပရိဟီနာ။ ေတ ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ ဒုကၡံ ဝိဟရႏၲိ သဝိဃာတံ သဥပါယာသံ သပရိဠာဟံ၊ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ ဒုဂၢတိ ပါဋိကခၤါ။ ေတ [မူကြဲ-ေတ စ ေခါ (?)]၊ ဘိကၡေဝ၊ သတၱာ အပရိဟီနာ ေယ အရိယာယ ပညာယ အပရိဟီနာ။ ေတ ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ သုခံ ဝိဟရႏၲိ အဝိဃာတံ အႏုပါယာသံ အပရိဠာဟံ၊ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိ ပါဋိကခၤါ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ပညာယ ပရိဟာေနန၊ ပႆ ေလာကံ သေဒဝကံ။
 နိဝိ႒ံ နာမ႐ူပသၼႎ၊ ဣဒံ သစၥႏၲိ မညတိ။
 ''ပညာ ဟိ ေသ႒ာ ေလာကသၼႎ၊ ယာယံ နိေဗၺဓဂါမိနီ။
 ယာယ သမၼာ ပဇာနာတိ၊ ဇာတိဘဝပရိကၡယံ။
 ''ေတသံ ေဒဝါ မႏုႆာ စ၊ သမၺဳဒၶါနံ သတီမတံ။
 ပိဟယႏၲိ ဟာသပညာနံ [မူကြဲ-ဟာသုပညာနံ (သီ၊ အ႒)] သရီရႏၲိမဓာရိန''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ စတုတၳံ။
၅။ သုကၠဓမၼသုတၱံ
 ၄၂။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ေဒြေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ သုကၠာ ဓမၼာ ေလာကံ ပါေလႏၲိ။ ကတေမ ေဒြ? ဟိရီ [မူကြဲ-ဟိရိ (သီ၊ သ်ာ၊ ကံ၊ ပီ၊)] စ၊ ၾသတၱပၸၪၥ။ ဣေမ ေစ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေဒြ သုကၠာ ဓမၼာ ေလာကံ န ပါေလယ်ဳံ၊ နယိဓ ပညာေယထ မာတာတိ ဝါ မာတုစၧာတိ ဝါ မာတုလာနီတိ ဝါ အာစရိယဘရိယာတိ ဝါ ဂ႐ူနံ ဒါရာတိ ဝါ။ သေမ႓ဒံ ေလာေကာ အဂမိႆ ယထာ အေဇဠကာ ကုကၠဳဋသူကရာ ေသာဏသိဂၤါလာ [မူကြဲ-ေသာဏသိဂါလာ (သီ၊ သ်ာ၊ ကံ၊ ပီ)] ယသၼာ စ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣေမ ေဒြ သုကၠာ ဓမၼာ ေလာကံ ပါေလႏၲိ တသၼာ ပညာယတိ မာတာတိ ဝါ မာတုစၧာတိ ဝါ မာတုလာနီတိ ဝါ အာစရိယဘရိယာတိ ဝါ ဂ႐ူနံ ဒါရာတိ ဝါ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေယသံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၂ဝ) ေစ ဟိရိၾသတၱပၸံ၊ သဗၺဒါ စ န ဝိဇၨတိ။
 ေဝါကၠႏၲာ သုကၠမူလာ ေတ၊ ဇာတိမရဏဂါမိေနာ။
 ''ေယသၪၥ ဟိရိၾသတၱပၸံ၊ သဒါ သမၼာ ဥပ႒ိတာ။
 ဝိ႐ူဠႇျဗဟၼစရိယာ ေတ၊ သေႏၲာ ခီဏပုနဗ႓ဝါ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပၪၥမံ။
၆။ အဇာတသုတၱံ
 ၄၃။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''အတၳိ၊ ဘိကၡေဝ၊ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသခၤတံ။ ေနာ ေစတံ၊ ဘိကၡေဝ၊ အဘဝိႆ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသခၤတံ၊ နယိဓ ဇာတႆ ဘူတႆ ကတႆ သခၤတႆ နိႆရဏံ ပညာေယထ။ ယသၼာ စ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ အတၳိ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသခၤတံ၊ တသၼာ ဇာတႆ ဘူတႆ ကတႆ သခၤတႆ နိႆရဏံ ပညာယတီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ဇာတံ ဘူတံ သမုပၸႏၷံ၊ ကတံ သခၤတမဒၶဳဝံ။
 ဇရာမရဏသံဃာဋံ၊ ေရာဂနီဠံ [မူကြဲ-ေရာဂနိၯံ (သီ၊)] ပဘဂၤုရံ [မူကြဲ-ပဘဂၤုနံ (က၊ သီ၊ က)] ပဘဂၤုဏံ (သ်ာ)]
 ''အာဟာရေနတၱိပၸဘဝံ၊ နာလံ တဒဘိနႏၵိတုံ။
 တႆ နိႆရဏံ သႏၲံ၊ အတကၠာဝစရံ ဓုဝံ။
 ''အဇာတံ အသမုပၸႏၷံ၊ အေသာကံ ဝိရဇံ ပဒံ။
 နိေရာေဓါ ဒုကၡဓမၼာနံ၊ သခၤါ႐ူပသေမာ သုေခါ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဆ႒ံ။
၇။ နိဗၺာနဓာတုသုတၱံ
 ၄၄။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ေဒြမာ၊ ဘိကၡေဝ၊ နိဗၺာနဓာတုေယာ။ ကတေမ ေဒြ? သဥပါဒိေသသာ စ နိဗၺာနဓာတု၊ အႏုပါဒိေသသာ စ နိဗၺာနဓာတု။
 ''ကတမာ (ဣတိဝုတၱက၊၂၁) စ၊ ဘိကၡေဝ၊ သဥပါဒိေသသာ နိဗၺာနဓာတု? ဣဓ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ အရဟံ ေဟာတိ ခီဏာသေဝါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီေယာ ၾသဟိတဘာေရာ အႏုပၸတၱသဒေတၳာ ပရိကၡီဏဘဝသံေယာဇေနာ သမၼဒညာ ဝိမုေတၱာ။ တႆ တိ႒ေႏၲဝ ပၪၥိႁႏၵိယာနိ ေယသံ အဝိဃာတတၱာ [မူကြဲ-အဝိဂတတၱာ (သီ၊ အ႒၊)] မနာပါမနာပံ ပစၥႏုေဘာတိ၊ သုခဒုကၡံ ပဋိသံေဝေဒတိ။ တႆ ေယာ ရာဂကၡေယာ၊ ေဒါသကၡေယာ၊ ေမာဟကၡေယာ -- အယံ ဝုစၥတိ၊ ဘိကၡေဝ၊ သဥပါဒိေသသာ နိဗၺာနဓာတု။
 ''ကတမာ စ၊ ဘိကၡေဝ၊ အႏုပါဒိေသသာ နိဗၺာနဓာတု? ဣဓ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ အရဟံ ေဟာတိ ခီဏာသေဝါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီေယာ ၾသဟိတဘာေရာ အႏုပၸတၱသဒေတၳာ ပရိကၡီဏဘဝသံေယာဇေနာ သမၼဒညာ ဝိမုေတၱာ။ တႆ ဣေဓဝ၊ ဘိကၡေဝ၊ သဗၺေဝဒယိတာနိ အနဘိနႏၵိတာနိ သီတိ ဘဝိႆႏၲိ [မူကြဲ-သီတီဘဝိႆႏၲိ (?)]။ အယံ ဝုစၥတိ၊ ဘိကၡေဝ၊ အႏုပါဒိေသသာ နိဗၺာနဓာတု။ ဣမာ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေဒြ နိဗၺာနဓာတုေယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ဒုေဝ ဣမာ စကၡဳမတာ ပကာသိတာ၊ နိဗၺာနဓာတူ အနိႆိေတန တာဒိနာ။
 ဧကာ ဟိ ဓာတု ဣဓ ဒိ႒ဓမၼိကာ၊ သဥပါဒိေသသာ ဘဝေနတၱိသခၤယာ။
 အႏုပါဒိေသသာ ပန သမၸရာယိကာ၊ ယမွိ နိ႐ုဇၩႏၲိ ဘဝါနိ သဗၺေသာ။
 ''ေယ ဧတဒညာယ ပဒံ အသခၤတံ၊ ဝိမုတၱစိတၱာ ဘဝေနတၱိသခၤယာ။
 ေတ ဓမၼသာရာဓိဂမာ ခေယ ရတာ၊ ပဟံသု ေတ သဗၺဘဝါနိ တာဒိေနာ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ သတၱမံ။
၈။ ပဋိသလႅာနသုတၱံ
 ၄၅။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ပဋိသလႅာနာရာမာ [မူကြဲ-ပဋိသလႅာနာရာမာ (က)] ဘိကၡေဝ၊ ဝိဟရထ ပဋိသလႅာနရတာ၊ အဇၩတၱံ ေစေတာသမထမႏုယုတၱာ၊ အနိရာကတဇၩာနာ၊ ဝိပႆနာယ သမႏၷာဂတာ၊ ျဗဴေဟတာ သုညာဂါရာနံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၂၂။ ပဋိသလႅာနာရာမာနံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဝိဟရတံ ပဋိသလႅာနရတာနံ အဇၩတၱံ ေစေတာသမထမႏုယုတၱာနံ အနိရာကတမဇၩာနာနံ ဝိပႆနာယ သမႏၷာဂတာနံ ျဗဴေဟတာနံ သုညာဂါရာနံ ဒြိႏၷံ ဖလာနံ အညတရံ ဖလံ ပါဋိကခႍ -- ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ အညာ၊ သတိ ဝါ ဥပါဒိေသေသ အနာဂါမိတာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေယ သႏၲစိတၱာ နိပကာ၊ သတိမေႏၲာ စ [မူကြဲ-သတိမေႏၲာဝ (သီ၊ က၊)] စ်ာယိေနာ။
 သမၼာ ဓမၼံ ဝိပႆႏၲိ၊ ကာေမသု အနေပကၡိေနာ။
 ''အပၸမာဒရတာ သႏၲာ၊ ပမာေဒ ဘယဒႆိေနာ။
 အဘဗၺာ ပရိဟာနာယ၊ နိဗၺာနေႆဝ သႏၲိေက''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ အ႒မံ။
၉။ သိကၡာနိသံသသုတၱံ
 ၄၆။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''သိကၡာနိသံသာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဝိဟရထ ပညဳတၱရာ ဝိမုတၱိသာရာ သတာဓိပေတယ်ာ။ သိကၡာနိသံသာနံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဝိဟရတံ ပညဳတၱရာနံ ဝိမုတၱိသာရာနံ သတာဓိပေတယ်ာနံ ဒြိႏၷံ ဖလာနံ အညတရံ ဖလံ ပါဋိကခႍ -- ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ အညာ၊ သတိ ဝါ ဥပါဒိေသေသ အနာဂါမိတာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ပရိပုဏၰသိကၡံ [မူကြဲ-ပရိပုဏၰေသခံ (သီ)] ပရိပုဏၰေသကၡံ (သ်ာ၊)] အပဟာနဓမၼံ၊ ပညဳတၱရံ ဇာတိခယႏၲဒႆႎ။
 တံ ေဝ မုနႎ အႏၲိမေဒဟဓာရႎ၊ မာရၪၨဟံ ျဗဴမိ ဇရာယ ပါရဂုံ။
 ''တသၼာ သဒါ စ်ာနရတာ သမာဟိတာ၊ အာတာပိေနာ ဇာတိခယႏၲဒႆိေနာ။
 မာရံ သေသနံ အဘိဘုယ် ဘိကၡေဝါ၊ ဘဝထ ဇာတိမရဏႆ ပါရဂါ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ နဝမံ။
၁ဝ။ ဇာဂရိယသုတၱံ
 ၄၇။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၃) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဇာဂေရာ စႆ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ဝိဟေရယ် သေတာ သမၸဇာေနာ သမာဟိေတာ ပမုဒိေတာ ဝိပၸသေႏၷာ စ တတၳ ကာလဝိပႆီ စ ကုသေလသု ဓေမၼသု။ ဇာဂရႆ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳေနာ ဝိဟရေတာ သတႆ သမၸဇာနႆ သမာဟိတႆ ပမုဒိတႆ ဝိပၸသႏၷႆ တတၳ ကာလဝိပႆိေနာ ကုသေလသု ဓေမၼသု ဒြိႏၷံ ဖလာနံ အညတရံ ဖလံ ပါဋိကခႍ -- ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ အညာ၊ သတိ ဝါ ဥပါဒိေသေသ အနာဂါမိတာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ဇာဂရႏၲာ သုဏာေထတံ၊ ေယ သုတၱာ ေတ ပဗုဇၩထ။
 သုတၱာ ဇာဂရိတံ ေသေယ်ာ၊ နတၳိ ဇာဂရေတာ ဘယံ။
 ''ေယာ ဇာဂေရာ စ သတိမာ သမၸဇာေနာ၊ သမာဟိေတာ မုဒိေတာ ဝိပၸသေႏၷာ စ။
 ကာေလန ေသာ သမၼာ ဓမၼံ ပရိဝီမံသမာေနာ၊ ဧေကာဒိဘူေတာ ဝိဟေန တမံ ေသာ။
 ''တသၼာ ဟေဝ ဇာဂရိယံ ဘေဇထ၊ အာတာပီ ဘိကၡဳ နိပေကာ စ်ာနလာဘီ။
 သံေယာဇနံ ဇာတိဇရာယ ေဆတြာ၊ ဣေဓဝ သေမၺာဓိမႏုတၱရံ ဖုေသ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒသမံ။
၁၁။ အာပါယိကသုတၱံ
 ၄၈။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ေဒြေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ အာပါယိကာ ေနရယိကာ ဣဒမပၸဟာယ။ ကတေမ ေဒြ? ေယာ စ အျဗဟၼစာရီ ျဗဟၼစာရိပဋိေညာ၊ ေယာ စ ပရိပုဏၰံ ပရိသုဒၶံ ျဗဟၼစရိယံ စရႏၲံ အမူလေကန အျဗဟၼစရိေယန အႏုဒၶံေသတိ။ ဣေမ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေဒြ အာပါယိကာ ေနရယိကာ ဣဒမပၸဟာယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''အဘူတဝါဒီ (ဣတိဝုတၱက၊၂၄) နိရယံ ဥေပတိ၊ ေယာ ဝါပိ ကတြာ န ကေရာမိ စာဟ။
 ဥေဘာပိ ေတ ေပစၥ သမာ ဘဝႏၲိ၊ နိဟီနကမၼာ မႏုဇာ ပရတၳ။
 ''ကာသာဝကဏၭာ ဗဟေဝါ၊ ပါပဓမၼာ အသညတာ။
 ပါပါ ပါေပဟိ ကေမၼဟိ၊ နိရယံ ေတ ဥပပဇၨေရ။
 ''ေသေယ်ာ အေယာဂုေဠာ ဘုေတၱာ၊ တေတၱာ အဂၢိသိခူပေမာ။
 ယေၪၥ ဘုေၪၨယ် ဒုႆီေလာ၊ ရ႒ပိ႑မသညေတာ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဧကာဒသမံ။
၁၂။ ဒိ႒ိဂတသုတၱံ
 ၄၉။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဒြီဟိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဒိ႒ိဂေတဟိ ပရိယု႒ိတာ ေဒဝမႏုႆာ ၾသလီယႏၲိ ဧေက၊ အတိဓာဝႏၲိ ဧေက၊ စကၡဳမေႏၲာ စ ပႆႏၲိ။
 ''ကထၪၥ၊ ဘိကၡေဝ၊ ၾသလီယႏၲိ ဧေက? ဘဝါရာမာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေဒဝမႏုႆာ ဘဝရတာ ဘဝသမၼဳဒိတာ ေတသံ ဘဝနိေရာဓာယ ဓေမၼ ေဒသိယမာေန စိတၱံ န ပကၡႏၵတိ န ပသီဒတိ န သႏၲိ႒တိ နာဓိမုစၥတိ။ ဧဝံ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ၾသလီယႏၲိ ဧေက။
 ''ကထၪၥ၊ ဘိကၡေဝ၊ အတိဓာဝႏၲိ ဧေက? ဘေဝေနဝ ေခါ ပေနေက အ႗ီယမာနာ ဟရာယမာနာ ဇိဂုစၧမာနာ ဝိဘဝံ အဘိနႏၵႏၲိ -- ယေတာ ကိရ၊ ေဘာ၊ အယံ အတၱာ [မူကြဲ-သေတၱာ (သီ၊ က၊)] ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ ဥစၧိဇၨတိ ဝိနႆတိ န ေဟာတိ ပရံ မရဏာ၊ ဧတံ သႏၲံ ဧတံ ပဏီတံ ဧတံ ယာထာဝႏၲိ။ ဧဝံ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ အတိဓာဝႏၲိ ဧေက။
 ''ကထၪၥ၊ ဘိကၡေဝ၊ စကၡဳမေႏၲာ ပႆႏၲိ? ဣဓ ဘိကၡဳ ဘူတံ ဘူတေတာ ပႆတိ၊ ဘူတံ ဘူတေတာ ဒိသြာ ဘူတႆ နိဗၺိဒါယ ဝိရာဂါယ နိေရာဓာယ ပဋိပေႏၷာ ေဟာတိ။ ဧဝံ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ စကၡဳမေႏၲာ ပႆႏၲီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေယ (ဣတိဝုတၱက၊၂၅) [မူကြဲ-ေယာ (သ်ာ၊ က၊)] ဘူတံ ဘူတေတာ ဒိသြာ၊ ဘူတႆ စ အတိကၠမံ။
 ယထာဘူေတ ဝိမုစၥႏၲိ၊ ဘဝတဏွာ ပရိကၡယာ။
 ''သ ေဝ [မူကြဲ-သေစ (က၊ သီ၊ သ်ာ၊ ပီ၊)] ဘူတပရိေညာ၊ ေသာ ဝီတတေဏွာ ဘဝါဘေဝ။
 ဘူတႆ ဝိဘဝါ ဘိကၡဳ၊ နာဂစၧတိ ပုနဗ႓ဝ''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒြါဒသမံ။
ဒုတိေယာ ဝေဂၢါ နိ႒ိေတာ။
 တႆုဒၵါနံ --
 ေဒြ ဣႁႏၵိယာ ေဒြ တပနီယာ၊ သီေလန အပေရ ဒုေဝ။
 အေနာတၱာပီ ကုဟနာ ေဒြ စ၊ သံေဝဇနီေယန ေတ ဒသ။
 ဝိတကၠာ ေဒသနာ ဝိဇၨာ၊ ပညာ ဓေမၼန ပၪၥမံ။
 အဇာတံ ဓာတုသလႅာနံ၊ သိကၡာ ဇာဂရိေယန စ။
 အပါယဒိ႒ိယာ ေစဝ [မူကြဲ-ေယဝ (သီ၊ သ်ာ)] ဗာဝီသတိ ပကာသိတာတိ။
ဒုကနိပါေတာ နိ႒ိေတာ။
၃။ တိကနိပါေတာ
၁။ ပဌမဝေဂၢါ
၁။ မူလသုတၱံ
 ၅ဝ။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၆) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တီဏိမာနိ၊ ဘိကၡေဝ၊ အကုသလမူလာနိ။ ကတမာနိ တီဏိ? ေလာေဘာ အကုသလမူလံ၊ ေဒါေသာ အကုသလမူလံ၊ ေမာေဟာ အကုသလမူလံ -- ဣမာနိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တီဏိ အကုသလမူလာနီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေလာေဘာ ေဒါေသာ စ ေမာေဟာ စ၊ ပုရိသံ ပါပေစတသံ။
 ဟႎသႏၲိ အတၱသမ႓ဴတာ၊ တစသာရံဝ သမၹလ''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပဌမံ။
၂။ ဓာတုသုတၱံ
 ၅၁။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တိေႆာ ဣမာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဓာတုေယာ။ ကတမာ တိေႆာ? ႐ူပဓာတု၊ အ႐ူပဓာတု၊ နိေရာဓဓာတု -- ဣမာ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တိေႆာ ဓာတုေယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''႐ူပဓာတုံ [မူကြဲ-႐ူပဓာတု (သဗၺတၳ)] ပရိညာယ၊ အ႐ူေပသု အသဏိၭတာ။
 နိေရာေဓ ေယ ဝိမုစၥႏၲိ၊ ေတ ဇနာ မစၥဳဟာယိေနာ။
 ''ကာေယန အမတံ ဓာတုံ၊ ဖုသယိတြာ [မူကြဲ-ဖုႆယိတြာ (သ်ာ)] ဖႆယိတြာ (ပီ၊)] နိ႐ူပဓႎ။
 ဥပဓိပၸဋိနိႆဂၢံ၊ သစၧိကတြာ အနာသေဝါ။
 ေဒေသတိ သမၼာသမၺဳေဒၶါ၊ အေသာကံ ဝိရဇံ ပဒ''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒုတိယံ။
၃။ ပဌမေဝဒနာသုတၱံ
 ၅၂။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၇) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တိေႆာ ဣမာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေဝဒနာ။ ကတမာ တိေႆာ? သုခါ ေဝဒနာ၊ ဒုကၡာ ေဝဒနာ၊ အဒုကၡမသုခါ ေဝဒနာ --
 ဣမာ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တိေႆာ ေဝဒနာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''သမာဟိေတာ သမၸဇာေနာ၊ သေတာ ဗုဒၶႆ သာဝေကာ။
 ေဝဒနာ စ ပဇာနာတိ၊ ေဝဒနာနၪၥ သမ႓ဝံ။
 ''ယတၳ ေစတာ နိ႐ုဇၩႏၲိ၊ မဂၢၪၥ ခယဂါမိနံ။
 ေဝဒနာနံ ခယာ ဘိကၡဳ၊ နိစၧာေတာ ပရိနိဗၺဳေတာ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ တတိယံ။
၄။ ဒုတိယေဝဒနာသုတၱံ
 ၅၃။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တိေႆာ ဣမာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေဝဒနာ။ ကတမာ တိေႆာ? သုခါ ေဝဒနာ၊ ဒုကၡာ ေဝဒနာ၊ အဒုကၡမသုခါ ေဝဒနာ။ သုခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေဝဒနာ ဒုကၡေတာ ဒ႒ဗၺာ၊ ဒုကၡာ ေဝဒနာ သလႅေတာ ဒ႒ဗၺာ၊ အဒုကၡမသုခါ ေဝဒနာ အနိစၥေတာ ဒ႒ဗၺာ။ ယေတာ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳေနာ သုခါ ေဝဒနာ ဒုကၡေတာ ဒိ႒ာ ေဟာတိ၊ ဒုကၡာ ေဝဒနာ သလႅေတာ ဒိ႒ာ ေဟာတိ၊ အဒုကၡမသုခါ ေဝဒနာ အနိစၥေတာ ဒိ႒ာ ေဟာတိ၊ အယံ ဝုစၥတိ၊ ဘိကၡေဝ၊ 'ဘိကၡဳ အရိေယာ သမၼဒၵေသာ အေစၧစၧိ [မူကြဲ-အေစၧဇၨိ (သီ၊ ပီ)] အစၧိဇၨိ (က)] တဏွံ၊ ဝိဝတၱယိ [မူကြဲ-ဝါဝတၱယိ (သီ၊ အ႒၊)] သံေယာဇနံ၊ သမၼာ မာနာဘိသမယာ အႏၲမကာသိ ဒုကၡႆာ'''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေယာ သုခံ ဒုကၡေတာ အဒၵ [မူကြဲ-ဒကၡိ (သီ၊ ပီ၊ က)] အဒကၡိ (သ်ာ)] ဒုကၡမဒၵကၡိ သလႅေတာ။
 အဒုကၡမသုခံ သႏၲံ၊ အဒကၡိ နံ အနိစၥေတာ။
 ''သ ေဝ သမၼဒၵေသာ ဘိကၡဳ၊ ယေတာ တတၳ ဝိမုစၥတိ။
 အဘိညာေဝါသိေတာ သေႏၲာ၊ သ ေဝ ေယာဂါတိေဂါ မုနီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ စတုတၳံ။
၅။ ပဌမဧသနာသုတၱံ
 ၅၄။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၈) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တိေႆာ ဣမာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧသနာ။ ကတမာ တိေႆာ? ကာေမသနာ၊ ဘေဝသနာ၊ ျဗဟၼစရိေယသနာ -- ဣမာ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တိေႆာ ဧသနာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''သမာဟိေတာ သမၸဇာေနာ၊ သေတာ ဗုဒၶႆ သာဝေကာ။
 ဧသနာ စ ပဇာနာတိ၊ ဧသနာနၪၥ သမ႓ဝံ။
 ''ယတၳ ေစတာ နိ႐ုဇၩႏၲိ၊ မဂၢၪၥ ခယဂါမိနံ။
 ဧသနာနံ ခယာ ဘိကၡဳ၊ နိစၧာေတာ ပရိနိဗၺဳေတာ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပၪၥမံ။
၆။ ဒုတိယဧသနာသုတၱံ
 ၅၅။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တိေႆာ ဣမာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧသနာ။ ကတမာ တိေႆာ? ကာေမသနာ၊ ဘေဝသနာ၊ ျဗဟၼစရိေယသနာ -- ဣမာ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တိေႆာ ဧသနာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ကာေမသနာ ဘေဝသနာ၊ ျဗဟၼစရိေယသနာ သဟ။
 ဣတိ သစၥပရာမာေသာ၊ ဒိ႒ိ႒ာနာ သမုႆယာ။
 ''သဗၺရာဂဝိရတၱႆ၊ တဏွကၡယဝိမုတၱိေနာ။
 ဧသနာ ပဋိနိႆ႒ာ၊ ဒိ႒ိ႒ာနာ သမူဟတာ။
 ဧသနာနံ ခယာ ဘိကၡဳ၊ နိရာေသာ အကထံကထီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဆ႒ံ။
၇။ ပဌမအာသဝသုတၱံ
 ၅၆။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တေယာေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ အာသဝါ။ ကတေမ တေယာ? ကာမာသေဝါ၊ ဘဝါသေဝါ၊ အဝိဇၨာသေဝါ -- ဣေမ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တေယာ အာသဝါ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''သမာဟိေတာ (ဣတိဝုတၱက၊၂၉) သမၸဇာေနာ၊ သေတာ ဗုဒၶႆ သာဝေကာ။
 အာသေဝ စ ပဇာနာတိ၊ အာသဝါနၪၥ သမ႓ဝံ။
 ''ယတၳ ေစတာ နိ႐ုဇၩႏၲိ၊ မဂၢၪၥ ခယဂါမိနံ။
 အာသဝါနံ ခယာ ဘိကၡဳ၊ နိစၧာေတာ ပရိနိဗၺဳေတာ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ သတၱမံ။
၈။ ဒုတိယအာသဝသုတၱံ
 ၅၇။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တေယာေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ အာသဝါ။ ကတေမ တေယာ? ကာမာသေဝါ၊ ဘဝါသေဝါ၊ အဝိဇၨာသေဝါ -- ဣေမ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တေယာ အာသဝါ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ယႆ ကာမာသေဝါ ခီေဏာ၊ အဝိဇၨာ စ ဝိရာဇိတာ။
 ဘဝါသေဝါ ပရိကၡီေဏာ၊ ဝိပၸမုေတၱာ နိ႐ူပဓိ။
 ဓာေရတိ အႏၲိမံ ေဒဟံ၊ ေဇတြာ မာရံ သဝါဟိနိ''ႏၲိ [မူကြဲ-သဝါဟနႏၲိ (ဗဟူသု)]။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ အ႒မံ။
၉။ တဏွာသုတၱံ
 ၅၈။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တိေႆာ ဣမာ၊ ဘိကၡေဝ၊ တဏွာ။ ကတမာ တိေႆာ? ကာမတဏွာ၊ ဘဝတဏွာ၊ ဝိဘဝတဏွာ -- ဣမာ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တိေႆာ တဏွာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''တဏွာေယာေဂန သံယုတၱာ၊ ရတၱစိတၱာ ဘဝါဘေဝ။
 ေတ ေယာဂယုတၱာ မာရႆ၊ အေယာဂေကၡမိေနာ ဇနာ။
 သတၱာ ဂစၧႏၲိ သံသာရံ၊ ဇာတီမရဏဂါမိေနာ။
 ''ေယ စ တဏွံ ပဟႏ႖ာန၊ ဝီတတဏွာ [မူကြဲ-နိကၠဏွာ စ (သီ၊ က၊)] ဘဝါဘေဝ။
 ေတ ေဝ [မူကြဲ-ေတ စ (သီ၊ ပီ၊ က၊)] ပါရဂၤတာ [မူကြဲ-ပါရဂတာ (က၊ သီ၊ သ်ာ၊)] ေလာေက၊ ေယ ပတၱာ အာသဝကၡယ''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ နဝမံ။
၁ဝ။ မာရေဓယ်သုတၱံ
 ၅၉။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၃ဝ) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တီဟိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဓေမၼဟိ သမႏၷာဂေတာ ဘိကၡဳ အတိကၠမၼ မာရေဓယ်ံ အာဒိေစၥာဝ ဝိေရာစတိ။ ကတေမဟိ တီဟိ? ဣဓ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ အေသေခန သီလကၡေႏၶန သမႏၷာဂေတာ ေဟာတိ၊ အေသေခန သမာဓိကၡေႏၶန သမႏၷာဂေတာ ေဟာတိ၊ အေသေခန ပညာကၡေႏၶန သမႏၷာဂေတာ ေဟာတိ -- ဣေမဟိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တီဟိ ဓေမၼဟိ သမႏၷာဂေတာ ဘိကၡဳ အတိကၠမၼ မာရေဓယ်ံ အာဒိေစၥာဝ ဝိေရာစတီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''သီလံ သမာဓိ ပညာ စ၊ ယႆ ဧေတ သုဘာဝိတာ။
 အတိကၠမၼ မာရေဓယ်ံ၊ အာဒိေစၥာဝ ဝိေရာစတီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒသမံ။
ပဌေမာ ဝေဂၢါ နိ႒ိေတာ။
 တႆုဒၵါနံ --
 မူလဓာတု အထ ေဝဒနာ ဒုေဝ၊ ဧသနာ စ ဒုေဝ အာသဝါ ဒုေဝ။
 တဏွာေတာ စ အထ [မူကြဲ-တဏွာေတာ အထ (သ်ာ၊)] မာရေဓယ်ေတာ၊ ဝဂၢမာဟု ပဌမႏၲိ မုတၱမႏၲိ။
၂။ ဒုတိယဝေဂၢါ
၁။ ပုညကိရိယဝတၳဳသုတၱံ
 ၆ဝ။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တီဏိမာနိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုညကိရိယဝတၳဴနိ။ ကတမာနိ တီဏိ? ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတၳဳ၊ သီလမယံ ပုညကိရိယဝတၳဳ၊ ဘာဝနာမယံ ပုညကိရိယဝတၳဳ -- ဣမာနိ (ဣတိဝုတၱက၊၂၁) ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တီဏိ ပုညကိရိယဝတၳဴနီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ပုညေမဝ ေသာ သိေကၡယ်၊ အာယတဂၢံ သုခုျဒယံ။
 ဒါနၪၥ သမစရိယၪၥ၊ ေမတၱစိတၱၪၥ ဘာဝေယ။
 ''ဧေတ ဓေမၼ ဘာဝယိတြာ၊ တေယာ သုခသမုဒၵေယ။
 အဗ်ာပဇၩံ သုခံ ေလာကံ၊ ပ႑ိေတာ ဥပပဇၨတီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပဌမံ။
၂။ စကၡဳသုတၱံ
 ၆၁။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တီဏိမာနိ၊ ဘိကၡေဝ၊ စကၡဴနိ။ ကတမာနိ တီဏိ? မံသစကၡဳ၊ ဒိဗၺစကၡဳ၊ ပညာစကၡဳ -- ဣမာနိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တီဏိ စကၡဴနီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''မံသစကၡဳ ဒိဗၺစကၡဳ၊ ပညာစကၡဳ အႏုတၱရံ။
 ဧတာနိ တီဏိ စကၡဴနိ၊ အကၡာသိ ပုရိသုတၱေမာ။
 ''မံသစကၡဳႆ ဥပၸါေဒါ၊ မေဂၢါ ဒိဗၺႆ စကၡဳေနာ။
 ယေတာ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာစကၡဳ အႏုတၱရံ။
 ယႆ စကၡဳႆ ပဋိလာဘာ၊ သဗၺဒုကၡာ ပမုစၥတီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒုတိယံ။
၃။ ဣႁႏၵိယသုတၱံ
 ၆၂။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တီဏိမာနိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣႁႏၵိယာနိ။ ကတမာနိ တီဏိ? အနညာတညႆာမီတိႁႏၵိယံ၊ အညိႁႏၵိယံ၊ အညာတာဝိႁႏၵိယံ -- ဣမာနိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တီဏိ ဣႁႏၵိယာနီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေသခႆ သိကၡမာနႆ၊ ဥဇုမဂၢါႏုသာရိေနာ။
 ခယသၼႎ ပဌမံ ဉာဏံ၊ တေတာ အညာ အနႏၲရာ။
 ''တေတာ (ဣတိဝုတၱက၊၂၂) အညာ ဝိမုတၱႆ၊ ဉာဏံ ေဝ ေဟာတိ တာဒိေနာ။
 အကုပၸါ ေမ ဝိမုတၱီတိ၊ ဘဝသံေယာဇနကၡယာ။
 ''သ ေဝ [မူကြဲ-သေစ (သီ၊ သ်ာ၊)] ဣႁႏၵိယသမၸေႏၷာ၊ သေႏၲာ သႏၲိပေဒ ရေတာ။
 ဓာေရတိ အႏၲိမံ ေဒဟံ၊ ေဇတြာ မာရံ သဝါဟိနိ''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ တတိယံ။
၄။ အဒၶါသုတၱံ
 ၆၃။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တေယာေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ အဒၶါ။ ကတေမ တေယာ? အတီေတာ အဒၶါ၊ အနာဂေတာ အဒၶါ၊ ပစၥဳပၸေႏၷာ အဒၶါ -- ဣေမ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တေယာ အဒၶါ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''အေကၡယ်သညိေနာ သတၱာ၊ အေကၡယ်သၼႎ ပတိ႒ိတာ။
 အေကၡယ်ံ အပရိညာယ၊ ေယာဂမာယႏၲိ မစၥဳေနာ။
 ''အေကၡယ်ၪၥ ပရိညာယ၊ အကၡာတာရံ န မညတိ။
 ဖုေ႒ာ ဝိေမာေကၡာ မနသာ၊ သႏၲိပဒမႏုတၱရံ။
 ''သ ေဝ [မူကြဲ-သေစ (က၊)] အေကၡယ်သမၸေႏၷာ၊ သေႏၲာ သႏၲိပေဒ ရေတာ။
 သခၤါယေသဝီ ဓမၼေ႒ာ၊ သခ်ႍ ေနာေပတိ ေဝဒဂူ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ စတုတၳံ။
၅။ ဒုစၥရိတသုတၱံ
 ၆၄။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တီဏိမာနိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဒုစၥရိတာနိ။ ကတမာနိ တီဏိ? ကာယဒုစၥရိတံ၊ ဝစီဒုစၥရိတံ၊ မေနာဒုစၥရိတံ -- ဣမာနိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တီဏိ ဒုစၥရိတာနီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ကာယဒုစၥရိတံ ကတြာ၊ ဝစီဒုစၥရိတာနိ စ။
 မေနာဒုစၥရိတံ ကတြာ၊ ယၪၥညံ ေဒါသသံဟိတံ။
 ''အကတြာ (ဣတိဝုတၱက၊၂၃) ကုသလံ ကမၼံ၊ ကတြာနာကုသလံ ဗဟုံ။
 ကာယႆ ေဘဒါ ဒုပၸေညာ၊ နိရယံ ေသာပပဇၨတီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပၪၥမံ။
၆။ သုစရိတသုတၱံ
 ၆၅။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တီဏိမာနိ၊ ဘိကၡေဝ၊ သုစရိတာနိ။ ကတမာနိ တီဏိ? ကာယသုစရိတံ၊ ဝစီသုစရိတံ၊ မေနာသုစရိတံ -- ဣမာနိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တီဏိ သုစရိတာနီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ကာယဒုစၥရိတံ ဟိတြာ၊ ဝစီဒုစၥရိတာနိ စ။
 မေနာဒုစၥရိတံ ဟိတြာ၊ ယၪၥညံ ေဒါသသံဟိတံ။
 ''အကတြာကုသလံ ကမၼံ၊ ကတြာန ကုသလံ ဗဟုံ။
 ကာယႆ ေဘဒါ သပၸေညာ၊ သဂၢံ ေသာ ဥပပဇၨတီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဆ႒ံ။
၇။ ေသာေစယ်သုတၱံ
 ၆၆။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တီဏိမာနိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေသာေစယ်ာနိ။ ကတမာနိ တီဏိ? ကာယေသာေစယ်ံ၊ ဝစီေသာေစယ်ံ၊ မေနာေသာေစယ်ံ -- ဣမာနိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တီဏိ ေသာေစယ်ာနီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ကာယသုစႎ ဝစီသုစႎ [မူကြဲ-ဝါစာသုစႎ (က)] ေစေတာသုစိမနာသဝံ။
 သုစႎ ေသာေစယ်သမၸႏၷံ၊ အာဟု သဗၺပၸဟာယိန''ႏၲိ [မူကြဲ-အာဟု နိႏွာတပါပကႏၲိ (အ၊ နိ၊ ၃။၁၂၂) ယုတၱတရံ]။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ သတၱမံ။
၈။ ေမာေနယ်သုတၱံ
 ၆၇။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၄) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တီဏိမာနိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေမာေနယ်ာနိ။ ကတမာနိ တီဏိ? ကာယေမာေနယ်ံ၊ ဝစီေမာေနယ်ံ၊ မေနာေမာေနယ်ံ -- ဣမာနိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တီဏိ ေမာေနယ်ာနီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ကာယမုနႎ ဝစီမုနႎ၊ မေနာမုနိမနာသဝံ။
 မုနႎ ေမာေနယ်သမၸႏၷံ၊ အာဟု နိႏွာတပါပက''ႏၲိ [မူကြဲ-အာဟု သဗၺပၸဟာယိနႏၲိ (အ၊ နိ၊ ၃။၁၂၃)]။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ အ႒မံ။
၉။ ပဌမရာဂသုတၱံ
 ၆၈။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ယႆ ကႆစိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ရာေဂါ အပၸဟီေနာ၊ ေဒါေသာ အပၸဟီေနာ၊ ေမာေဟာ အပၸဟီေနာ -- အယံ ဝုစၥတိ၊ ဘိကၡေဝ၊ 'ဗေဒၶါ [မူကြဲ-ဗေႏၵာ (ဗဟူသု)] မာရႆ ပဋိမုကၠႆ မာရပါေသာ ယထာကာမကရဏီေယာ [မူကြဲ-ယထာ ကာမကရဏီေယာ စ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ၊ က၊)] ပါပိမေတာ'။ ယႆ ကႆစိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ရာေဂါ ပဟီေနာ၊ ေဒါေသာ ပဟီေနာ၊ ေမာေဟာ ပဟီေနာ -- အယံ ဝုစၥတိ၊ ဘိကၡေဝ၊ 'အဗေဒၶါ မာရႆ ၾသမုကၠႆ မာရပါေသာ န ယထာ ကာမကရဏီေယာ [မူကြဲ-န ယထာကာမကရဏီေယာ စ (သ်ာ၊)] ပါပိမေတာ'''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ယႆ ရာေဂါ စ ေဒါေသာ စ၊ အဝိဇၨာ စ ဝိရာဇိတာ။
 တံ ဘာဝိတတၱညတရံ၊ ျဗဟၼဘူတံ တထာဂတံ။
 ဗုဒၶံ ေဝရဘယာတီတံ၊ အာဟု သဗၺပၸဟာယိန''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ နဝမံ။
၁ဝ။ ဒုတိယရာဂသုတၱံ
 ၆၉။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ယႆ ကႆစိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳႆ ဝါ ဘိကၡဳနိယာ ဝါ ရာေဂါ အပၸဟီေနာ၊ ေဒါေသာ အပၸဟီေနာ၊ ေမာေဟာ အပၸဟီေနာ -- အယံ ဝုစၥတိ၊ ဘိကၡေဝ၊ န 'အတရိ (ဣတိဝုတၱက၊၂၅) [မူကြဲ-အတိေဏၰာ (က၊ သီ၊ က၊)] သမုဒၵံ သဦမႎ သဝီစႎ သာဝ႗ံ သဂဟံ သရကၡသံ'။ ယႆ ကႆစိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳႆ ဝါ ဘိကၡဳနိယာ ဝါ ရာေဂါ ပဟီေနာ၊ ေဒါေသာ ပဟီေနာ၊ ေမာေဟာ ပဟီေနာ -- အယံ ဝုစၥတိ၊ ဘိကၡေဝ၊ 'အတရိ သမုဒၵံ သဦမႎ သဝီစႎ သာဝ႗ံ သဂဟံ သရကၡသံ၊ တိေဏၰာ ပါရဂၤေတာ [မူကြဲ-ပါရဂေတာ (သီ၊ အ႒၊ သ်ာ၊)] ထေလ တိ႒တိ ျဗာဟၼေဏာ'''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ယႆ ရာေဂါ စ ေဒါေသာ စ၊ အဝိဇၨာ စ ဝိရာဇိတာ။
 ေသာမံ သမုဒၵံ သဂဟံ သရကၡသံ၊ သဦမိဘယံ ဒုတၱရံ အစၥတာရိ။
 ''သဂၤါတိေဂါ မစၥဳဇေဟာ နိ႐ူပဓိ၊ ပဟာသိ ဒုကၡံ အပုနဗ႓ဝါယ။
 အတၳဂၤေတာ ေသာ န ပမာဏေမတိ၊ အေမာဟယိ မစၥဳရာဇႏၲိ ျဗဴမီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒသမံ။
ဒုတိေယာ ဝေဂၢါ နိ႒ိေတာ။
 တႆုဒၵါနံ --
 ပုညံ စကၡဳ အထ ဣႁႏၵိယာနိ [မူကြဲ-အတၳိႁႏၵိယာ (သ်ာ)] အဒၶါ စ စရိတံ ဒုေဝ ေသာစိ [မူကြဲ-သုစိ (သ်ာ)]
 မုေနာ [မူကြဲ-မုေန (သ်ာ၊)] အထ ရာဂဒုေဝ၊ ပုန ဝဂၢမာဟု ဒုတိယမုတၱမႏၲိ။
၃။ တတိယဝေဂၢါ
၁။ မိစၧာဒိ႒ိကသုတၱံ
 ၇ဝ။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဒိ႒ာ မယာ၊ ဘိကၡေဝ၊ သတၱာ ကာယဒုစၥရိေတန သမႏၷာဂတာ ဝစီဒုစၥရိေတန သမႏၷာဂတာ မေနာဒုစၥရိေတန သမႏၷာဂတာ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ မိစၧာဒိ႒ိကာ မိစၧာဒိ႒ိကမၼသမာဒါနာ။ ေတ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂၢတႎ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပႏၷာ။
 ''တံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၆) ေခါ ပနာဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ နာညႆ သမဏႆ ဝါ ျဗာဟၼဏႆ ဝါ သုတြာ ဝဒါမိ။ ဒိ႒ာ မယာ၊ ဘိကၡေဝ၊ သတၱာ ကာယဒုစၥရိေတန သမႏၷာဂတာ ဝစီဒုစၥရိေတန သမႏၷာဂတာ မေနာဒုစၥရိေတန သမႏၷာဂတာ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ မိစၧာဒိ႒ိကာ မိစၧာဒိ႒ိကမၼသမာဒါနာ။ ေတ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂၢတႎ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပႏၷာ။ အပိ စ၊ ဘိကၡေဝ၊ ယေဒဝ သာမံ ဉာတံ သာမံ ဒိ႒ံ သာမံ ဝိဒိတံ တေဒဝါဟံ ဝဒါမိ။
 ''ဒိ႒ာ မယာ၊ ဘိကၡေဝ၊ သတၱာ ကာယဒုစၥရိေတန သမႏၷာဂတာ ဝစီဒုစၥရိေတန သမႏၷာဂတာ မေနာဒုစၥရိေတန သမႏၷာဂတာ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ မိစၧာဒိ႒ိကာ မိစၧာဒိ႒ိကမၼသမာဒါနာ။ ေတ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂၢတႎ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပႏၷာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''မိစၧာ မနံ ပဏိဓာယ၊ မိစၧာ ဝါစၪၥ ဘာသိယ [မူကြဲ-မိစာ ဝါစံ အဘာသိယ (သဗၺတၳ)]။
 မိစၧာ ကမၼာနိ ကတြာန၊ ကာေယန ဣဓ ပုဂၢေလာ။
 ''အပၸႆုတာပုညကေရာ [မူကြဲ-အပၸႆုေတာပုညကေရာ (သီ)] အပၸႆုေတာ အပုညကေရာ (သ်ာ၊ ပီ)] အပၸသၼႎ ဣဓ ဇီဝိေတ။
 ကာယႆ ေဘဒါ ဒုပၸေညာ၊ နိရယံ ေသာပပဇၨတီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပဌမံ။
၂။ သမၼာဒိ႒ိကသုတၱံ
 ၇၁။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဒိ႒ာ မယာ၊ ဘိကၡေဝ၊ သတၱာ ကာယသုစရိေတန သမႏၷာဂတာ ဝစီသုစရိေတန သမႏၷာဂတာ မေနာသုစရိေတန သမႏၷာဂတာ အရိယာနံ အႏုပဝါဒကာ သမၼာဒိ႒ိကာ သမၼာဒိ႒ိကမၼသမာဒါနာ။ ေတ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတႎ သဂၢံ ေလာကံ ဥပပႏၷာ။
 ''တံ ေခါ ပနာဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ နာညႆ သမဏႆ ဝါ ျဗာဟၼဏႆ ဝါ သုတြာ ဝဒါမိ။ ဒိ႒ာ မယာ၊ ဘိကၡေဝ၊ သတၱာ ကာယသုစရိေတန သမႏၷာဂတာ ဝစီသုစရိေတန သမႏၷာဂတာ မေနာသုစရိေတန သမႏၷာဂတာ အရိယာနံ အႏုပဝါဒကာ သမၼာဒိ႒ိကာ သမၼာဒိ႒ိကမၼသမာဒါနာ။ ေတ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၇) မရဏာ သုဂတႎ သဂၢံ ေလာကံ ဥပပႏၷာ။ အပိ စ၊ ဘိကၡေဝ၊ ယေဒဝ သာမံ ဉာတံ သာမံ ဒိ႒ံ သာမံ ဝိဒိတံ တေဒဝါဟံ ဝဒါမိ။
 ''ဒိ႒ာ မယာ၊ ဘိကၡေဝ၊ သတၱာ ကာယသုစရိေတန သမႏၷာဂတာ ဝစီသုစရိေတန သမႏၷာဂတာ မေနာသုစရိေတန သမႏၷာဂတာ အရိယာနံ အႏုပဝါဒကာ သမၼာဒိ႒ိကာ သမၼာဒိ႒ိကမၼသမာဒါနာ။ ေတ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတႎ သဂၢံ ေလာကံ ဥပပႏၷာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''သမၼာ မနံ ပဏိဓာယ၊ သမၼာ ဝါစၪၥ ဘာသိယ [မူကြဲ-သမၼာ ဝါစံ အဘာသိယ (သဗၺတၳ)]။
 သမၼာ ကမၼာနိ ကတြာန၊ ကာေယန ဣဓ ပုဂၢေလာ။
 ''ဗဟုႆုေတာ ပုညကေရာ၊ အပၸသၼႎ ဣဓ ဇီဝိေတ။
 ကာယႆ ေဘဒါ သပၸေညာ၊ သဂၢံ ေသာ ဥပပဇၨတီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒုတိယံ။
၃။ နိႆရဏိယသုတၱံ
 ၇၂။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တိေႆာ ဣမာ၊ ဘိကၡေဝ၊ နိႆရဏိယာ [မူကြဲ-နိႆာရဏီယာ (အ၊ နိ၊ ၅။၂ဝဝ)] ဓာတုေယာ။ ကတမာ တိေႆာ? ကာမာနေမတံ နိႆရဏံ ယဒိဒံ ေနကၡမၼံ၊ ႐ူပါနေမတံ နိႆရဏံ ယဒိဒံ အာ႐ုပၸံ၊ ယံ ေခါ ပန ကိၪၥိ ဘူတံ သခၤတံ ပဋိစၥသမုပၸႏၷံ နိေရာေဓါ တႆ နိႆရဏံ -- ဣမာ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တိေႆာ နိႆရဏိယာ ဓာတုေယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ကာမနိႆရဏံ ဉတြာ၊ ႐ူပါနၪၥ အတိကၠမံ။
 သဗၺသခၤါရသမထံ၊ ဖုသံ အာတာပိ သဗၺဒါ။
 ''သ ေဝ သမၼဒၵေသာ ဘိကၡဳ၊ ယေတာ တတၳ ဝိမုစၥတိ။
 အဘိညာေဝါသိေတာ သေႏၲာ၊ သ ေဝ ေယာဂါတိေဂါ မုနီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ တတိယံ။
၄။ သႏၲတရသုတၱံ
 ၇၃။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၈) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''႐ူေပဟိ၊ ဘိကၡေဝ၊ အ႐ူပါ [မူကြဲ-အာ႐ုပၸါ (သီ၊)] သႏၲတရာ၊ အ႐ူေပဟိ နိေရာေဓါ သႏၲတေရာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေယ စ ႐ူပူပဂါ သတၱာ၊ ေယ စ အ႐ူပ႒ာယိေနာ [မူကြဲ-အာ႐ုပၸ႒ာယိေနာ (သီ)]
 နိေရာဓံ အပၸဇာနႏၲာ၊ အာဂႏၲာေရာ ပုနဗ႓ဝံ။
 ''ေယ စ ႐ူေပ ပရိညာယ၊ အ႐ူေပသု အသဏိၭတာ။
 နိေရာေဓ ေယ ဝိမုစၥႏၲိ၊ ေတ ဇနာ မစၥဳဟာယိေနာ။
 ''ကာေယန အမတံ ဓာတုံ၊ ဖုသယိတြာ နိ႐ူပဓႎ။
 ဥပဓိပၸဋိနိႆဂၢံ၊ သစၧိကတြာ အနာသေဝါ။
 ေဒေသတိ သမၼာသမၺဳေဒၶါ၊ အေသာကံ ဝိရဇံ ပဒ''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ စတုတၳံ။
၅။ ပုတၱသုတၱံ
 ၇၄။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တေယာေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုတၱာ သေႏၲာ သံဝိဇၨမာနာ ေလာကသၼႎ။ ကတေမ တေယာ? အတိဇာေတာ၊ အႏုဇာေတာ၊ အဝဇာေတာတိ။
 ''ကထၪၥ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုေတၱာ အတိဇာေတာ ေဟာတိ? ဣဓ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုတၱႆ မာတာပိတေရာ ေဟာႏၲိ န ဗုဒၶံ သရဏံ ဂတာ၊ န ဓမၼံ သရဏံ ဂတာ၊ န သံဃံ သရဏံ ဂတာ၊ ပါဏာတိပါတာ အပၸဋိဝိရတာ၊ အဒိႏၷာဒါနာ အပၸဋိဝိရတာ၊ ကာေမသုမိစၧာစာရာ အပၸဋိဝိရတာ၊ မုသာဝါဒါ အပၸဋိဝိရတာ၊ သုရာေမရယမဇၨပမာဒ႒ာနာ အပၸဋိဝိရတာ၊ ဒုႆီလာ ပါပဓမၼာ။ ပုေတၱာ စ ေနသံ ေဟာတိ ဗုဒၶံ သရဏံ ဂေတာ၊ ဓမၼံ သရဏံ ဂေတာ၊ သံဃံ သရဏံ ဂေတာ၊ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရေတာ၊ အဒိႏၷာဒါနာ ပဋိဝိရေတာ၊ ကာေမသုမိစၧာစာရာ ပဋိဝိရေတာ၊ မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရေတာ၊ သုရာေမရယမဇၨပမာဒ႒ာနာ ပဋိဝိရေတာ၊ သီလဝါ ကလ်ာဏဓေမၼာ။ ဧဝံ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုေတၱာ အတိဇာေတာ ေဟာတိ။
 ''ကထၪၥ (ဣတိဝုတၱက၊၂၃၉၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုေတၱာ အႏုဇာေတာ ေဟာတိ? ဣဓ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုတၱႆ မာတာပိတေရာ ေဟာႏၲိ ဗုဒၶံ သရဏံ ဂတာ၊ ဓမၼံ သရဏံ ဂတာ၊ သံဃံ သရဏံ ဂတာ၊ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတာ၊ အဒိႏၷာဒါနာ ပဋိဝိရတာ၊ ကာေမသုမိစၧာစာရာ ပဋိဝိရတာ၊ မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတာ၊ သုရာေမရယမဇၨပမာဒ႒ာနာ ပဋိဝိရတာ၊ သီလဝေႏၲာ ကလ်ာဏဓမၼာ။ ပုေတၱာပိ ေနသံ ေဟာတိ ဗုဒၶံ သရဏံ ဂေတာ၊ ဓမၼံ သရဏံ ဂေတာ၊ သံဃံ သရဏံ ဂေတာ၊ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရေတာ၊ အဒိႏၷာဒါနာ ပဋိဝိရေတာ၊ ကာေမသုမိစၧာစာရာ ပဋိဝိရေတာ၊ မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရေတာ၊ သုရာေမရယမဇၨပမာဒ႒ာနာ ပဋိဝိရေတာ၊ သီလဝါ ကလ်ာဏဓေမၼာ။ ဧဝံ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုေတၱာ အႏုဇာေတာ ေဟာတိ။
 ''ကထၪၥ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုေတၱာ အဝဇာေတာ ေဟာတိ? ဣဓ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုတၱႆ မာတာပိတေရာ ေဟာႏၲိ ဗုဒၶံ သရဏံ ဂတာ၊ ဓမၼံ သရဏံ ဂတာ၊ သံဃံ သရဏံ ဂတာ၊ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတာ၊ အဒိႏၷာဒါနာ ပဋိဝိရတာ၊ ကာေမသုမိစၧာစာရာ ပဋိဝိရတာ၊ မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတာ၊ သုရာေမရယမဇၨပမာဒ႒ာနာ ပဋိဝိရတာ၊ သီလဝေႏၲာ ကလ်ာဏဓမၼာ။ ပုေတၱာ စ ေနသံ ေဟာတိ န ဗုဒၶံ သရဏံ ဂေတာ၊ န ဓမၼံ သရဏံ ဂေတာ၊ န သံဃံ သရဏံ ဂေတာ၊ ပါဏာတိပါတာ အပၸဋိဝိရေတာ၊ အဒိႏၷာဒါနာ အပၸဋိဝိရေတာ၊ ကာေမသုမိစၧာစာရာ အပၸဋိဝိရေတာ၊ မုသာဝါဒါ အပၸဋိဝိရေတာ၊ သုရာေမရယမဇၨပမာဒ႒ာနာ အပၸဋိဝိရေတာ၊ ဒုႆီေလာ ပါပဓေမၼာ။ ဧဝံ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုေတၱာ အဝဇာေတာ ေဟာတိ။ ဣေမ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တေယာ ပုတၱာ သေႏၲာ သံဝိဇၨမာနာ ေလာကသၼိ''ႏၲိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''အတိဇာတံ အႏုဇာတံ၊ ပုတၱမိစၧႏၲိ ပ႑ိတာ။
 အဝဇာတံ န ဣစၧႏၲိ၊ ေယာ ေဟာတိ ကုလဂႏၶေနာ။
 ''ဧေတ ေခါ ပုတၱာ ေလာကသၼႎ၊ ေယ ဘဝႏၲိ ဥပါသကာ။
 သဒၶါ သီေလန သမၸႏၷာ၊ ဝဒညဴ ဝီတမစၧရာ။
 စေႏၵာ အဗ႓ဃနာ မုေတၱာ၊ ပရိသာသု ဝိေရာစေရ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပၪၥမံ။
၆။ အဝု႒ိကသုတၱံ
 ၇၅။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တေယာေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုဂၢလာ သေႏၲာ သံဝိဇၨမာနာ ေလာကသၼႎ။ ကတေမ တေယာ? အဝု႒ိကသေမာ၊ ပေဒသဝႆီ၊ သဗၺတၳာဘိဝႆီ။
 ''ကထၪၥ (ဣတိဝုတၱက၊၂၄ဝ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုဂၢေလာ အဝု႒ိကသေမာ ေဟာတိ? ဣဓ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧကေစၥာ ပုဂၢေလာ သေဗၺသေညဝ န ဒါတာ ေဟာတိ၊ သမဏျဗာဟၼဏကပဏဒၶိကဝနိဗၺကယာစကာနံ [မူကြဲ-။ ဝဏိဗၺကယာစကာနံ (သီ၊)] အႏၷံ ပါနံ ဝတၳံ ယာနံ မာလာဂႏၶဝိေလပနံ ေသယ်ာဝသထပဒီေပယ်ံ။ ဧဝံ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုဂၢေလာ အဝု႒ိကသေမာ ေဟာတိ။
 ''ကထၪၥ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုဂၢေလာ ပေဒသဝႆီ ေဟာတိ? ဣဓ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧကေစၥာ ပုဂၢေလာ ဧကစၥာနံ ဒါတာ (ေဟာတိ) [မူကြဲ-( ) နတၳိ သ်ာမေပါတၳေက]၊ ဧကစၥာနံ န ဒါတာ ေဟာတိ သမဏျဗာဟၼဏကပဏဒၶိကဝနိဗၺကယာစကာနံ အႏၷံ ပါနံ ဝတၳံ ယာနံ မာလာဂႏၶဝိေလပနံ ေသယ်ာဝသထပဒီေပယ်ံ။ ဧဝံ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုဂၢေလာ ပေဒသဝႆီ ေဟာတိ။
 ''ကထၪၥ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုဂၢေလာ သဗၺတၳာဘိဝႆီ ေဟာတိ? ဣဓ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဧကေစၥာ ပုဂၢေလာ သေဗၺသံဝ ေဒတိ၊ သမဏျဗာဟၼဏကပဏဒၶိကဝနိဗၺကယာစကာနံ အႏၷံ ပါနံ ဝတၳံ ယာနံ မာလာဂႏၶဝိေလပနံ ေသယ်ာဝသထပဒီေပယ်ံ။ ဧဝံ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုဂၢေလာ သဗၺတၳာဘိဝႆီ ေဟာတိ။ ဣေမ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တေယာ ပုဂၢလာ သေႏၲာ သံဝိဇၨမာနာ ေလာကသၼိ''ႏၲိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''န သမေဏ န ျဗာဟၼေဏ၊ န ကပဏဒၶိကဝနိဗၺေက။
 လဒၶါန သံဝိဘာေဇတိ၊ အႏၷံ ပါနၪၥ ေဘာဇနံ။
 တံ ေဝ အဝု႒ိကသေမာတိ၊ အာဟု နံ ပုရိသာဓမံ။
 ''ဧကစၥာနံ န ဒဒါတိ၊ ဧကစၥာနံ ပေဝစၧတိ။
 တံ ေဝ ပေဒသဝႆီတိ၊ အာဟု ေမဓာဝိေနာ ဇနာ။
 ''သုဘိကၡဝါေစာ ပုရိေသာ၊ သဗၺဘူတာႏုကမၸေကာ။
 အာေမာဒမာေနာ ပကိေရတိ၊ ေဒထ ေဒထာတိ ဘာသတိ။
 ''ယထာပိ ေမေဃာ ထနယိတြာ၊ ဂဇၨယိတြာ ပဝႆတိ။
 ထလံ နိႏၷၪၥ ပူေရတိ၊ အဘိသႏၵေႏၲာဝ [မူကြဲ-အဘိသေႏၵေႏၲာဝ (?)] ဝါရိနာ။
 ''ဧဝေမဝ (ဣတိဝုတၱက၊၂၁) ဣေဓကေစၥာ၊ ပုဂၢေလာ ေဟာတိ တာဒိေသာ။
 ဓေမၼန သံဟရိတြာန၊ ဥ႒ာနာဓိဂတံ ဓနံ။
 တေပၸတိ အႏၷပါေနန၊ သမၼာ ပေတၱ ဝနိဗၺေက''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဆ႒ံ။
၇။ သုခပတၳနာသုတၱံ
 ၇၆။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တီဏိမာနိ၊ ဘိကၡေဝ၊ သုခါနိ ပတၳယမာေနာ သီလံ ရေကၡယ် ပ႑ိေတာ။ ကတမာနိ တီဏိ? ပသံသာ ေမ အာဂစၧတူတိ [မူကြဲ-အာဂစၧႏၲဴတိ (သ်ာ၊)] သီလံ ရေကၡယ် ပ႑ိေတာ၊ ေဘာဂါ ေမ ဥပၸဇၨႏၲဴတိ သီလံ ရေကၡယ် ပ႑ိေတာ၊ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတႎ သဂၢံ ေလာကံ ဥပပဇၨိႆာမီတိ သီလံ ရေကၡယ် ပ႑ိေတာ။ ဣမာနိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တီဏိ သုခါနိ ပတၳယမာေနာ သီလံ ရေကၡယ် ပ႑ိေတာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''သီလံ ရေကၡယ် ေမဓာဝီ၊ ပတၳယာေနာ တေယာ သုေခ။
 ပသံသံ ဝိတၱလာဘၪၥ၊ ေပစၥ သေဂၢ ပေမာဒနံ။
 ''အကေရာေႏၲာပိ ေစ ပါပံ၊ ကေရာႏၲမုပေသဝတိ။
 သကႋေယာ ေဟာတိ ပါပသၼႎ၊ အဝေဏၰာ စႆ ႐ူဟတိ။
 ''ယာဒိသံ ကု႐ုေတ မိတၱံ၊ ယာဒိသံ စူပေသဝတိ။
 သ ေဝ တာဒိသေကာ ေဟာတိ၊ သဟဝါေသာ ဟိ [မူကြဲ-သဟဝါေသာပိ (သီ၊ က၊)] တာဒိေသာ။
 ''ေသဝမာေနာ ေသဝမာနံ၊ သမၹဳေ႒ာ သမၹဳသံ ပရံ။
 သေရာ ဒိေဒၶါ ကလာပံဝ၊ အလိတၱမုပလိမၸတိ။
 ဥပေလပဘယာ [မူကြဲ-ဥပလိမၸဘယာ (က၊)] ဓီေရာ၊ ေနဝ ပါပသခါ သိယာ။
 ''ပူတိမစၧံ ကုသေဂၢန၊ ေယာ နေရာ ဥပနယွတိ။
 ကုသာပိ ပူတိ ဝါယႏၲိ၊ ဧဝံ ဗာလူပေသဝနာ။
 ''တဂရၪၥ ပလာေသန၊ ေယာ နေရာ ဥပနယွတိ။
 ပတၱာပိ သုရဘိ ဝါယႏၲိ၊ ဧဝံ ဓီ႐ူပေသဝနာ။
 ''တသၼာ (ဣတိဝုတၱက၊၂၂) ပတၱပုဋေႆဝ [မူကြဲ-ပလာသပုဋေႆဝ (ပီ၊ က)] ဉတြာ သမၸာကမတၱေနာ။
 အသေႏၲ ႏုပေသေဝယ်၊ သေႏၲ ေသေဝယ် ပ႑ိေတာ။
 အသေႏၲာ နိရယံ ေနႏၲိ၊ သေႏၲာ ပါေပႏၲိ သုဂၢတိ''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ သတၱမံ။
၈။ ဘိဒုရသုတၱံ
 ၇၇။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဘိဒုရာယံ [မူကြဲ-ဘိႏၵႏၲာယံ (သ်ာ၊ ပီ၊ က)] ဘိကၡေဝ၊ ကာေယာ၊ ဝိညာဏံ ဝိရာဂဓမၼံ၊ သေဗၺ ဥပဓီ အနိစၥာ ဒုကၡာ ဝိပရိဏာမဓမၼာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ကာယၪၥ ဘိဒုရံ [မူကြဲ-ဘိႏၵႏၲံ (သ်ာ၊ ပီ၊ က၊)] ဉတြာ၊ ဝိညာဏၪၥ ဝိရာဂုနံ [မူကြဲ-ဝိရာဂိကံ (က၊ သီ)] ပဘဂၤုဏံ (သ်ာ)]
 ဥပဓီသု ဘယံ ဒိသြာ၊ ဇာတိမရဏမစၥဂါ။
 သမၸတြာ ပရမံ သႏၲႎ၊ ကာလံ ကခၤတိ ဘာဝိတေတၱာ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ အ႒မံ။
၉။ ဓာတုေသာသံသႏၵနသုတၱံ
 ၇၈။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဓာတုေသာ၊ ဘိကၡေဝ၊ သတၱာ သေတၱဟိ သဒၶႎ သံသႏၵႏၲိ သေမႏၲိ။ ဟီနာဓိမုတၱိကာ သတၱာ ဟီနာဓိမုတၱိေကဟိ သေတၱဟိ သဒၶႎ သံသႏၵႏၲိ သေမႏၲိ၊ ကလ်ာဏာဓိမုတၱိကာ သတၱာ ကလ်ာဏာဓိမုတၱိေကဟိ သေတၱဟိ သဒၶႎ သံသႏၵႏၲိ သေမႏၲိ။
 ''အတီတမၸိ၊ ဘိကၡေဝ၊ အဒၶါနံ ဓာတုေသာဝ သတၱာ သေတၱဟိ သဒၶႎ သံသႏၵႎသု သမႎသု။ ဟီနာဓိမုတၱိကာ သတၱာ ဟီနာဓိမုတၱိေကဟိ သေတၱဟိ သဒၶႎ သံသႏၵႎသု သမႎသု၊ ကလ်ာဏာဓိမုတၱိကာ သတၱာ ကလ်ာဏာဓိမုတၱိေကဟိ သေတၱဟိ သဒၶႎ သံသႏၵႎသု သမႎသု။
 ''အနာဂတမၸိ (ဣတိဝုတၱက၊၂၄၃၊ ဘိကၡေဝ၊ အဒၶါနံ ဓာတုေသာဝ သတၱာ သေတၱဟိ သဒၶႎ သံသႏၵိႆႏၲိ သေမႆႏၲိ။ ဟီနာဓိမုတၱိကာ သတၱာ ဟီနာဓိမုတၱိေကဟိ သေတၱဟိ သဒၶႎ သံသႏၵိႆႏၲိ သေမႆႏၲိ၊ ကလ်ာဏာဓိမုတၱိကာ သတၱာ ကလ်ာဏာဓိမုတၱိေကဟိ သေတၱဟိ သဒၶႎ သံသႏၵိႆႏၲိ သေမႆႏၲိ။
 ''ဧတရဟိပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပစၥဳပၸနံ အဒၶါနံ ဓာတုေသာဝ သတၱာ သေတၱဟိ သဒၶႎ သံသႏၵႏၲိ သေမႏၲိ။ ဟီနာဓိမုတၱိကာ သတၱာ ဟီနာဓိမုတၱိေကဟိ သေတၱဟိ သဒၶႎ သံသႏၵႏၲိ သေမႏၲိ၊ ကလ်ာဏာဓိမုတၱိကာ သတၱာ ကလ်ာဏာဓိမုတၱိေကဟိ သေတၱဟိ သဒၶႎ သံသႏၵႏၲိ သေမႏၲီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''သံသဂၢါ ဝနေထာ ဇာေတာ၊ အသံသေဂၢန ဆိဇၨတိ။
 ပရိတၱံ ဒါ႐ုမာ႐ုယွ၊ ယထာ သီေဒ မဟဏၰေဝ။
 ''ဧဝံ ကုသီတမာဂမၼ၊ သာဓုဇီဝီပိ သီဒတိ။
 တသၼာ တံ ပရိဝေဇၨယ်၊ ကုသီတံ ဟီနဝီရိယံ။
 ''ပဝိဝိေတၱဟိ အရိေယဟိ၊ ပဟိတေတၱဟိ စ်ာယိဘိ။
 နိစၥံ အာရဒၶဝီရိေယဟိ၊ ပ႑ိေတဟိ သဟာဝေသ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ နဝမံ။
၁ဝ။ ပရိဟာနသုတၱံ
 ၇၉။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တေယာေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဓမၼာ ေသခႆ ဘိကၡဳေနာ ပရိဟာနာယ သံဝတၱႏၲိ။ ကတေမ တေယာ? ဣဓ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေသေခါ ဘိကၡဳ ကမၼာရာေမာ ေဟာတိ၊ ကမၼရေတာ၊ ကမၼာရာမတမႏုယုေတၱာ၊ ဘႆာရာေမာ ေဟာတိ၊ ဘႆရေတာ၊ ဘႆာရာမတမႏုယုေတၱာ၊ နိဒၵါရာေမာ ေဟာတိ၊ နိဒၵါရေတာ၊ နိဒၵါရာမတမႏုယုေတၱာ။ ဣေမ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တေယာ ဓမၼာ ေသခႆ ဘိကၡဳေနာ ပရိဟာနာယ သံဝတၱႏၲိ။
 ''တေယာေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဓမၼာ ေသခႆ ဘိကၡဳေနာ အပရိဟာနာယ သံဝတၱႏၲိ။ ကတေမ တေယာ? ဣဓ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေသေခါ ဘိကၡဳ န ကမၼာရာေမာ ေဟာတိ၊ န ကမၼရေတာ၊ န ကမၼာရာမတမႏုယုေတၱာ၊ န ဘႆာရာေမာ ေဟာတိ၊ န ဘႆရေတာ၊ န ဘႆာရာမတမႏုယုေတၱာ၊ န နိဒၵါရာေမာ ေဟာတိ၊ န နိဒၵါရေတာ (ဣတိဝုတၱက၊၂၄၄၊ န နိဒၵါရာမတမႏုယုေတၱာ။ ဣေမ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တေယာ ဓမၼာ ေသခႆ ဘိကၡဳေနာ အပရိဟာနာယ သံဝတၱႏၲီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ကမၼာရာေမာ ဘႆာရာေမာ [မူကြဲ-ဘႆရေတာ (သဗၺထ)]၊ နိဒၵါရာေမာ စ ဥဒၶေတာ။
 အဘေဗၺာ တာဒိေသာ ဘိကၡဳ၊ ဖု႒ဳံ သေမၺာဓိမုတၱမံ။
 ''တသၼာ ဟိ အပၸကိစၥႆ၊ အပၸမိေဒၶါ အႏုဒၶေတာ။
 ဘေဗၺာ ေသာ တာဒိေသာ ဘိကၡဳ၊ ဖု႒ဳံ သေမၺာဓိမုတၱမ''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒသမံ။
တတိေယာ ဝေဂၢါ နိ႒ိေတာ။
 တႆုဒၵါနံ --
 ေဒြ ဒိ႒ီ နိႆရဏံ ႐ူပံ၊ ပုေတၱာ အဝု႒ိေကန စ။
 သုခါ စ ဘိဒုေရာ [မူကြဲ-ဘိႏၵနာ (သဗၺတၳ)] ဓာတု၊ ပရိဟာေနန ေတ ဒသာတိ။
၄။ စတုတၳဝေဂၢါ
၁။ ဝိတကၠသုတၱံ
 ၈ဝ။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တေယာေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ အကုသလဝိတကၠာ။ ကတေမ တေယာ? အနဝညတၱိပဋိသံယုေတၱာ ဝိတေကၠာ၊ လာဘသကၠာရသိေလာကပဋိသံယုေတၱာ ဝိတေကၠာ၊ ပရာႏုဒၵယတာပဋိသံယုေတၱာ ဝိတေကၠာ။ ဣေမ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တေယာ အကုသလဝိတကၠာ''တိ၊ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''အနဝညတၱိသံယုေတၱာ၊ လာဘသကၠာရဂါရေဝါ။
 သဟနႏၵီ အမေစၥဟိ၊ အာရာ သံေယာဇနကၡယာ။
 ''ေယာ စ ပုတၱပသုံ ဟိတြာ၊ ဝိဝါေဟ သံဟရာနိ [မူကြဲ-သဂၤဟာနိ (က၊ သီ၊ သ်ာ၊ ပီ၊)] စ။
 ဘေဗၺာ ေသာ တာဒိေသာ ဘိကၡဳ၊ ဖု႒ဳံ သေမၺာဓိမုတၱမ''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပဌမံ။
၂။ သကၠာရသုတၱံ
 ၈၁။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၅) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဒိ႒ာ မယာ၊ ဘိကၡေဝ၊ သတၱာ သကၠာေရန အဘိဘူတာ၊ ပရိယာဒိႏၷစိတၱာ၊ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂၢတႎ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပႏၷာ။
 ''ဒိ႒ာ မယာ၊ ဘိကၡေဝ၊ သတၱာ အသကၠာေရန အဘိဘူတာ၊ ပရိယာဒိႏၷစိတၱာ၊ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂၢတႎ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပႏၷာ။
 ''ဒိ႒ာ မယာ၊ ဘိကၡေဝ၊ သတၱာ သကၠာေရန စ အသကၠာေရန စ တဒုဘေယန အဘိဘူတာ၊ ပရိယာဒိႏၷစိတၱာ၊ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂၢတႎ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပႏၷာ။
 ''တံ ေခါ ပနာဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ နာညႆ သမဏႆ ဝါ ျဗာဟၼဏႆ ဝါ သုတြာ ဝဒါမိ၊ ( ) [မူကြဲ-(ဒိ႒ာ မယာ ဘိကၡေဝ သတၱာ သကၠာေရန အဘိဘူတာ။ ။ ပ ။ အသကၠာေရန အဘိဘူတာ ။ ပ ။ သကၠာေရန စ အသကၠာေရန စ တဒုဘေယန အဘိဘူတာ ပရိယာဒိႏၷစိတၱာ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂၢတႎ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပႏၷာ။) (သ်ာ၊) ပုရိမဝေဂၢ မိစၧာဒိ႒ိကသမၼာဒိ႒ိကသုေတၱဟိ ပန သေမတိ၊ အႏြယဗ်တိေရကဝါက်ာနံ ပန အနႏၲရိတတၱာ ပါသံသတရာ။)] အပိ စ၊ ဘိကၡေဝ၊ ယေဒဝ ေမ သာမံ ဉာတံ သာမံ ဒိ႒ံ သာမံ ဝိဒိတံ တေမဝါဟံ ဝဒါမိ။
 ''ဒိ႒ာ မယာ၊ ဘိကၡေဝ၊ သတၱာ သကၠာေရန အဘိဘူတာ၊ ပရိယာဒိႏၷစိတၱာ၊ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂၢတႎ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပႏၷာ။
 ''ဒိ႒ာ မယာ၊ ဘိကၡေဝ၊ သတၱာ အသကၠာေရန အဘိဘူတာ၊ ပရိယာဒိႏၷစိတၱာ၊ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂၢတႎ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပႏၷာ။
 ''ဒိ႒ာ မယာ၊ ဘိကၡေဝ၊ သတၱာ သကၠာေရန စ အသကၠာေရန စ တဒုဘေယန အဘိဘူတာ၊ ပရိယာဒိႏၷစိတၱာ၊ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂၢတႎ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပႏၷာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ယႆ သကၠရိယမာနႆ၊ အသကၠာေရန စူဘယံ။
 သမာဓိ န ဝိကမၸတိ၊ အပၸမာဒဝိဟာရိေနာ [မူကြဲ-အပၸမာဏဝိဟာရိေနာ (သီ၊ အ႒)]
 ''တံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၆) စ်ာယိနံ သာတတိကံ၊ သုခုမံ ဒိ႒ိဝိပႆကံ၊
 ဥပါဒါနကၡယာရာမံ၊ အာဟု သပၸဳရိေသာ ဣတီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒုတိယံ။
၃။ ေဒဝသဒၵသုတၱံ
 ၈၂။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တေယာေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေဒေဝသု ေဒဝသဒၵါ နိစၧရႏၲိ သမယာ သမယံ ဥပါဒါယ။ ကတေမ တေယာ? ယသၼႎ၊ ဘိကၡေဝ၊ သမေယ အရိယသာဝေကာ ေကသမႆုံ ၾသဟာေရတြာ ကာသာယာနိ ဝတၳာနိ အစၧာေဒတြာ အဂါရသၼာ အနဂါရိယံ ပဗၺဇၨာယ ေစေတတိ၊ တသၼႎ သမေယ [မူကြဲ-တသၼႎ ဘိကၡေဝ သမေယ (ပီ၊ က၊)] ေဒေဝသု ေဒဝသေဒၵါ နိစၧရတိ -- 'ဧေသာ အရိယသာဝေကာ မာေရန သဒၶႎ သဂၤါမာယ ေစေတတီ'တိ။ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပဌေမာ ေဒေဝသု ေဒဝသေဒၵါ နိစၧရတိ သမယာ သမယံ ဥပါဒါယ။
 ''ပုန စပရံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ယသၼႎ သမေယ အရိယသာဝေကာ သတၱႏၷံ ေဗာဓိပကၡိယာနံ ဓမၼာနံ ဘာဝနာႏုေယာဂမႏုယုေတၱာ ဝိဟရတိ၊ တသၼႎ သမေယ ေဒေဝသု ေဒဝသေဒၵါ နိစၧရတိ -- 'ဧေသာ အရိယသာဝေကာ မာေရန သဒၶႎ သဂၤါေမတီ'တိ။ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဒုတိေယာ ေဒေဝသု ေဒဝသေဒၵါ နိစၧရတိ သမယာ သမယံ ဥပါဒါယ။
 ''ပုန စပရံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ယသၼႎ သမေယ အရိယသာဝေကာ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ ေစေတာဝိမုတၱႎ ပညာဝိမုတၱႎ ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ သယံ အဘိညာ သစၧိကတြာ ဥပသမၸဇၨ ဝိဟရတိ၊ တသၼႎ သမေယ ေဒေဝသု ေဒဝသေဒၵါ နိစၧရတိ -- 'ဧေသာ အရိယသာဝေကာ ဝိဇိတသဂၤါေမာ တေမဝ သဂၤါမသီသံ အဘိဝိဇိယ အဇၩာဝသတီ'တိ။ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ တတိေယာ ေဒေဝသု ေဒဝသေဒၵါ နိစၧရတိ သမယာ သမယံ ဥပါဒါယ။ ဣေမ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တေယာ ေဒေဝသု ေဒဝသဒၵါ နိစၧရႏၲိ သမယာ သမယံ ဥပါဒါယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ဒိသြာ ဝိဇိတသဂၤါမံ၊ သမၼာသမၺဳဒၶသာဝကံ။
 ေဒဝတာပိ နမႆႏၲိ၊ မဟႏၲံ ဝီတသာရဒံ။
 ''နေမာ (ဣတိဝုတၱက၊၂၇) ေတ ပုရိသာဇည၊ ေယာ တြံ ဒုဇၨယမဇၩဘူ။
 ေဇတြာန မစၥဳေနာ ေသနံ၊ ဝိေမာေကၡန အနာဝရံ။
 ''ဣတိ ေဟတံ နမႆႏၲိ၊ ေဒဝတာ ပတၱမာနသံ။
 တဥႇိ တႆ န ပႆႏၲိ၊ ေယန မစၥဳဝသံ ဝေဇ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ တတိယံ။
၄။ ပၪၥပုဗၺနိမိတၱသုတၱံ
 ၈၃။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ယဒါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေဒေဝါ ေဒဝကာယာ စဝနဓေမၼာ ေဟာတိ၊ ပၪၥႆ ပုဗၺနိမိတၱာနိ ပါတုဘဝႏၲိ -- မာလာ မိလာယႏၲိ၊ ဝတၳာနိ ကိလိႆႏၲိ၊ ကေစၧဟိ ေသဒါ မုစၥႏၲိ၊ ကာေယ ဒုဗၺဏၰိယံ ၾသကၠမတိ၊ သေက ေဒေဝါ ေဒဝါသေန နာဘိရမတီတိ။ တေမနံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေဒဝါ 'စဝနဓေမၼာ အယံ ေဒဝပုေတၱာ'တိ ဣတိ ဝိဒိတြာ တီဟိ ဝါစာဟိ အႏုေမာေဒႏၲိ [မူကြဲ-အႏုေမာဒႏၲိ (သီ၊ သ်ာ၊ ပီ၊)] -- 'ဣေတာ၊ ေဘာ၊ သုဂတႎ ဂစၧ၊ သုဂတႎ ဂႏ႖ာ သုလဒၶလာဘံ လဘ၊ သုလဒၶလာဘံ လဘိတြာ သုပၸတိ႒ိေတာ ဘဝါဟီ'''တိ။
 ဧဝံ ဝုေတၱ၊ အညတေရာ ဘိကၡဳ ဘဂဝႏၲံ ဧတဒေဝါစ -- ''ကိႏၷဳ ေခါ၊ ဘေႏၲ၊ ေဒဝါနံ သုဂတိဂမနသခၤါတံ၊ ကိၪၥ၊ ဘေႏၲ၊ ေဒဝါနံ သုလဒၶလာဘသခၤါတံ၊ ကႎ ပန၊ ဘေႏၲ၊ ေဒဝါနံ သုပၸတိ႒ိတသခၤါတ''ႏၲိ?
 ''မႏုႆတၱံ ေခါ၊ ဘိကၡဳ [မူကြဲ-ဘိကၡေဝ (သ်ာ၊ ပီ)] ေဒဝါနံ သုဂတိဂမနသခၤါတံ၊ ယံ မႏုႆဘူေတာ သမာေနာ တထာဂတပၸေဝဒိေတ ဓမၼဝိနေယ သဒၶံ ပဋိလဘတိ။ ဣဒံ ေခါ၊ ဘိကၡဳ [မူကြဲ-ဘိကၡေဝ (သ်ာ၊ ပီ)] ေဒဝါနံ သုလဒၶလာဘသခၤါတံ၊ သာ ေခါ ပနႆ သဒၶါ နိဝိ႒ာ ေဟာတိ မူလဇာတာ ပတိ႒ိတာ ဒဠႇာ အသံဟာရိယာ သမေဏန ဝါ ျဗာဟၼေဏန ဝါ ေဒေဝန ဝါ မာေရန ဝါ ျဗဟၼဳနာ ဝါ ေကနစိ ဝါ ေလာကသၼႎ။ ဣဒံ ေခါ၊ ဘိကၡဳ [မူကြဲ-ဘိကၡေဝ (သ်ာ၊ ပီ)] ေဒဝါနံ သုပၸတိ႒ိတသခၤါတ''ႏၲိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ယဒါ ေဒေဝါ ေဒဝကာယာ၊ စဝတိ အာယုသခၤယာ။
 တေယာ သဒၵါ နိစၧရႏၲိ၊ ေဒဝါနံ အႏုေမာဒတံ။
 '''ဣေတာ (ဣတိဝုတၱက၊၂၈) ေဘာ သုဂတႎ ဂစၧ၊ မႏုႆာနံ သဟဗ်တံ။
 မႏုႆဘူေတာ သဒၶေမၼ၊ လဘ သဒၶံ အႏုတၱရံ။
 '''သာ ေတ သဒၶါ နိဝိ႒ႆ၊ မူလဇာတာ ပတိ႒ိတာ။
 ယာဝဇီဝံ အသံဟီရာ၊ သဒၶေမၼ သုပၸေဝဒိေတ။
 '''ကာယဒုစၥရိတံ ဟိတြာ၊ ဝစီဒုစၥရိတာနိ စ။
 မေနာဒုစၥရိတံ ဟိတြာ၊ ယၪၥညံ ေဒါသသဥႇိတံ။
 '''ကာေယန ကုသလံ ကတြာ၊ ဝါစာယ ကုသလံ ဗဟုံ။
 မနသာ ကုသလံ ကတြာ၊ အပၸမာဏံ နိ႐ူပဓႎ။
 '''တေတာ ၾသပဓိကံ ပုညံ၊ ကတြာ ဒါေနန တံ ဗဟုံ။
 အေညပိ မေစၥ သဒၶေမၼ၊ ျဗဟၼစရိေယ နိေဝသယ' [မူကြဲ-နိေဝသေယ (သီ၊ သ်ာ)]
 ''ဣမာယ အႏုကမၸာယ၊ ေဒဝါ ေဒဝံ ယဒါ ဝိဒူ။
 စဝႏၲံ အႏုေမာေဒႏၲိ၊ ဧဟိ ေဒဝ ပုနပၸဳန''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ စတုတၳံ။
၅။ ဗဟုဇနဟိတသုတၱံ
 ၈၄။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တေယာေမ ပုဂၢလာ ေလာေက ဥပၸဇၨမာနာ ဥပၸဇၨႏၲိ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ ေလာကာႏုကမၸာယ အတၳာယ ဟိတာယ သုခါယ ေဒဝမႏုႆာနံ။ ကတေမ တေယာ? ဣဓ၊ ဘိကၡေဝ၊ တထာဂေတာ ေလာေက ဥပၸဇၨတိ အရဟံ သမၼာသမၺဳေဒၶါ ဝိဇၨာစရဏသမၸေႏၷာ သုဂေတာ ေလာကဝိဒူ အႏုတၱေရာ ပုရိသဒမၼသာရထိ သတၳာ ေဒဝမႏုႆာနံ ဗုေဒၶါ ဘဂဝါ။ ေသာ ဓမၼံ ေဒေသတိ အာဒိကလ်ာဏံ မေဇၩကလ်ာဏံ ပရိေယာသာနကလ်ာဏံ သာတၳံ သဗ်ၪၨနံ၊ ေကဝလပရိပုဏၰံ ပရိသုဒၶံ ျဗဟၼစရိယံ ပကာေသတိ။ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပဌေမာ ပုဂၢေလာ ေလာေက ဥပၸဇၨမာေနာ ဥပၸဇၨတိ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ ေလာကာႏုကမၸာယ အတၳာယ ဟိတာယ သုခါယ ေဒဝမႏုႆာနံ။
 ''ပုန စပရံ၊ ဘိကၡေဝ၊ တေႆဝ သတၳဳ [မူကြဲ-သတၳဳေနာ (သ်ာ၊)] သာဝေကာ အရဟံ ေဟာတိ ခီဏာသေဝါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီေယာ ၾသဟိတဘာေရာ အႏုပၸတၱသဒေတၳာ ပရိကၡီဏဘဝသံေယာဇေနာ (ဣတိဝုတၱက၊၂၉) သမၼဒညာ ဝိမုေတၱာ။ ေသာ ဓမၼံ ေဒေသတိ အာဒိကလ်ာဏံ မေဇၩကလ်ာဏံ ပရိေယာသာနကလ်ာဏံ သာတၳံ သဗ်ၪၨနံ၊ ေကဝလပရိပုဏၰံ ပရိသုဒၶံ ျဗဟၼစရိယံ ပကာေသတိ။ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဒုတိေယာ ပုဂၢေလာ ေလာေက ဥပၸဇၨမာေနာ ဥပၸဇၨတိ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ ေလာကာႏုကမၸာယ အတၳာယ ဟိတာယ သုခါယ ေဒဝမႏုႆာနံ။
 ''ပုန စပရံ၊ ဘိကၡေဝ၊ တေႆဝ သတၳဳ သာဝေကာ ေသေခါ ေဟာတိ ပါဋိပေဒါ ဗဟုႆုေတာ သီလဝတူပပေႏၷာ။ ေသာပိ [မူကြဲ-ေသာ (?)] ဓမၼံ ေဒေသတိ အာဒိကလ်ာဏံ မေဇၩကလ်ာဏံ ပရိေယာသာနကလ်ာဏံ သာတၳံ သဗ်ၪၨနံ၊ ေကဝလပရိပုဏၰံ ပရိသုဒၶံ ျဗဟၼစရိယံ ပကာေသတိ။ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ တတိေယာ ပုဂၢေလာ ေလာေက ဥပၸဇၨမာေနာ ဥပၸဇၨတိ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ ေလာကာႏုကမၸာယ အတၳာယ ဟိတာယ သုခါယ ေဒဝမႏုႆာနံ။ ဣေမ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တေယာ ပုဂၢလာ ေလာေက ဥပၸဇၨမာနာ ဥပၸဇၨႏၲိ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ ေလာကာႏုကမၸာယ အတၳာယ ဟိတာယ သုခါယ ေဒဝမႏုႆာန''ႏၲိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''သတၳာ ဟိ ေလာေက ပဌေမာ မေဟသိ၊ တႆႏြေယာ သာဝေကာ ဘာဝိတေတၱာ။
 အထာပေရာ ပါဋိပေဒါပိ ေသေခါ၊ ဗဟုႆုေတာ သီလဝတူပပေႏၷာ။
 ''ဧေတ တေယာ ေဒဝမႏုႆေသ႒ာ၊ ပဘကၤရာ ဓမၼမုဒီရယႏၲာ။
 အပါပုရႏၲိ [မူကြဲ-အပါပုေရႏၲိ (က၊)] အမတႆ ဒြါရံ၊ ေယာဂါ ပေမာေစႏၲိ [မူကြဲ-ယာဂါ ပမုစၥႏၲိ (သီ)] ေယာဂါ ေမာစႏၲိ (သ်ာ၊)] ဟုဇၨနံ ေတ။
 ''ေယ သတၳဝါေဟန အႏုတၱေရန၊ သုေဒသိတံ မဂၢမႏုကၠမႏၲိ [မူကြဲ-မဂၢမႏုဂၢမႏၲိ (သီ၊ က)]
 ဣေဓဝ ဒုကၡႆ ကေရာႏၲိ အႏၲံ၊ ေယ အပၸမတၱာ သုဂတႆ သာသေန''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပၪၥမံ။
၆။ အသုဘာႏုပႆီသုတၱံ
 ၈၅။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၅ဝ) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''အသုဘာႏုပႆီ၊ ဘိကၡေဝ၊ ကာယသၼႎ ဝိဟရထ၊ အာနာပါနႆတိ စ ေဝါ အဇၩတၱံ ပရိမုခံ သူပ႒ိတာ ေဟာတု၊ သဗၺသခၤါေရသု အနိစၥာႏုပႆိေနာ ဝိဟရထ။ အသုဘာႏုပႆီနံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ကာယသၼႎ ဝိဟရတံ ေယာ သုဘာယ ဓာတုယာ ရာဂါႏုသေယာ ေသာ ပဟီယတိ [မူကြဲ-ပဟိယ်တိ (က)] အာနာပါနႆတိယာ အဇၩတၱံ ပရိမုခံ သူပ႒ိတိတာယ ေယ ဗာဟိရာ ဝိတကၠာသယာ ဝိဃာတပကၡိကာ၊ ေတ န ေဟာႏၲိ။ သဗၺသခၤါေရသု အနိစၥာႏုပႆီနံ ဝိဟရတံ ယာ အဝိဇၨာ သာ ပဟီယတိ၊ ယာ ဝိဇၨာ သာ ဥပၸဇၨတီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''အသုဘာႏုပႆီ ကာယသၼႎ၊ အာနာပါေန ပဋိႆေတာ။
 သဗၺသခၤါရသမထံ၊ ပႆံ အာတာပိ သဗၺဒါ။
 ''သ ေဝ သမၼဒၵေသာ ဘိကၡဳ၊ ယေတာ တတၳ ဝိမုစၥတိ။
 အဘိညာေဝါသိေတာ သေႏၲာ၊ သ ေဝ ေယာဂါတိေဂါ မုနီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဆ႒ံ။
၇။ ဓမၼာႏုဓမၼပဋိပႏၷသုတၱံ
 ၈၆။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဓမၼာႏုဓမၼပဋိပႏၷႆ ဘိကၡဳေနာ အယမႏုဓေမၼာ ေဟာတိ ေဝယ်ာကရဏာယ -- ဓမၼာႏုဓမၼပဋိပေႏၷာယႏၲိ ဘာသမာေနာ ဓမၼေညဝ ဘာသတိ ေနာ အဓမၼံ၊ ဝိတကၠယမာေနာ ဝါ ဓမၼဝိတကၠေညဝ ဝိတေကၠတိ ေနာ အဓမၼဝိတကၠံ၊ တဒုဘယံ ဝါ ပန အဘိနိေဝေဇၨတြာ ဥေပကၡေကာ ဝိဟရတိ သေတာ သမၸဇာေနာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ဓမၼာရာေမာ ဓမၼရေတာ၊ ဓမၼံ အႏုဝိစိႏၲယံ။
 ဓမၼံ အႏုႆရံ ဘိကၡဳ၊ သဒၶမၼာ န ပရိဟာယတိ။
 ''စရံ ဝါ ယဒိ ဝါ တိ႒ံ၊ နိသိေႏၷာ ဥဒ ဝါ သယံ။
 အဇၩတၱံ သမယံ စိတၱံ၊ သႏၲိေမဝါဓိဂစၧတီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ သတၱမံ။
၈။ အႏၶကရဏသုတၱံ
 ၈၇။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၁) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တေယာေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ အကုသလဝိတကၠာ အႏၶကရဏာ အစကၡဳကရဏာ အညာဏကရဏာ ပညာနိေရာဓိကာ ဝိဃာတပကၡိကာ အနိဗၺာနသံဝတၱနိကာ။ ကတေမ တေယာ? ကာမဝိတေကၠာ၊ ဘိကၡေဝ၊ အႏၶကရေဏာ အစကၡဳကရေဏာ အညာဏကရေဏာ ပညာနိေရာဓိေကာ ဝိဃာတပကၡိေကာ အနိဗၺာနသံဝတၱနိေကာ။ ဗ်ာပါဒဝိတေကၠာ၊ ဘိကၡေဝ၊ အႏၶကရေဏာ အစကၡဳကရေဏာ အညာဏကရေဏာ ပညာနိေရာဓိေကာ ဝိဃာတပကၡိေကာ အနိဗၺာနသံဝတၱနိေကာ။ ဝိဟႎသာဝိတေကၠာ၊ ဘိကၡေဝ၊ အႏၶကရေဏာ အစကၡဳကရေဏာ အညာဏကရေဏာ ပညာနိေရာဓိေကာ ဝိဃာတပကၡိေကာ အနိဗၺာနသံဝတၱနိေကာ။ ဣေမ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တေယာ အကုသလဝိတကၠာ အႏၶကရဏာ အစကၡဳကရဏာ အညာဏကရဏာ ပညာနိေရာဓိကာ ဝိဃာတပကၡိကာ အနိဗၺာနသံဝတၱနိကာ။
 ''တေယာေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ ကုသလဝိတကၠာ အနႏၶကရဏာ စကၡဳကရဏာ ဉာဏကရဏာ ပညာဝုဒၶိကာ အဝိဃာတပကၡိကာ နိဗၺာနသံဝတၱနိကာ။ ကတေမ တေယာ? ေနကၡမၼဝိတေကၠာ၊ ဘိကၡေဝ၊ အနႏၶကရေဏာ စကၡဳကရေဏာ ဉာဏကရေဏာ ပညာဝုဒၶိေကာ အဝိဃာတပကၡိေကာ နိဗၺာနသံဝတၱနိေကာ။ အဗ်ာပါဒဝိတေကၠာ၊ ဘိကၡေဝ၊ အနႏၶကရေဏာ စကၡဳကရေဏာ ဉာဏကရေဏာ ပညာဝုဒၶိေကာ အဝိဃာတပကၡိေကာ နိဗၺာနသံဝတၱနိေကာ။ အဝိဟႎသာဝိတေကၠာ၊ ဘိကၡေဝ၊ အနႏၶကရေဏာ စကၡဳကရေဏာ ဉာဏကရေဏာ ပညာဝုဒၶိေကာ အဝိဃာတပကၡိေကာ နိဗၺာနသံဝတၱနိေကာ။ ဣေမ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တေယာ ကုသလဝိတကၠာ အနႏၶကရဏာ စကၡဳကရဏာ ဉာဏကရဏာ ပညာဝုဒၶိကာ အဝိဃာတပကၡိကာ နိဗၺာနသံဝတၱနိကာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''တေယာ ဝိတေကၠ ကုသေလ ဝိတကၠေယ၊ တေယာ ပန အကုသေလ နိရာကေရ။
 သ ေဝ ဝိတကၠာနိ ဝိစာရိတာနိ၊ သေမတိ ဝု႒ီဝ ရဇံ သမူဟတံ။
 သ ေဝ ဝိတကၠဴပသေမန ေစတသာ၊ ဣေဓဝ ေသာ သႏၲိပဒံ သမဇၩဂါ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ အ႒မံ။
၉။ အႏၲရာမလသုတၱံ
 ၈၈။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၂) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တေယာေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ အႏၲရာမလာ အႏၲရာအမိတၱာ အႏၲရာသပတၱာ အႏၲရာဝဓကာ အႏၲရာပစၥတၳိကာ။ ကတေမ တေယာ? ေလာေဘာ၊ ဘိကၡေဝ၊ အႏၲရာမေလာ အႏၲရာအမိေတၱာ အႏၲရာသပေတၱာ အႏၲရာဝဓေကာ အႏၲရာပစၥတၳိေကာ။ ေဒါေသာ၊ ဘိကၡေဝ၊ အႏၲရာမေလာ အႏၲရာအမိေတၱာ အႏၲရာသပေတၱာ အႏၲရာဝဓေကာ အႏၲရာပစၥတၳိေကာ။ ေမာေဟာ၊ ဘိကၡေဝ၊ အႏၲရာမေလာ အႏၲရာအမိေတၱာ အႏၲရာသပေတၱာ အႏၲရာဝဓေကာ အႏၲရာပစၥတၳိေကာ။ ဣေမ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တေယာ အႏၲရာမလာ အႏၲရာအမိတၱာ အႏၲရာသပတၱာ အႏၲရာဝဓကာ အႏၲရာပစၥတၳိကာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''အနတၳဇနေနာ ေလာေဘာ၊ ေလာေဘာ စိတၱပၸေကာပေနာ။
 ဘယမႏၲရေတာ ဇာတံ၊ တံ ဇေနာ နာဝဗုဇၩတိ။
 ''လုေဒၶါ အတၳံ န ဇာနာတိ၊ လုေဒၶါ ဓမၼံ န ပႆတိ။
 အႏၶတမံ [မူကြဲ-အႏၶံ တမံ (သီ၊)] တဒါ ေဟာတိ၊ ယံ ေလာေဘာ သဟေတ နရံ။
 ''ေယာ စ ေလာဘံ ပဟႏ႖ာန၊ ေလာဘေနေယ် န လုဗ႓တိ။
 ေလာေဘာ ပဟီယေတ တမွာ၊ ဥဒဗိႏၵဴဝ ေပါကၡရာ။
 ''အနတၳဇနေနာ ေဒါေသာ၊ ေဒါေသာ စိတၱပၸေကာပေနာ။
 ဘယမႏၲရေတာ ဇာတံ၊ တံ ဇေနာ နာဝဗုဇၩတိ။
 ''ဒုေ႒ာ အတၳံ န ဇာနာတိ၊ ဒုေ႒ာ ဓမၼံ န ပႆတိ။
 အႏၶတမံ တဒါ ေဟာတိ၊ ယံ ေဒါေသာ သဟေတ နရံ။
 ''ေယာ စ ေဒါသံ ပဟႏ႖ာန၊ ေဒါသေနေယ် န ဒုႆတိ။
 ေဒါေသာ ပဟီယေတ တမွာ၊ တာလပကၠံဝ ဗႏၶနာ။
 ''အနတၳဇနေနာ ေမာေဟာ၊ ေမာေဟာ စိတၱပၸေကာပေနာ။
 ဘယမႏၲရေတာ ဇာတံ၊ တံ ဇေနာ နာဝဗုဇၩတိ။
 ''မူေဠႇာ အတၳံ န ဇာနာတိ၊ မူေဠႇာ ဓမၼံ န ပႆတိ။
 အႏၶတမံ တဒါ ေဟာတိ၊ ယံ ေမာေဟာ သဟေတ နရံ။
 ''ေယာ (ဣတိဝုတၱက၊၂၃) စ ေမာဟံ ပဟႏ႖ာန၊ ေမာဟေနေယ် န မုယွတိ။
 ေမာဟံ ဝိဟႏၲိ ေသာ သဗၺံ၊ အာဒိေစၥာဝုဒယံ တမ''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ နဝမံ။
၁ဝ။ ေဒဝဒတၱသုတၱံ
 ၈၉။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တီဟိ၊ ဘိကၡေဝ၊ အသဒၶေမၼဟိ အဘိဘူေတာ ပရိယာဒိႏၷစိေတၱာ ေဒဝဒေတၱာ အာပါယိေကာ ေနရယိေကာ ကပၸေ႒ာ အေတကိေစၧာ။ ကတေမဟိ တီဟိ? ပါပိစၧတာယ၊ ဘိကၡေဝ၊ အဘိဘူေတာ ပရိယာဒိႏၷစိေတၱာ ေဒဝဒေတၱာ အာပါယိေကာ ေနရယိေကာ ကပၸေ႒ာ အေတကိေစၧာ။ ပါပမိတၱတာယ၊ ဘိကၡေဝ၊ အဘိဘူေတာ ပရိယာဒိႏၷစိေတၱာ ေဒဝဒေတၱာ အာပါယိေကာ ေနရယိေကာ ကပၸေ႒ာ အေတကိေစၧာ။ သတိ ေခါ ပန ဥတၱရိကရဏီေယ [မူကြဲ-ဥတၱရႎ ကရဏီေယ (သ်ာ၊)] ၾသရမတၱေကန ဝိေသသာဓိဂေမန [မူကြဲ-ဝိေသသာဓိဂေမန စ (သ်ာ၊ ပီ၊)] အႏၲရာ ေဝါသာနံ အာပါဒိ။ ဣေမဟိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တီဟိ အသဒၶေမၼဟိ အဘိဘူေတာ ပရိယာဒိႏၷစိေတၱာ ေဒဝဒေတၱာ အာပါယိေကာ ေနရယိေကာ ကပၸေ႒ာ အေတကိေစၧာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''မာ ဇာတု ေကာစိ ေလာကသၼႎ၊ ပါပိေစၧာ ဥဒပဇၨထ။
 တဒမိနာပိ ဇာနာထ၊ ပါပိစၧာနံ ယထာ ဂတိ။
 ''ပ႑ိေတာတိ သမညာေတာ၊ ဘာဝိတေတၱာတိ သမၼေတာ။
 ဇလံဝ ယသသာ အ႒ာ၊ ေဒဝဒေတၱာတိ ဝိႆုေတာ [မူကြဲ-ေမ သုတံ (ပါဠိယံ)]။
 ''ေသာ ပမာဏမႏုစိေဏၰာ [မူကြဲ-ပမာဒမႏုစိေဏၰာ (က၊ သီ၊ သ်ာ၊ ပီ)] သမာနမႏုစိေဏၰာ (အ႒)] အာသဇၨ နံ တထာဂတံ။
 အဝီစိနိရယံ ပေတၱာ၊ စတုဒြါရံ ဘယာနကံ။
 ''အဒု႒ႆ ဟိ ေယာ ဒုေဗ႓၊ ပါပကမၼံ အကုဗၺေတာ။
 တေမဝ ပါပံ ဖုသတိ [မူကြဲ-ဖုေႆတိ (သ်ာ)] ဒု႒စိတၱံ အနာဒရံ။
 ''သမုဒၵံ ဝိသကုေမ႓န၊ ေယာ မေညယ် ပဒူသိတုံ။
 န ေသာ ေတန ပဒူေသယ်၊ ေဘသၼာ ဟိ ဥဒဓိ မဟာ။
 ''ဧဝေမဝ (ဣတိဝုတၱက၊၂၄) [မူကြဲ-ဧဝေမတံ (သ်ာ၊)] တထာဂတံ၊ ေယာ ဝါေဒန ဝိဟႎသတိ။
 သမၼဂၢတံ [မူကြဲ-သမဂၢတံ (သီ၊ က၊)] သႏၲစိတၱံ၊ ဝါေဒါ တမွိ န ႐ူဟတိ။
 ''တာဒိသံ မိတၱံ ကုေဗၺထ၊ တၪၥ ေသေဝယ် ပ႑ိေတာ။
 ယႆ မဂၢါႏုေဂါ ဘိကၡဳ၊ ခယံ ဒုကၡႆ ပါပုေဏ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒသမံ။
စတုေတၳာ ဝေဂၢါ နိ႒ိေတာ။
 တႆုဒၵါနံ --
 ဝိတကၠာသကၠာရသဒၵ၊ စဝနေလာေက အသုဘံ။
 ဓမၼအႏၶကာရမလံ၊ ေဒဝဒေတၱန ေတ ဒသာတိ။
၅။ ပၪၥမဝေဂၢါ
၁။ အဂၢပၸသာဒသုတၱံ
 ၉ဝ။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တေယာေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ အဂၢပၸသာဒါ။ ကတေမ တေယာ? ယာဝတာ၊ ဘိကၡေဝ၊ သတၱာ အပဒါ ဝါ ဒြိပဒါ ဝါ စတုပၸဒါ ဝါ ဗဟုပၸဒါ [မူကြဲ-ဗဟုပဒါ (က၊)] ဝါ ႐ူပိေနာ ဝါ အ႐ူပိေနာ ဝါ သညိေနာ ဝါ အသညိေနာ ဝါ ေနဝသညိနာသညိေနာ ဝါ၊ တထာဂေတာ ေတသံ အဂၢမကၡာယတိ အရဟံ သမၼာသမၺဳေဒၶါ၊ ေယ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဗုေဒၶ ပသႏၷာ၊ အေဂၢ ေတ ပသႏၷာ။ အေဂၢ ေခါ ပန ပသႏၷာနံ အေဂၢါ ဝိပါေကာ ေဟာတိ။
 ''ယာဝတာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဓမၼာ သခၤတာ ဝါ အသခၤတာ ဝါ၊ ဝိရာေဂါ ေတသံ အဂၢမကၡာယတိ၊ ယဒိဒံ မဒနိမၼဒေနာ ပိပါသဝိနေယာ အာလယသမုဂၣါေတာ ဝ႗ဳပေစၧေဒါ တဏွကၡေယာ ဝိရာေဂါ နိေရာေဓါ နိဗၺာနံ။ ေယ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဝိရာေဂ ဓေမၼ ပသႏၷာ၊ အေဂၢ ေတ ပသႏၷာ။ အေဂၢ ေခါ ပန ပသႏၷာနံ အေဂၢါ ဝိပါေကာ ေဟာတိ။
 ''ယာဝတာ၊ ဘိကၡေဝ၊ သံဃာ ဝါ ဂဏာ ဝါ၊ တထာဂတသာဝကသံေဃာ ေတသံ အဂၢမကၡာယတိ၊ ယဒိဒံ စတၱာရိ ပုရိသယုဂါနိ အ႒ ပုရိသပုဂၢလာ ဧသ (ဣတိဝုတၱက၊၂၅) ဘဂဝေတာ သာဝကသံေဃာ အာဟုေနေယ်ာ ပါဟုေနေယ်ာ ဒကၡိေဏေယ်ာ အၪၨလိကရဏီေယာ အႏုတၱရံ ပုညေကၡတၱံ ေလာကႆ။ ေယ၊ ဘိကၡေဝ၊ သံေဃ ပသႏၷာ၊ အေဂၢ ေတ ပသႏၷာ။ အေဂၢ ေခါ ပန ပသႏၷာနံ အေဂၢါ ဝိပါေကာ ေဟာတိ။ ဣေမ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တေယာ အဂၢပၸသာဒါ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''အဂၢေတာ ေဝ ပသႏၷာနံ၊ အဂၢံ ဓမၼံ ဝိဇာနတံ။
 အေဂၢ ဗုေဒၶ ပသႏၷာနံ၊ ဒကၡိေဏေယ် အႏုတၱေရ။
 ''အေဂၢ ဓေမၼ ပသႏၷာနံ၊ ဝိရာဂူပသေမ သုေခ။
 အေဂၢ သံေဃ ပသႏၷာနံ၊ ပုညေကၡေတၱ အႏုတၱေရ။
 ''အဂၢသၼႎ ဒါနံ ဒဒတံ၊ အဂၢံ ပုညံ ပဝၯတိ။
 အဂၢံ အာယု စ ဝေဏၰာ စ၊ ယေသာ ကိတၱိ သုခံ ဗလံ။
 ''အဂၢႆ ဒါတာ ေမဓာဝီ၊ အဂၢဓမၼသမာဟိေတာ။
 ေဒဝဘူေတာ မႏုေႆာ ဝါ၊ အဂၢပၸေတၱာ ပေမာဒတီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပဌမံ။
၂။ ဇီဝိကသုတၱံ
 ၉၁။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''အႏၲမိဒံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဇီဝိကာနံ ယဒိဒံ ပိေ႑ာလ်ံ။ အဘိသာေပါယံ [မူကြဲ-အဘိသာပါယံ (သီ)] အဘိလာပါယံ (သ်ာ၊ ပီ)] အဘိသပါယံ (က)] ဘိကၡေဝ၊ ေလာကသၼႎ -- 'ပိေ႑ာေလာ ဝိစရသိ ပတၱပါဏီ'တိ။ တၪၥ ေခါ ဧတံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ကုလပုတၱာ ဥေပႏၲိ အတၳဝသိကာ၊ အတၳဝသံ ပဋိစၥ၊ ေနဝ ရာဇာဘိနီတာ၊ န ေစာရာဘိနီတာ၊ န ဣဏ႗ာ၊ န ဘယ႗ာ၊ န အာဇီဝိကာပကတာ။ အပိ စ ေခါ 'ၾသတိဏၰမွာ ဇာတိယာ ဇရာယ မရေဏန ေသာေကဟိ ပရိေဒေဝဟိ ဒုေကၡဟိ ေဒါမနေႆဟိ ဥပါယာေသဟိ ဒုေကၡာတိဏၰာ ဒုကၡပေရတာ၊ အေပၸဝ နာမ ဣမႆ ေကဝလႆ ဒုကၡကၡႏၶႆ အႏၲကိရိယာ ပညာေယထာ'တိ။ ဧဝံ ပဗၺဇိေတာ စာယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ကုလပုေတၱာ ေသာ စ ေဟာတိ အဘိဇၩာလု ကာေမသု တိဗၺသာရာေဂါ၊ ဗ်ာပႏၷစိေတၱာ ပဒု႒မနသကၤေပၸါ၊ မု႒ႆတိ အသမၸဇာေနာ အသမာဟိေတာ ဝိဗ႓ႏၲစိေတၱာ ပါကတိႁႏၵိေယာ။ ေသယ်ထာပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဆဝါလာတံ ဥဘေတာပဒိတၱံ မေဇၩ ဂူထဂတံ ေနဝ ဂါေမ က႒တၳံ ဖရတိ (ဣတိဝုတၱက၊၂၆) န အရေညး တထူပမာဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣမံ ပုဂၢလံ ဝဒါမိ ဂိဟိေဘာဂါ ပရိဟီေနာ သာမညတၳၪၥ န ပရိပူေရတီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ဂိဟိေဘာဂါ ပရိဟီေနာ၊ သာမညတၳၪၥ ဒုဗ႓ေဂါ။
 ပရိဓံသမာေနာ ပကိေရတိ၊ ဆဝါလာတံဝ နႆတိ။
 ''ကာသာဝကဏၭာ ဗဟေဝါ၊ ပါပဓမၼာ အသညတာ။
 ပါပါ ပါေပဟိ ကေမၼဟိ၊ နိရယံ ေတ ဥပပဇၨေရ။
 ''ေသေယ်ာ အေယာဂုေဠာ ဘုေတၱာ၊ တေတၱာ အဂၢိသိခူပေမာ။
 ယေၪၥ ဘုေၪၨယ် ဒုႆီေလာ၊ ရ႒ပိ႑မသညေတာ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒုတိယံ။
၃။ သံဃာဋိကဏၰသုတၱံ
 ၉၂။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''သံဃာဋိကေဏၰ ေစပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ဂေဟတြာ ပိ႒ိေတာ ပိ႒ိေတာ အႏုဗေႏၶာ အႆ ပါေဒ ပါဒံ နိကၡိပေႏၲာ၊ ေသာ စ ေဟာတိ အဘိဇၩာလု ကာေမသု တိဗၺသာရာေဂါ ဗ်ာပႏၷစိေတၱာ ပဒု႒မနသကၤေပၸါ မု႒ႆတိ အသမၸဇာေနာ အသမာဟိေတာ ဝိဗ႓ႏၲစိေတၱာ ပါကတိႁႏၵိေယာ၊ အထ ေခါ ေသာ အာရကာဝ မယွံ၊ အဟၪၥ တႆ။ တံ ကိႆ ေဟတု? ဓမၼဥႇိ ေသာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ န ပႆတိ။ ဓမၼံ အပႆေႏၲာ န မံ ပႆတိ [မူကြဲ-မံ န ပႆတိ (သ်ာ)]
 ''ေယာဇနသေတ ေစပိ ေသာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ဝိဟေရယ်။ ေသာ စ ေဟာတိ အနဘိဇၩာလု ကာေမသု န တိဗၺသာရာေဂါ အဗ်ာပႏၷစိေတၱာ အပဒု႒မနသကၤေပၸါ ဥပ႒ိတႆတိ သမၸဇာေနာ သမာဟိေတာ ဧကဂၢစိေတၱာ သံဝုတိႁႏၵိေယာ၊ အထ ေခါ ေသာ သႏၲိေကဝ မယွံ၊ အဟၪၥ တႆ။ တံ ကိႆ ေဟတု? ဓမၼံ ဟိ ေသာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ပႆတိ၊ ဓမၼံ ပႆေႏၲာ မံ ပႆတီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''အႏုဗေႏၶာပိ ေစ အႆ၊ မဟိေစၧာ စ ဝိဃာတဝါ။
 ဧဇာႏုေဂါ အေနဇႆ၊ နိဗၺဳတႆ အနိဗၺဳေတာ။
 ဂိေဒၶါ ေသာ ဝီတေဂဓႆ၊ ပႆ ယာဝၪၥ အာရကာ။
 ''ေယာ (ဣတိဝုတၱက၊၂၇) စ ဓမၼမဘိညာယ၊ ဓမၼမညာယ ပ႑ိေတာ။
 ရဟေဒါဝ နိဝါေတ စ၊ အေနေဇာ ဝူပသမၼတိ။
 ''အေနေဇာ ေသာ အေနဇႆ၊ နိဗၺဳတႆ စ နိဗၺဳေတာ။
 အဂိေဒၶါ ဝီတေဂဓႆ၊ ပႆ ယာဝၪၥ သႏၲိေက''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ တတိယံ။
၄။ အဂၢိသုတၱံ
 ၉၃။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တေယာေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ အဂၢီ။ ကတေမ တေယာ? ရာဂဂၢိ၊ ေဒါသဂၢိ၊ ေမာဟဂၢိ -- ဣေမ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တေယာ အဂၢီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ရာဂဂၢိ ဒဟတိ မေစၥ၊ ရေတၱ ကာေမသု မုစၧိေတ။
 ေဒါသဂၢိ ပန ဗ်ာပေႏၷ၊ နေရ ပါဏာတိပါတိေနာ။
 ''ေမာဟဂၢိ ပန သမၼဴေဠႇ၊ အရိယဓေမၼ အေကာဝိေဒ။
 ဧေတ အဂၢီ အဇာနႏၲာ၊ သကၠာယာဘိရတာ ပဇာ။
 ''ေတ ဝၯယႏၲိ နိရယံ၊ တိရစၧာနၪၥ ေယာနိေယာ။
 အသုရံ ေပတၱိဝိသယံ၊ အမုတၱာ မာရဗႏၶနာ။
 ''ေယ စ ရတၱိႏၵိဝါ ယုတၱာ၊ သမၼာသမၺဳဒၶသာသေန။
 ေတ နိဗၺာေပႏၲိ ရာဂဂၢႎ၊ နိစၥံ အသုဘသညိေနာ။
 ''ေဒါသဂၢႎ ပန ေမတၱာယ၊ နိဗၺာေပႏၲိ န႐ုတၱမာ။
 ေမာဟဂၢႎ ပန ပညာယ၊ ယာယံ နိေဗၺဓဂါမိနီ။
 ''ေတ နိဗၺာေပတြာ နိပကာ၊ ရတၱိႏၵိဝမတႏၵိတာ။
 အေသသံ ပရိနိဗၺႏၲိ၊ အေသသံ ဒုကၡမစၥဂုံ။
 ''အရိယဒၵသာ ေဝဒဂုေနာ၊ သမၼဒညာယ ပ႑ိတာ။
 ဇာတိကၡယမဘိညာယ၊ နာဂစၧႏၲိ ပုနဗ႓ဝ''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ စတုတၳံ။
၅။ ဥပပရိကၡသုတၱံ
 ၉၄။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၈) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တထာ တထာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ဥပပရိေကၡယ် ယထာ ယထာႆ [မူကြဲ-ယထာ ယထာ (ဗဟူသု)] ဥပပရိကၡေတာ ဗဟိဒၶါ စႆ ဝိညာဏံ အဝိကၡိတၱံ အဝိသဋံ အဇၩတၱံ အသဏိၭတံ အႏုပါဒါယ န ပရိတေႆယ်။ ဗဟိဒၶါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဝိညာေဏ အဝိကၡိေတၱ အဝိသေဋ သတိ အဇၩတၱံ အသဏိၭေတ အႏုပါဒါယ အပရိတႆေတာ အာယတႎ ဇာတိဇရာမရဏဒုကၡသမုဒယသမ႓ေဝါ န ေဟာတီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''သတၱသဂၤပၸဟီနႆ၊ ေနတၱိစၧိႏၷႆ ဘိကၡဳေနာ။
 ဝိကၡီေဏာ ဇာတိသံသာေရာ၊ နတၳိ တႆ ပုနဗ႓ေဝါ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပၪၥမံ။
၆။ ကာမူပပတၱိသုတၱံ
 ၉၅။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''တိေႆာ ဣမာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ကာမူပပတၱိေယာ [မူကြဲ-ကာမုပၸတၱိေယာ (သီ)] ကတမာ တိေႆာ? ပစၥဳပ႒ိတကာမာ၊ နိမၼာနရတိေနာ၊ ပရနိမၼိတဝသဝတၱိေနာ -- ဣမာ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တိေႆာ ကာမူပပတၱိေယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ပစၥဳပ႒ိတကာမာ စ၊ ေယ ေဒဝါ ဝသဝတၱိေနာ။
 နိမၼာနရတိေနာ ေဒဝါ၊ ေယ စေည ကာမေဘာဂိေနာ။
 ဣတၳဘာဝညထာဘာဝံ၊ သံသာရံ နာတိဝတၱေရ။
 ''ဧတမာဒီနဝံ ဉတြာ၊ ကာမေဘာေဂသု ပ႑ိေတာ။
 သေဗၺ ပရိစၥေဇ ကာေမ၊ ေယ ဒိဗၺာ ေယ စ မာႏုသာ။
 ''ပိယ႐ူပသာတဂဓိတံ၊ ေဆတြာ ေသာတံ ဒုရစၥယံ။
 အေသသံ ပရိနိဗၺႏၲိ၊ အေသသံ ဒုကၡမစၥဂုံ။
 ''အရိယဒၵသာ ေဝဒဂုေနာ၊ သမၼဒညာယ ပ႑ိတာ။
 ဇာတိကၡယမဘိညာယ၊ နာဂစၧႏၲိ ပုနဗ႓ဝ''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဆ႒ံ။
၇။ ကာမေယာဂသုတၱံ
 ၉၆။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၉) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ကာမေယာဂယုေတၱာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘဝေယာဂယုေတၱာ အာဂါမီ ေဟာတိ အာဂႏၲာ [မူကြဲ-အာဂႏ႖ာ (သ်ာ၊ က၊)] ဣတၳတၱံ။ ကာမေယာဂဝိသံယုေတၱာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘဝေယာဂယုေတၱာ အနာဂါမီ ေဟာတိ အနာဂႏၲာ ဣတၳတၱံ။ ကာမေယာဂဝိသံယုေတၱာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘဝေယာဂဝိသံယုေတၱာ အရဟာ ေဟာတိ၊ ခီဏာသေဝါ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ကာမေယာေဂန သံယုတၱာ၊ ဘဝေယာေဂန စူဘယံ။
 သတၱာ ဂစၧႏၲိ သံသာရံ၊ ဇာတိမရဏဂါမိေနာ။
 ''ေယ စ ကာေမ ပဟႏ႖ာန၊ အပၸတၱာ အာသဝကၡယံ။
 ဘဝေယာေဂန သံယုတၱာ၊ အနာဂါမီတိ ဝုစၥေရ။
 ''ေယ စ ေခါ ဆိႏၷသံသယာ၊ ခီဏမာနပုနဗ႓ဝါ။
 ေတ ေဝ ပါရဂၤတာ ေလာေက၊ ေယ ပတၱာ အာသဝကၡယ''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ သတၱမံ။
ကလ်ာဏသီလသုတၱံ
 ၉၇။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ကလ်ာဏသီေလာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ကလ်ာဏဓေမၼာ ကလ်ာဏပေညာ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ 'ေကဝလီ ဝုသိတဝါ ဥတၱမပုရိေသာ'တိ ဝုစၥတိ --
 ''ကထၪၥ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ကလ်ာဏသီေလာ ေဟာတိ? ဣဓ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ သီလဝါ ေဟာတိ၊ ပါတိေမာကၡသံဝရသံဝုေတာ ဝိဟရတိ၊ အာစာရေဂါစရသမၸေႏၷာ အဏုမေတၱသု ဝေဇၨသု ဘယဒႆာဝီ၊ သမာဒါယ သိကၡတိ သိကၡာပေဒသု။ ဧဝံ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ကလ်ာဏသီေလာ ေဟာတိ။ ဣတိ ကလ်ာဏသီေလာ။
 ''ကလ်ာဏဓေမၼာ (ဣတိဝုတၱက၊၂၆ဝ) စ ကထံ ေဟာတိ? ဣဓ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ သတၱႏၷံ ေဗာဓိပကၡိယာနံ ဓမၼာနံ ဘာဝနာႏုေယာဂမႏုယုေတၱာ ဝိဟရတိ။ ဧဝံ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ကလ်ာဏဓေမၼာ ေဟာတိ။ ဣတိ ကလ်ာဏသီေလာ၊ ကလ်ာဏဓေမၼာ။
 ''ကလ်ာဏပေညာ စ ကထံ ေဟာတိ? ဣဓ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ ေစေတာဝိမုတၱႎ ပညာဝိမုတၱႎ ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ သယံ အဘိညာ သစၧိကတြာ ဥပသမၸဇၨ ဝိဟရတိ။ ဧဝံ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ကလ်ာဏပေညာ ေဟာတိ။
 ''ဣတိ ကလ်ာဏသီေလာ ကလ်ာဏဓေမၼာ ကလ်ာဏပေညာ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ 'ေကဝလီ ဝုသိတဝါ ဥတၱမပုရိေသာ'တိ ဝုစၥတီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ယႆ ကာေယန ဝါစာယ၊ မနသာ နတၳိ ဒုကၠဋံ။
 တံ ေဝ ကလ်ာဏသီေလာတိ၊ အာဟု ဘိကၡဳံ ဟိရီမနံ [မူကြဲ-ဟိရီမတံ (သ်ာ၊ က)]
 ''ယႆ ဓမၼာ သုဘာဝိတာ၊ သတၱ [မူကြဲ-ပတၱ (သဗၺတၳ)] သေမၺာဓိဂါမိေနာ။
 တံ ေဝ ကလ်ာဏဓေမၼာတိ၊ အာဟု ဘိကၡဳံ အႏုႆဒံ။
 ''ေယာ ဒုကၡႆ ပဇာနာတိ၊ ဣေဓဝ ခယမတၱေနာ။
 တံ ေဝ ကလ်ာဏပေညာတိ၊ အာဟု ဘိကၡဳံ အနာသဝံ။
 ''ေတဟိ ဓေမၼဟိ သမၸႏၷံ၊ အနီဃံ ဆိႏၷသံသယံ။
 အသိတံ သဗၺေလာကႆ၊ အာဟု သဗၺပဟာယိန''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ အ႒မံ။
၉။ ဒါနသုတၱံ
 ၉၈။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ေဒြမာနိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဒါနာနိ -- အာမိသဒါနၪၥ ဓမၼဒါနၪၥ။ ဧတဒဂၢံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣေမသံ ဒြိႏၷံ ဒါနာနံ ယဒိဒံ -- ဓမၼဒါနံ။
 ''ေဒြေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ သံဝိဘာဂါ -- အာမိသသံဝိဘာေဂါ စ ဓမၼသံဝိဘာေဂါ စ။ ဧတဒဂၢံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣေမသံ ဒြိႏၷံ သံဝိဘာဂါနံ ယဒိဒံ -- ဓမၼသံဝိဘာေဂါ။
 ''ေဒြေမ (ဣတိဝုတၱက၊၂၆၁၊ ဘိကၡေဝ၊ အႏုဂၢဟာ -- အာမိသာႏုဂၢေဟာ စ ဓမၼာႏုဂၢေဟာ စ။ ဧတဒဂၢံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣေမသံ ဒြိႏၷံ အႏုဂၢဟာနံ ယဒိဒံ -- ဓမၼာႏုဂၢေဟာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ယမာဟု ဒါနံ ပရမံ အႏုတၱရံ၊ ယံ သံဝိဘာဂံ ဘဂဝါ အဝဏၰယိ [မူကြဲ-အဝဏၰယီ (သီ)]
 အဂၢမွိ ေခတၱမွိ ပသႏၷစိေတၱာ၊ ဝိညဴ ပဇာနံ ေကာ န ယေဇထ ကာေလ။
 ''ေယ ေစဝ ဘာသႏၲိ သုဏႏၲိ စူဘယံ၊ ပသႏၷစိတၱာ သုဂတႆ သာသေန။
 ေတသံ ေသာ အေတၳာ ပရေမာ ဝိသုဇၩတိ၊ ေယ အပၸမတၱာ သုဂတႆ သာသေန''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ နဝမံ။
၁ဝ။ ေတဝိဇၨသုတၱံ
 ၉၉။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဓေမၼနာဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေတဝိဇၨံ ျဗာဟၼဏံ ပညာေပမိ၊ နာညံ လပိတလာပနမေတၱန။
 ''ကထၪၥာဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဓေမၼန ေတဝိဇၨံ ျဗာဟၼဏံ ပညာေပမိ၊ နာညံ လပိတလာပနမေတၱန? ဣဓ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ အေနကဝိဟိတံ ပုေဗၺနိဝါသံ အႏုႆရတိ၊ ေသယ်ထိဒံ -- ဧကမၸိ ဇာတႎ ေဒြပိ ဇာတိေယာ တိေႆာပိ ဇာတိေယာ စတေႆာပိ ဇာတိေယာ ပၪၥပိ ဇာတိေယာ ဒသပိ ဇာတိေယာ ဝီသမၸိ ဇာတိေယာ တႎသမၸိ ဇာတိေယာ စတၱာလီသမၸိ ဇာတိေယာ ပညာသမၸိ ဇာတိေယာ ဇာတိသတမၸိ ဇာတိသဟႆမၸိ ဇာတိသတသဟႆမၸိ အေနေကပိ သံဝ႗ကေပၸ အေနေကပိ ဝိဝ႗ကေပၸ အေနေကပိ သံဝ႗ဝိဝ႗ကေပၸ -- 'အမုၾတာသႎ ဧဝံနာေမာ ဧဝံေဂါေတၱာ ဧဝံဝေဏၰာ ဧဝမာဟာေရာ ဧဝံသုခဒုကၡပၸဋိသံေဝဒီ ဧဝမာယုပရိယေႏၲာ။ ေသာ တေတာ စုေတာ အမုၾတ ဥဒပါဒႎ။ တၾတာပါသႎ ဧဝံနာေမာ ဧဝံေဂါေတၱာ ဧဝံဝေဏၰာ ဧဝမာဟာေရာ ဧဝံသုခဒုကၡပၸဋိသံေဝဒီ ဧဝမာယုပရိယေႏၲာ။ ေသာ တေတာ စုေတာ ဣဓူပပေႏၷာ'တိ (ဣတိဝုတၱက၊၂၆၂။ ဣတိ သာကာရံ သဥေဒၵသံ အေနကဝိဟိတံ ပုေဗၺနိဝါသံ အႏုႆရတိ။ အယမႆ ပဌမာ ဝိဇၨာ အဓိဂတာ ေဟာတိ၊ အဝိဇၨာ ဝိဟတာ၊ ဝိဇၨာ ဥပၸႏၷာ၊ တေမာ ဝိဟေတာ၊ အာေလာေကာ ဥပၸေႏၷာ၊ ယထာ တံ အပၸမတၱႆ အာတာပိေနာ ပဟိတတၱႆ ဝိဟရေတာ။
 ''ပုန စပရံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ဒိေဗၺန စကၡဳနာ ဝိသုေဒၶန အတိကၠႏၲမာႏုသေကန သေတၱ ပႆတိ စဝမာေန ဥပပဇၨမာေန ဟီေန ပဏီေတ သုဝေဏၰ ဒုဗၺေဏၰ၊ သုဂေတ ဒုဂၢေတ ယထာကမၼဴပေဂ သေတၱ ပဇာနာတိ -- 'ဣေမ ဝတ ေဘာေႏၲာ သတၱာ ကာယဒုစၥရိေတန သမႏၷာဂတာ ဝစီဒုစၥရိေတန သမႏၷာဂတာ မေနာဒုစၥရိေတန သမႏၷာဂတာ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ မိစၧာဒိ႒ိကာ မိစၧာဒိ႒ိကမၼသမာဒါနာ။ ေတ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂၢတႎ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပႏၷာ။ ဣေမ ဝါ ပန ေဘာေႏၲာ သတၱာ ကာယသုစရိေတန သမႏၷာဂတာ ဝစီသုစရိေတန သမႏၷာဂတာ မေနာသုစရိေတန သမႏၷာဂတာ အရိယာနံ အႏုပဝါဒကာ သမၼာဒိ႒ိကာ သမၼာဒိ႒ိကမၼသမာဒါနာ။ ေတ ကာယႆ ေဘဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတႎ သဂၢံ ေလာကံ ဥပပႏၷာ'တိ။ ဣတိ ဒိေဗၺန စကၡဳနာ ဝိသုေဒၶန အတိကၠႏၲမာႏုသေကန သေတၱ ပႆတိ စဝမာေန ဥပပဇၨမာေန ဟီေန ပဏီေတ သုဝေဏၰ ဒုဗၺေဏၰ၊ သုဂေတ ဒုဂၢေတ ယထာကမၼဴပေဂ သေတၱ ပဇာနာတိ။ အယမႆ ဒုတိယာ ဝိဇၨာ အဓိဂတာ ေဟာတိ၊ အဝိဇၨာ ဝိဟတာ၊ ဝိဇၨာ ဥပၸႏၷာ၊ တေမာ ဝိဟေတာ၊ အာေလာေကာ ဥပၸေႏၷာ၊ ယထာ တံ အပၸမတၱႆ အာတာပိေနာ ပဟိတတၱႆ ဝိဟရေတာ။
 ''ပုန စပရံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ ေစေတာဝိမုတၱႎ ပညာဝိမုတၱႎ ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ သယံ အဘိညာ သစၧိကတြာ ဥပသမၸဇၨ ဝိဟရတိ။ အယမႆ တတိယာ ဝိဇၨာ အဓိဂတာ ေဟာတိ၊ အဝိဇၨာ ဝိဟတာ၊ ဝိဇၨာ ဥပၸႏၷာ၊ တေမာ ဝိဟေတာ၊ အာေလာေကာ ဥပၸေႏၷာ၊ ယထာ တံ အပၸမတၱႆ အာတာပိေနာ ပဟိတတၱႆ ဝိဟရေတာ။ ဧဝံ ေခါ အဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဓေမၼန ေတဝိဇၨံ ျဗာဟၼဏံ ပညာေပမိ၊ နာညံ လပိတလာပနမေတၱနာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ပုေဗၺနိဝါသံ ေယာေဝဒိ [မူကြဲ-ေယာေဝဒိ (သဗၺတၳ)]၊ သဂၢါပါယၪၥ ပႆတိ။
 အေထာ [မူကြဲ-အထ (သ်ာ၊ က၊)] ဇာတိကၡယံ ပေတၱာ၊ အဘိညာေဝါသိေတာ မုနိ။
 ''ဧတာဟိ (ဣတိဝုတၱက၊၂၃) တီဟိ ဝိဇၨာဟိ၊ ေတဝိေဇၨာ ေဟာတိ ျဗာဟၼေဏာ။
 တမဟံ ဝဒါမိ ေတဝိဇၨံ၊ နာညံ လပိတလာပန''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒသမံ။
ပၪၥေမာ ဝေဂၢါ နိ႒ိေတာ။
 တႆုဒၵါနံ --
 ပသာဒ ဇီဝိတ သံဃာဋိ၊ အဂၢိ ဥပပရိကၡယာ။
 ဥပပတၱိ [မူကြဲ-ဥပၸတၱိ (သီ၊)] ကာမ ကလ်ာဏံ၊ ဒါနံ ဓေမၼန ေတ ဒသာတိ။
တိကနိပါေတာ နိ႒ိေတာ။
၄။ စတုကၠနိပါေတာ
၁။ ျဗာဟၼဏဓမၼယာဂသုတၱံ
 ၁ဝဝ။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၄) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''အဟမသၼိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ျဗာဟၼေဏာ ယာစေယာေဂါ သဒါ ပယတပါဏိ [မူကြဲ-ပယတပါဏီ (သီ၊ သ်ာ၊)] အႏၲိမေဒဟဓေရာ အႏုတၱေရာ ဘိသေကၠာ သလႅကေတၱာ။ တႆ ေမ တုေမွ ပုတၱာ ၾသရသာ မုခေတာ ဇာတာ ဓမၼဇာ ဓမၼနိမၼိတာ ဓမၼဒါယာဒါ၊ ေနာ အာမိသဒါယာဒါ။
 ''ေဒြမာနိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဒါနာနိ -- အာမိသဒါနၪၥ ဓမၼဒါနၪၥ။ ဧတဒဂၢံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣေမသံ ဒြိႏၷံ ဒါနာနံ ယဒိဒံ -- ဓမၼဒါနံ။
 ''ေဒြေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ သံဝိဘာဂါ -- အာမိသသံဝိဘာေဂါ စ ဓမၼသံဝိဘာေဂါ စ။ ဧတဒဂၢံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣေမသံ ဒြိႏၷံ သံဝိဘာဂါနံ ယဒိဒံ -- ဓမၼသံဝိဘာေဂါ။
 ''ေဒြေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ အႏုဂၢဟာ -- အာမိသာႏုဂၢေဟာ စ ဓမၼာႏုဂၢေဟာ စ။ ဧတဒဂၢံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣေမသံ ဒြိႏၷံ အႏုဂၢဟာနံ ယဒိဒံ -- ဓမၼာႏုဂၢေဟာ။
 ''ေဒြေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ ယာဂါ -- အာမိသယာေဂါ စ ဓမၼယာေဂါ စ။ ဧတဒဂၢံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဣေမသံ ဒြိႏၷံ ယာဂါနံ ယဒိဒံ -- ဓမၼယာေဂါ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေယာ ဓမၼယာဂံ အယဇီ အမစၧရီ၊ တထာဂေတာ သဗၺဘူတာႏုကမၸီ [မူကြဲ-သဗၺသတၱာႏုကမၸီ (သ်ာ၊) အ႒ကထာယမၸိ]။
 တံ တာဒိသံ ေဒဝမႏုႆေသ႒ံ၊ သတၱာ နမႆႏၲိ ဘဝႆ ပါရဂု''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပဌမံ။
၂။ သုလဘသုတၱံ
 ၁ဝ၁။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''စတၱာရိမာနိ၊ ဘိကၡေဝ၊ အပၸါနိ ေစဝ သုလဘာနိ စ၊ တာနိ စ အနဝဇၨာနိ။ ကတမာနိ စတၱာရိ? ပံသုကူလံ၊ ဘိကၡေဝ၊ စီဝရာနံ အပၸၪၥ သုလဘၪၥ၊ တၪၥ အနဝဇၨံ။ ပိ႑ိယာေလာေပါ (ဣတိဝုတၱက၊၂၆၅၊ ဘိကၡေဝ၊ ေဘာဇနာနံ အပၸၪၥ သုလဘၪၥ၊ တၪၥ အနဝဇၨံ။ ႐ုကၡမူလံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေသနာသနာနံ အပၸၪၥ သုလဘၪၥ၊ တၪၥ အနဝဇၨံ။ ပူတိမုတၱံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေဘသဇၨာနံ အပၸၪၥ သုလဘၪၥ တၪၥ အနဝဇၨံ။ ဣမာနိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ စတၱာရိ အပၸါနိ ေစဝ သုလဘာနိ စ၊ တာနိ စ အနဝဇၨာနိ။ ယေတာ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ အေပၸန စ တုေ႒ာ ေဟာတိ သုလေဘန စ (အနဝေဇၨန စ) [မူကြဲ-(။) နတၳိ သီ၊ ပီ၊ က၊ ေပါတၳေကသု စ အဂၤုတၱေရ စ]၊ ဣမႆာဟံ အညတရံ သာမညဂၤႏၲိ ဝဒါမီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''အနဝေဇၨန တု႒ႆ၊ အေပၸန သုလေဘန စ။
 န ေသနာသနမာရဗ႓၊ စီဝရံ ပါနေဘာဇနံ။
 ဝိဃာေတာ ေဟာတိ စိတၱႆ၊ ဒိသာ နပၸဋိဟညတိ။
 ''ေယ စႆ [မူကြဲ-ေယပႆ (သ်ာ၊)] ဓမၼာ အကၡာတာ၊ သာမညႆာႏုေလာမိကာ။
 အဓိဂၢဟိတာ တု႒ႆ၊ အပၸမတၱႆ ဘိကၡဳေနာ''တိ [မူကြဲ-သိကၡေတာတိ (သီ၊ က)]
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒုတိယံ။
၃။ အာသဝကၡယသုတၱံ
 ၁ဝ၂။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဇာနေတာဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပႆေတာ အာသဝါနံ ခယံ ဝဒါမိ၊ ေနာ အဇာနေတာ ေနာ အပႆေတာ။ ကိၪၥ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဇာနေတာ၊ ကႎ ပႆေတာ အာသဝါနံ ခေယာ ေဟာတိ? ဣဒံ ဒုကၡႏၲိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဇာနေတာ ပႆေတာ အာသဝါနံ ခေယာ ေဟာတိ။ အယံ ဒုကၡသမုဒေယာတိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဇာနေတာ ပႆေတာ အာသဝါနံ ခေယာ ေဟာတိ။ အယံ ဒုကၡနိေရာေဓါတိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဇာနေတာ ပႆေတာ အာသဝါနံ ခေယာ ေဟာတိ။ အယံ ဒုကၡနိေရာဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဇာနေတာ ပႆေတာ အာသဝါနံ ခေယာ ေဟာတိ။ ဧဝံ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဇာနေတာ ဧဝံ ပႆေတာ အာသဝါနံ ခေယာ ေဟာတီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေသခႆ သိကၡမာနႆ၊ ဥဇုမဂၢါႏုသာရိေနာ။
 ခယသၼႎ ပဌမံ ဉာဏံ၊ တေတာ အညာ အနႏၲရာ။
 ''တေတာ (ဣတိဝုတၱက၊၂၆) အညာ ဝိမုတၱႆ၊ ဝိမုတၱိဉာဏမုတၱမံ။
 ဥပၸဇၨတိ ခေယ ဉာဏံ၊ ခီဏာ သံေယာဇနာ ဣတိ။
 ''န ေတြဝိဒံ ကုသီေတန၊ ဗာေလနမဝိဇာနတာ။
 နိဗၺာနံ အဓိဂႏၲဗၺံ၊ သဗၺဂႏၴပၸေမာစန''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ တတိယံ။
၄။ သမဏျဗာဟၼဏသုတၱံ
 ၁ဝ၃။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ေယ ဟိ ေကစိ၊ ဘိကၡေဝ၊ သမဏာ ဝါ ျဗာဟၼဏာ ဝါ 'ဣဒံ ဒုကၡ'ႏၲိ ယထာဘူတံ နပၸဇာနႏၲိ၊ 'အယံ ဒုကၡသမုဒေယာ'တိ ယထာဘူတံ နပၸဇာနႏၲိ၊ 'အယံ ဒုကၡနိေရာေဓါ'တိ ယထာဘူတံ နပၸဇာနႏၲိ၊ 'အယံ ဒုကၡနိေရာဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ'တိ ယထာဘူတံ နပၸဇာနႏၲိ -- န ေမ ေတ၊ ဘိကၡေဝ၊ သမဏာ ဝါ ျဗာဟၼဏာ ဝါ သမေဏသု ဝါ သမဏသမၼတာ ျဗာဟၼေဏသု ဝါ ျဗာဟၼဏသမၼတာ၊ န စ ပေနေတ အာယသၼေႏၲာ သာမညတၳံ ဝါ ျဗဟၼညတၳံ ဝါ ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ သယံ အဘိညာ သစၧိကတြာ ဥပသမၸဇၨ ဝိဟရႏၲိ။
 ''ေယ စ ေခါ ေကစိ၊ ဘိကၡေဝ၊ သမဏာ ဝါ ျဗာဟၼဏာ ဝါ 'ဣဒံ ဒုကၡ'ႏၲိ ယထာဘူတံ ပဇာနႏၲိ၊ 'အယံ ဒုကၡသမုဒေယာ'တိ ယထာဘူတံ ပဇာနႏၲိ၊ 'အယံ ဒုကၡနိေရာေဓါ'တိ ယထာဘူတံ ပဇာနႏၲိ၊ 'အယံ ဒုကၡနိေရာဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ'တိ ယထာဘူတံ ပဇာနႏၲိ -- ေတ ေခါ ေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ သမဏာ ဝါ ျဗာဟၼဏာ ဝါ သမေဏသု ေစဝ သမဏသမၼတာ ျဗာဟၼေဏသု စ ျဗာဟၼဏသမၼတာ၊ ေတ စ ပနာယသၼေႏၲာ သာမညတၳၪၥ ျဗဟၼညတၳၪၥ ဒိေ႒ဝ ဓေမၼ သယံ အဘိညာ သစၧိကတြာ ဥပသမၸဇၨ ဝိဟရႏၲီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ေယ ဒုကၡံ နပၸဇာနႏၲိ၊ အေထာ ဒုကၡႆ သမ႓ဝံ။
 ယတၳ စ သဗၺေသာ ဒုကၡံ၊ အေသသံ ဥပ႐ုဇၩတိ။
 တၪၥ မဂၢံ န ဇာနႏၲိ၊ ဒုကၡဴပသမဂါမိနံ။
 ''ေစေတာဝိမုတၱိဟီနာ ေတ၊ အေထာ ပညာဝိမုတၱိယာ။
 အဘဗၺာ ေတ အႏၲကိရိယာယ၊ ေတ ေဝ ဇာတိဇ႐ူပဂါ။
 ''ေယ (ဣတိဝုတၱက၊၂၇) စ ဒုကၡံ ပဇာနႏၲိ၊ အေထာ ဒုကၡႆ သမ႓ဝံ။
 ယတၳ စ သဗၺေသာ ဒုကၡံ၊ အေသသံ ဥပ႐ုဇၩတိ။
 တၪၥ မဂၢံ ပဇာနႏၲိ၊ ဒုကၡဴပသမဂါမိနံ။
 ''ေစေတာဝိမုတၱိသမၸႏၷာ၊ အေထာ ပညာဝိမုတၱိယာ။
 ဘဗၺာ ေတ အႏၲကိရိယာယ၊ န ေတ ဇာတိဇ႐ူပဂါ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ စတုတၳံ။
၅။ သီလသမၸႏၷသုတၱံ
 ၁ဝ၄။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ေယ ေတ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဴ သီလသမၸႏၷာ သမာဓိသမၸႏၷာ ပညာသမၸႏၷာ ဝိမုတၱိသမၸႏၷာ ဝိမုတၱိဉာဏဒႆနသမၸႏၷာ ၾသဝါဒကာ ဝိညာပကာ သႏၵႆကာ သမာဒပကာ သမုေတၱဇကာ သမၸဟံသကာ အလံသမကၡာတာေရာ သဒၶမၼႆ ဒႆနမၸဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေတသံ ဘိကၡဴနံ ဗဟူပကာရံ ဝဒါမိ၊ သဝနမၸဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေတသံ ဘိကၡဴနံ ဗဟူပကာရံ ဝဒါမိ၊ ဥပသကၤမနမၸဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေတသံ ဘိကၡဴနံ ဗဟူပကာရံ ဝဒါမိ၊ ပယိ႐ုပါသနမၸဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေတသံ ဘိကၡဴနံ ဗဟူပကာရံ ဝဒါမိ၊ အႏုႆရဏမၸဟံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေတသံ ဘိကၡဴနံ ဗဟူပကာရံ ဝဒါမိ၊ အႏုပဗၺဇၨမၸဟံ [မူကြဲ-အႏုႆတိမၸဟံ (သ်ာ)] ဘိကၡေဝ၊ ေတသံ ဘိကၡဴနံ ဗဟူပကာရံ ဝဒါမိ။ တံ ကိႆ ေဟတု? တထာ႐ူေပ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဴ ေသဝေတာ ဘဇေတာ ပယိ႐ုပါသေတာ အပရိပူေရာပိ သီလကၡေႏၶာ ဘာဝနာပါရိပူရႎ ဂစၧတိ၊ အပရိပူေရာပိ သမာဓိကၡေႏၶာ ဘာဝနာပါရိပူရႎ ဂစၧတိ၊ အပရိပူေရာပိ ပညာကၡေႏၶာ ဘာဝနာပါရိပူရႎ ဂစၧတိ၊ အပရိပူေရာပိ ဝိမုတၱိကၡေႏၶာ ဘာဝနာပါရိပူရႎ ဂစၧတိ၊ အပရိပူေရာပိ ဝိမုတၱိဉာဏဒႆနကၡေႏၶာ ဘာဝနာပါရိပူရႎ ဂစၧတိ။ ဧဝ႐ူပါ စ ေတ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဴ သတၳာေရာတိပိ ဝုစၥႏၲိ၊ သတၳဝါဟာတိပိ ဝုစၥႏၲိ၊ ရဏၪၨဟာတိပိ ဝုစၥႏၲိ၊ တေမာႏုဒါတိပိ ဝုစၥႏၲိ၊ အာေလာကကရာတိပိ ဝုစၥႏၲိ၊ ၾသဘာသကရာတိပိ ဝုစၥႏၲိ၊ ပေဇၨာတကရာတိပိ ဝုစၥႏၲိ၊ ဥကၠာဓာရာတိပိ ဝုစၥႏၲိ၊ ပဘကၤရာတိပိ ဝုစၥႏၲိ၊ အရိယာတိပိ ဝုစၥႏၲိ၊ စကၡဳမေႏၲာတိပိ ဝုစၥႏၲီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ပါေမာဇၨကရဏံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၈) ဌာနံ [မူကြဲ-။ ကရဏဌာနံ (သီ၊ သ်ာ)] ဧတံ ေဟာတိ ဝိဇာနတံ။
 ယဒိဒံ ဘာဝိတတၱာနံ၊ အရိယာနံ ဓမၼဇီဝိနံ။
 ''ေတ ေဇာတယႏၲိ သဒၶမၼံ၊ ဘာသယႏၲိ ပဘကၤရာ။
 အာေလာကကရဏာ ဓီရာ၊ စကၡဳမေႏၲာ ရဏၪၨဟာ။
 ''ေယသံ ေဝ သာသနံ သုတြာ၊ သမၼဒညာယ ပ႑ိတာ။
 ဇာတိကၡယမဘိညာယ၊ နာဂစၧႏၲိ ပုနဗ႓ဝ''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ပၪၥမံ။
၆။ တဏွဳပၸါဒသုတၱံ
 ၁ဝ၅။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''စတၱာေရာေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ တဏွဳပၸါဒါ၊ ယတၳ ဘိကၡဳေနာ တဏွာ ဥပၸဇၨမာနာ ဥပၸဇၨတိ။ ကတေမ စတၱာေရာ? စီဝရေဟတု ဝါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳေနာ တဏွာ ဥပၸဇၨမာနာ ဥပၸဇၨတိ၊ ပိ႑ပါတေဟတု ဝါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳေနာ တဏွာ ဥပၸဇၨမာနာ ဥပၸဇၨတိ၊ ေသနာသနေဟတု ဝါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳေနာ တဏွာ ဥပၸဇၨမာနာ ဥပၸဇၨတိ၊ ဣတိဘဝါဘဝေဟတု ဝါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳေနာ တဏွာ ဥပၸဇၨမာနာ ဥပၸဇၨတိ။ ဣေမ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ စတၱာေရာ တဏွဳပၸါဒါ ယတၳ ဘိကၡဳေနာ တဏွာ ဥပၸဇၨမာနာ ဥပၸဇၨတီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''တဏွာဒုတိေယာ ပုရိေသာ၊ ဒီဃမဒၶါန သံသရံ။
 ဣတၳဘာဝညထာဘာဝံ၊ သံသာရံ နာတိဝတၱတိ။
 ''ဧတမာဒီနဝံ ဉတြာ၊ တဏွံ ဒုကၡႆ သမ႓ဝံ။
 ဝီတတေဏွာ အနာဒါေနာ၊ သေတာ ဘိကၡဳ ပရိဗၺေဇ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဆ႒ံ။
၇။ သျဗဟၼကသုတၱံ
 ၁ဝ၆။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''သျဗဟၼကာနိ၊ ဘိကၡေဝ၊ တာနိ ကုလာနိ ေယသံ ပုတၱာနံ မာတာပိတေရာ အဇၩာဂါေရ ပူဇိတာ ေဟာႏၲိ။ သပုဗၺေဒဝတာနိ၊ ဘိကၡေဝ၊ တာနိ ကုလာနိ ေယသံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၉) ပုတၱာနံ မာတာပိတေရာ အဇၩာဂါေရ ပူဇိတာ ေဟာႏၲိ။ သပုဗၺာစရိယကာနိ၊ ဘိကၡေဝ၊ တာနိ ကုလာနိ ေယသံ ပုတၱာနံ မာတာပိတေရာ အဇၩာဂါေရ ပူဇိတာ ေဟာႏၲိ။ သာဟုေနယ်ကာနိ၊ ဘိကၡေဝ၊ တာနိ ကုလာနိ ေယသံ ပုတၱာနံ မာတာပိတေရာ အဇၩာဂါေရ ပူဇိတာ ေဟာႏၲိ။
 '''ျဗဟၼာ'တိ၊ ဘိကၡေဝ၊ မာတာပိတူနံ ဧတံ အဓိဝစနံ။ 'ပုဗၺေဒဝတာ'တိ၊ ဘိကၡေဝ၊ မာတာပိတူနံ ဧတံ အဓိဝစနံ။ 'ပုဗၺာစရိယာ'တိ၊ ဘိကၡေဝ၊ မာတာပိတူနံ ဧတံ အဓိဝစနံ။ 'အာဟုေနယ်ာ'တိ၊ ဘိကၡေဝ၊ မာတာပိတူနံ ဧတံ အဓိဝစနံ။ တံ ကိႆ ေဟတု? ဗဟုကာရာ၊ ဘိကၡေဝ၊ မာတာပိတေရာ ပုတၱာနံ အာပါဒကာ ေပါသကာ ဣမႆ ေလာကႆ ဒေႆတာေရာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ျဗဟၼာတိ မာတာပိတေရာ၊ ပုဗၺာစရိယာတိ ဝုစၥေရ။
 အာဟုေနယ်ာ စ ပုတၱာနံ၊ ပဇာယ အႏုကမၸကာ။
 ''တသၼာ ဟိ ေန နမေႆယ်၊ သကၠေရယ် စ ပ႑ိေတာ။
 အေႏၷန အထ ပါေနန၊ ဝေတၳန သယေနန စ။
 ဥစၧာဒေနန ႏွာပေနန [မူကြဲ-နဟာပေနန (သီ)] ပါဒါနံ ေဓါဝေနန စ။
 ''တာယ နံ ပါရိစရိယာယ၊ မာတာပိတူသု ပ႑ိတာ။
 ဣေဓဝ နံ ပသံသႏၲိ၊ ေပစၥ သေဂၢ ပေမာဒတီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ သတၱမံ။
၈။ ဗဟုကာရသုတၱံ
 ၁ဝ၇။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ဗဟုကာရာ [မူကြဲ-ဗဟူပကာရာ (သီ၊ ပီ)] ဘိကၡေဝ၊ ျဗာဟၼဏဂဟပတိကာ တုမွာကံ ေယ ေဝါ [မူကြဲ-ေယ ေတ (သဗၺတၳ)] ပစၥဳပ႒ိတာ စီဝရပိ႑ပါတေသနာသနဂိလာနပစၥယေဘသဇၨပရိကၡာေရဟိ။ တုေမွပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဗဟုကာရာ ျဗာဟၼဏဂဟပတိကာနံ ယံ [မူကြဲ-ေယ (?)] ေနသံ ဓမၼံ ေဒေသထ အာဒိကလ်ာဏံ မေဇၩကလ်ာဏံ ပရိေယာသာနကလ်ာဏံ သာတၳံ သဗ်ၪၨနံ၊ ေကဝလပရိပုဏၰံ ပရိသုဒၶံ ျဗဟၼစရိယံ ပကာေသထ။ ဧဝမိဒံ၊ ဘိကၡေဝ၊ အညမညံ နိႆာယ ျဗဟၼစရိယံ ဝုႆတိ ၾသဃႆ နိတၳရဏတၳာယ သမၼာ ဒုကၡႆ အႏၲကိရိယာယာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''သာဂါရာ (ဣတိဝုတၱက၊၂၇ဝ) အနဂါရာ စ၊ ဥေဘာ အေညာညနိႆိတာ။
 အာရာဓယႏၲိ သဒၶမၼံ၊ ေယာဂေကၡမံ အႏုတၱရံ။
 ''သာဂါေရသု စ စီဝရံ၊ ပစၥယံ သယနာသနံ။
 အနဂါရာ ပဋိစၧႏၲိ၊ ပရိႆယဝိေနာဒနံ။
 ''သုဂတံ [မူကြဲ-ပုဂၢလံ (သီ၊ က၊)] ပန နိႆာယ၊ ဂဟ႒ာ ဃရေမသိေနာ။
 သဒၵဟာနာ အရဟတံ၊ အရိယပညာယ စ်ာယိေနာ။
 ''ဣဓ ဓမၼံ စရိတြာန၊ မဂၢံ သုဂတိဂါမိနံ။
 နႏၵိေနာ ေဒဝေလာကသၼႎ၊ ေမာဒႏၲိ ကာမကာမိေနာ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ အ႒မံ။
၉။ ကုဟသုတၱံ
 ၁ဝ၈။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ေယ ေကစိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဴ ကုဟာ ထဒၶါ လပါ သိဂႌ ဥႏၷဠာ အသမာဟိတာ၊ န ေမ ေတ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဴ မာမကာ။ အပဂတာ စ ေတ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဴ ဣမသၼာ ဓမၼဝိနယာ၊ န စ ေတ [မူကြဲ-န စ ေတ ဘိကၡေဝ ဘိကၡဴ (သီ၊ ပီ၊ က၊)] ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ ဝုဒၶႎ ဝိ႐ူဠႇႎ ေဝပုလႅံ အာပဇၨႏၲိ။ ေယ စ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဴ နိကၠဳဟာ နိလႅပါ ဓီရာ အတၳဒၶါ သုသမာဟိတာ၊ ေတ ေခါ ေမ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဴ မာမကာ။ အနပဂတာ စ ေတ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဴ ဣမသၼာ ဓမၼဝိနယာ၊ ေတ စ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ [မူကြဲ-ဣမသၼႎ စ ေတ ဓမၼဝိနေယ (သ်ာ)] ေတ ဘိကၡေဝ ဘိကၡဴ ဣမသၼႎ ဓမၼဝိနေယ (က၊)] ဝုဒၶႎ ဝိ႐ူဠႇႎ ေဝပုလႅံ အာပဇၨႏၲီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ကုဟာ ထဒၶါ လပါ သိဂႌ၊ ဥႏၷဠာ အသမာဟိတာ။
 န ေတ ဓေမၼ ဝိ႐ူဟႏၲိ၊ သမၼာသမၺဳဒၶေဒသိေတ။
 ''နိကၠဳဟာ နိလႅပါ ဓီရာ၊ အတၳဒၶါ သုသမာဟိတာ။
 ေတ ေဝ ဓေမၼ ဝိ႐ူဟႏၲိ၊ သမၼာသမၺဳဒၶေဒသိေတ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ နဝမံ။
၁ဝ။ နဒီေသာတသုတၱံ
 ၁ဝ၉။ ဝုတၱေဥႇတံ (ဣတိဝုတၱက၊၂၁) ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ေသယ်ထာပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုရိေသာ နဒိယာ ေသာေတန ၾသဝုေယွယ် ပိယ႐ူပသာတ႐ူေပန။ တေမနံ စကၡဳမာ ပုရိေသာ တီေရ ဌိေတာ ဒိသြာ ဧဝံ ဝေဒယ် -- 'ကိၪၥာပိ ေခါ တြံ၊ အေမ႓ာ ပုရိသ၊ နဒိယာ ေသာေတန ၾသဝုယွသိ ပိယ႐ူပသာတ႐ူေပန၊ အတၳိ ေစတၳ ေဟ႒ာ ရဟေဒါ သဦမိ သာဝေ႗ာ သဂေဟာ သရကၡေသာ ယံ တြံ၊ အေမ႓ာ ပုရိသ၊ ရဟဒံ ပါပုဏိတြာ မရဏံ ဝါ နိဂစၧသိ မရဏမတၱံ ဝါ ဒုကၡ'ႏၲိ။ အထ ေခါ ေသာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပုရိေသာ တႆ ပုရိသႆ သဒၵံ သုတြာ ဟေတၳဟိ စ ပါေဒဟိ စ ပဋိေသာတံ ဝါယေမယ်။
 ''ဥပမာ ေခါ ေမ အယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ ကတာ အတၳႆ ဝိညာပနာယ။ အယံ ေစတၳ [မူကြဲ-အယံ ေစေဝတၳ (သ်ာ၊)] အေတၳာ -- 'နဒိယာ ေသာေတာ'တိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တဏွာေယတံ အဓိဝစနံ။
 '''ပိယ႐ူပံ သာတ႐ူပ'ႏၲိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဆေႏၷတံ အဇၩတၱိကာနံ အာယတနာနံ အဓိဝစနံ။
 '''ေဟ႒ာ ရဟေဒါ'တိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ပၪၥႏၷံ ၾသရမ႓ာဂိယာနံ သံေယာဇနာနံ အဓိဝစနံ။
 '''ဦမိဘယ'ႏၲိ ေခါ [မူကြဲ-သဉီမီတိ ေခါ (ဗဟူသု)]၊ ဘိကၡေဝ၊ ေကာဓုပါယာသေႆတံ အဓိဝစနံ။
 '''အာဝ႗'ႏၲိ ေခါ [မူကြဲ-သာဝေ႗ာတိ ေခါ (ဗဟူသု)]၊ ဘိကၡေဝ၊ ပၪၥေႏၷတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနံ။
 '''ဂဟရကၡေသာ'တိ ေခါ [မူကြဲ-သဂေဟာ သရကၡေသာတိ ေခါ (ဗဟူသု)]၊ ဘိကၡေဝ၊ မာတုဂါမေႆတံ အဓိဝစနံ။
 '''ပဋိေသာေတာ'တိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ေနကၡမၼေႆတံ အဓိဝစနံ။
 '''ဟေတၳဟိ စ ပါေဒဟိ စ ဝါယာေမာ'တိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဝီရိယာရမ႓ေႆတံ အဓိဝစနံ။
 '''စကၡဳမာ ပုရိေသာ တီေရ ဌိေတာတိ ေခါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တထာဂတေႆတံ အဓိဝစနံ အရဟေတာ သမၼာသမၺဳဒၶႆာ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''သဟာပိ (ဣတိဝုတၱက၊၂၂) ဒုေကၡန ဇေဟယ် ကာေမ၊ ေယာဂေကၡမံ အာယတႎ ပတၳယာေနာ။
 သမၼပၸဇာေနာ သုဝိမုတၱစိေတၱာ၊ ဝိမုတၱိယာ ဖႆေယ တတၳ တèၷ။
 သ ေဝဒဂူ ဝူသိတျဗဟၼစရိေယာ၊ ေလာကႏၲဂူ ပါရဂေတာတိ ဝုစၥတီ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒသမံ။
၁၁။ စရသုတၱံ
 ၁၁ဝ။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''စရေတာ ေစပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳေနာ ဥပၸဇၨတိ ကာမဝိတေကၠာ ဝါ ဗ်ာပါဒဝိတေကၠာ ဝါ ဝိဟႎသာဝိတေကၠာ ဝါ။ တေၪၥ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ အဓိဝါေသတိ နပၸဇဟတိ န ဝိေနာေဒတိ န ဗ်ႏၲီကေရာတိ [မူကြဲ-ဗ်ႏၲိကေရာတိ (သီ၊ ပီ)] ဗ်ႏၲံ ကေရာတိ (က၊)] အနဘာဝံ ဂေမတိ။ စရမၸိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ဧဝံဘူေတာ အနာတာပီ အေနာတၱာပီ [မူကြဲ-အေနာတၱပၸီ (သဗၺတၳ) ဒုကနိပါေတ၊ အဂၤုတၱေရ ၁။၄။၁၁) ပႆိတဗၺံ] သတတံ သမိတံ ကုသီေတာ ဟီနဝီရိေယာတိ ဝုစၥတိ။
 ''ဌိတႆ ေစပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳေနာ ဥပၸဇၨတိ ကာမဝိတေကၠာ ဝါ ဗ်ာပါဒဝိတေကၠာ ဝါ ဝိဟႎသာဝိတေကၠာ ဝါ။ တေၪၥ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ အဓိဝါေသတိ နပၸဇဟတိ န ဝိေနာေဒတိ န ဗ်ႏၲီကေရာတိ န အနဘာဝံ ဂေမတိ။ ဌိေတာပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ဧဝံဘူေတာ အနာတာပီ အေနာတၱာပီ သတတံ သမိတံ ကုသီေတာ ဟီနဝီရိေယာတိ ဝုစၥတိ။
 ''နိသိႏၷႆ ေစပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳေနာ ဥပၸဇၨတိ ကာမဝိတေကၠာ ဝါ ဗ်ာပါဒဝိတေကၠာ ဝါ ဝိဟႎသာဝိတေကၠာ ဝါ။ တေၪၥ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ အဓိဝါေသတိ နပၸဇဟတိ န ဝိေနာေဒတိ န ဗ်ႏၲီကေရာတိ န အနဘာဝံ ဂေမတိ။ နိသိေႏၷာပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ဧဝံဘူေတာ အနာတာပီ အေနာတၱာပီ သတတံ သမိတံ ကုသီေတာ ဟီနဝီရိေယာတိ ဝုစၥတိ။
 ''သယာနႆ ေစပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳေနာ ဇာဂရႆ ဥပၸဇၨတိ ကာမဝိတေကၠာ ဝါ ဗ်ာပါဒဝိတေကၠာ ဝါ ဝိဟႎသာဝိတေကၠာ ဝါ။ တေၪၥ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ အဓိဝါေသတိ (ဣတိဝုတၱက၊၂၃) နပၸဇဟတိ န ဝိေနာေဒတိ န ဗ်ႏၲီကေရာတိ န အနဘာဝံ ဂေမတိ။ သယာေနာပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ဇာဂေရာ ဧဝံဘူေတာ အနာတာပီ အေနာတၱာပီ သတတံ သမိတံ ကုသီေတာ ဟီနဝီရိေယာတိ ဝုစၥတိ။
 ''စရေတာ ေစပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳေနာ ဥပၸဇၨတိ ကာမဝိတေကၠာ ဝါ ဗ်ာပါဒဝိတေကၠာ ဝါ ဝိဟႎသာဝိတေကၠာ ဝါ။ တေၪၥ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ နာဓိဝါေသတိ ပဇဟတိ ဝိေနာေဒတိ ဗ်ႏၲီကေရာတိ အနဘာဝံ ဂေမတိ။ စရမၸိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ဧဝံဘူေတာ အာတာပီ ၾသတၱာပီ [မူကြဲ-ၾသတၱပၸီ (သဗၺတၳ)] သတတံ သမိတံ အာရဒၶဝီရိေယာ ပဟိတေတၱာတိ ဝုစၥတိ။
 ''ဌိတႆ ေစပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳေနာ ဥပၸဇၨတိ ကာမဝိတေကၠာ ဝါ ဗ်ာပါဒဝိတေကၠာ ဝါ ဝိဟႎသာဝိတေကၠာ ဝါ။ တေၪၥ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ နာဓိဝါေသတိ ပဇဟတိ ဝိေနာေဒတိ ဗ်ႏၲီကေရာတိ အနဘာဝံ ဂေမတိ။ ဌိေတာပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ဧဝံဘူေတာ အာတာပီ ၾသတၱာပီ သတတံ သမိတံ အာရဒၶဝီရိေယာ ပဟိတေတၱာတိ ဝုစၥတိ။
 ''နိသိႏၷႆ ေစပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳေနာ ဥပၸဇၨတိ ကာမဝိတေကၠာ ဝါ ဗ်ာပါဒဝိတေကၠာ ဝါ ဝိဟႎသာဝိတေကၠာ ဝါ။ တေၪၥ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ နာဓိဝါေသတိ ပဇဟတိ ဝိေနာေဒတိ ဗ်ႏၲီကေရာတိ အနဘာဝံ ဂေမတိ။ နိသိေႏၷာပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ဧဝံဘူေတာ အာတာပီ ၾသတၱာပီ သတတံ သမိတံ အာရဒၶဝီရိေယာ ပဟိတေတၱာတိ ဝုစၥတိ။
 ''သယာနႆ ေစပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳေနာ ဇာဂရႆ ဥပၸဇၨတိ ကာမဝိတေကၠာ ဝါ ဗ်ာပါဒဝိတေကၠာ ဝါ ဝိဟႎသာဝိတေကၠာ ဝါ။ တေၪၥ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ နာဓိဝါေသတိ ပဇဟတိ ဝိေနာေဒတိ ဗ်ႏၲီကေရာတိ အနဘာဝံ ဂေမတိ။ သယာေနာပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ဇာဂေရာ ဧဝံဘူေတာ အာတာပီ ၾသတၱာပီ သတတံ သမိတံ အာရဒၶဝီရိေယာ ပဟိတေတၱာတိ ဝုစၥတီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''စရံ ဝါ ယဒိ ဝါ တိ႒ံ၊ နိသိေႏၷာ ဥဒ ဝါ သယံ။
 ေယာ ဝိတကၠံ ဝိတေကၠတိ၊ ပါပကံ ေဂဟနိႆိတံ။
 ''ကုမၼဂၢံ ပဋိပေႏၷာ [မူကြဲ-ကုမၼဂၢပၸဋိပေႏၷာ (အ၊ နိ၊ ၄။၁၁)] ေသာ၊ ေမာဟေနေယ်သု မုစၧိေတာ။
 အဘေဗၺာ တာဒိေသာ ဘိကၡဳ၊ ဖု႒ဳံ သေမၺာဓိမုတၱမံ။
 ''ေယာ (ဣတိဝုတၱက၊၂၄) စ စရံ ဝါ တိ႒ံ ဝါ [မူကြဲ-ေယာ စရံ ဝါ ယဒိ ဝါ တိ႒ံ (သ်ာ)] ေယာ စရံ ဝါထ တိ႒ံ ဝါ (သီ၊ က)] နိသိေႏၷာ ဥဒ ဝါ သယံ။
 ဝိတကၠံ သမယိတြာန၊ ဝိတကၠဴပသေမ ရေတာ။
 ဘေဗၺာ ေသာ တာဒိေသာ ဘိကၡဳ၊ ဖု႒ဳံ သေမၺာဓိမုတၱမ''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဧကာဒသမံ။
၁၂။ သမၸႏၷသီလသုတၱံ
 ၁၁၁။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''သမၸႏၷသီလာ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဝိဟရထ [မူကြဲ-ေဟာထ (သ်ာ၊)] သမၸႏၷပါတိေမာကၡာ၊ ပါတိေမာကၡသံဝရသံဝုတာ ဝိဟရထ အာစာရေဂါစရသမၸႏၷာ အဏုမေတၱသု ဝေဇၨသု ဘယဒႆာဝိေနာ၊ သမာဒါယ သိကၡထ သိကၡာပေဒသု။
 ''သမၸႏၷသီလာနံ ေဝါ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဝိဟရတံ [မူကြဲ-ဘဝတံ (သ်ာ၊)] သမၸႏၷပါတိေမာကၡာနံ ပါတိေမာကၡသံဝရသံဝုတာနံ ဝိဟရတံ အာစာရေဂါစရသမၸႏၷာနံ အဏုမေတၱသု ဝေဇၨသု ဘယဒႆာဝီနံ သမာဒါယ သိကၡတံ သိကၡာပေဒသု ကိမႆ ဥတၱရိ ကရဏီယံ [မူကြဲ-ကိမႆ ဘိကၡေဝ ဥတၱရိ ကရဏီယံ (သဗၺတၳ)]?
 ''စရေတာ ေစပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳေနာ [မူကြဲ-အဘိဇၩာ ဗ်ာပါေဒါ ဝိဂေတာ (အ၊ နိ၊ ၄။၁၂) အ႒ကထာယ သေမတိ] ဘိဇၩာ ဝိဂတာ [မူကြဲ-အဘိဇၩာ ဗ်ာပါေဒါ ဝိဂေတာ (အ၊ နိ၊ ၄။၁၂) အဋကထာယ သေမတိ] ေဟာတိ၊ ဗ်ာပါေဒါ ဝိဂေတာ ေဟာတိ [မူကြဲ-ထိနမိဒၶံ ဥဒၶစၥကုကၠဳစၥံ ဝိစိကိစၧာ (အ၊ နိ၊ ၄။၁၂)]၊ ထိနမိဒၶံ ဝိဂတံ ေဟာတိ၊ ဥဒၶစၥကုကၠဳစၥံ ဝိဂတံ ေဟာတိ၊ ဝိစိကိစၧာ [မူကြဲ-ထိနမိဒၶံ ဥဒၶစၥကုကၠဳစၥံ ဝိစိကိစၥာ (အ၊ နိ၊ ၄။၁၂)] ပဟီနာ ေဟာတိ၊ အာရဒၶံ ေဟာတိ ဝီရိယံ အသလႅီနံ၊ ဥပ႒ိတာ သတိ အသမၼဳ႒ာ [မူကြဲ-အပၸမု႒ာ (သ်ာ)] ပႆေဒၶါ ကာေယာ အသာရေဒၶါ၊ သမာဟိတံ စိတၱံ ဧကဂၢံ။ စရမၸိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ဧဝံဘူေတာ အာတာပီ ၾသတၱာပီ သတတံ သမိတံ အာရဒၶဝီရိေယာ ပဟိတေတၱာတိ ဝုစၥတိ။
 ''ဌိတႆ ေစပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳေနာ အဘိဇၩာ ဝိဂတာ ေဟာတိ ဗ်ာပါေဒါ။ ပ ။ ထိနမိဒၶံ။ ဥဒၶစၥကုကၠဳစၥံ။ ဝိစိကိစၧာ ပဟီနာ ေဟာတိ၊ အာရဒၶံ ေဟာတိ (ဣတိဝုတၱက၊၂၅) ဝီရိယံ အသလႅီနံ၊ ဥပ႒ိတာ သတိ အသမၼဳ႒ာ၊ ပႆေဒၶါ ကာေယာ အသာရေဒၶါ၊ သမာဟိတံ စိတၱံ ဧကဂၢံ။ ဌိေတာပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ဧဝံဘူေတာ အာတာပီ ၾသတၱာပီ သတတံ သမိတံ အာရဒၶဝီရိေယာ ပဟိတေတၱာတိ ဝုစၥတိ။
 ''နိသိႏၷႆ ေစပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳေနာ အဘိဇၩာ ဝိဂတာ ေဟာတိ၊ ဗ်ာပါေဒါ။ ပ ။ ထိနမိဒၶံ။ ဥဒၶစၥကုကၠဳစၥံ။ ဝိစိကိစၧာ ပဟီနာ ေဟာတိ၊ အာရဒၶံ ေဟာတိ ဝီရိယံ အသလႅီနံ၊ ဥပ႒ိတာ သတိ အသမၼဳ႒ာ၊ ပႆေဒၶါ ကာေယာ အသာရေဒၶါ၊ သမာဟိတံ စိတၱံ ဧကဂၢံ။ နိသိေႏၷာပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ဧဝံဘူေတာ အာတာပီ ၾသတၱာပီ သတတံ သမိတံ အာရဒၶဝီရိေယာ ပဟိတေတၱာတိ ဝုစၥတိ။
 ''သယာနႆ ေစပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳေနာ ဇာဂရႆ အဘိဇၩာ ဝိဂတာ ေဟာတိ ဗ်ာပါေဒါ။ ပ ။ ထိနမိဒၶံ။ ဥဒၶစၥကုကၠဳစၥံ။ ဝိစိကိစၧာ ပဟီနာ ေဟာတိ၊ အာရဒၶံ ေဟာတိ ဝီရိယံ အသလႅီနံ၊ ဥပ႒ိတာ သတိ အသမၼဳ႒ာ၊ ပႆေဒၶါ ကာေယာ အသာရေဒၶါ၊ သမာဟိတံ စိတၱံ ဧကဂၢံ။ သယာေနာပိ၊ ဘိကၡေဝ၊ ဘိကၡဳ ဇာဂေရာ ဧဝံဘူေတာ အာတာပီ ၾသတၱာပီ သတတံ သမိတံ အာရဒၶဝီရိေယာ ပဟိတေတၱာတိ ဝုစၥတီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''ယတံ စေရ ယတံ တိေ႒၊ ယတံ အေစၧ ယတံ သေယ။
 ယတံ သမိၪၨေယ [မူကြဲ-သမိၪၨေယ (သီ၊ သ်ာ၊)] ဘိကၡဳ၊ ယတေမနံ ပသာရေယ။
 ''ဥဒၶံ တိရိယံ အပါစီနံ၊ ယာဝတာ ဇဂေတာ ဂတိ။
 သမေဝကၡိတာ စ ဓမၼာနံ၊ ခႏၶာနံ ဥဒယဗၺယံ။
 ''ဧဝံ ဝိဟာရိမာတာပႎ၊ သႏၲဝုတၱိမႏုဒၶတံ။
 ေစေတာသမထသာမီစႎ၊ သိကၡမာနံ သဒါ သတံ။
 သတတံ ပဟိတေတၱာတိ၊ အာဟု ဘိကၡဳံ တထာဝိဓ''ႏၲိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ဒြါဒသမံ။
၁၃။ ေလာကသုတၱံ
 ၁၁၂။ ဝုတၱေဥႇတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတၱမရဟတာတိ ေမ သုတံ --
 ''ေလာေကာ၊ ဘိကၡေဝ၊ တထာဂေတန အဘိသမၺဳေဒၶါး ေလာကသၼာ တထာဂေတာ ဝိသံယုေတၱာ။ ေလာကသမုဒေယာ၊ ဘိကၡေဝ၊ တထာဂေတန အဘိသမၺဳေဒၶါ (ဣတိဝုတၱက၊၂၇၆း ေလာကသမုဒေယာ တထာဂတႆ ပဟီေနာ။ ေလာကနိေရာေဓါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တထာဂေတန အဘိသမၺဳေဒၶါး ေလာကနိေရာေဓါ တထာဂတႆ သစၧိကေတာ။ ေလာကနိေရာဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ၊ ဘိကၡေဝ၊ တထာဂေတန အဘိသမၺဳဒၶါး ေလာကနိေရာဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ တထာဂတႆ ဘာဝိတာ။
 ''ယံ၊ ဘိကၡေဝ၊ သေဒဝကႆ ေလာကႆ သမာရကႆ သျဗဟၼကႆ သႆမဏျဗာဟၼဏိယာ ပဇာယ သေဒဝမႏုႆာယ ဒိ႒ံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတၱံ ပရိေယသိတံ အႏုဝိစရိတံ မနသာ ယသၼာ တံ တထာဂေတန အဘိသမၺဳဒၶံ၊ တသၼာ တထာဂေတာတိ ဝုစၥတိ။
 ''ယၪၥ၊ ဘိကၡေဝ၊ ရတၱႎ တထာဂေတာ အႏုတၱရံ သမၼာသေမၺာဓႎ အဘိသမၺဳဇၩတိ၊ ယၪၥ ရတၱႎ အႏုပါဒိေသသာယ နိဗၺာနဓာတုယာ ပရိနိဗၺာယတိ၊ ယံ ဧတသၼႎ အႏၲေရ ဘာသတိ လပတိ နိဒၵိသတိ၊ သဗၺံ တံ တေထဝ ေဟာတိ ေနာ အညထာ၊ တသၼာ တထာဂေတာတိ ဝုစၥတိ။
 ''ယထာဝါဒီ၊ ဘိကၡေဝ၊ တထာဂေတာ တထာကာရီ၊ ယထာကာရီ တထာဝါဒီ၊ ဣတိ ယထာဝါဒီ တထာကာရီ ယထာကာရီ တထာဝါဒီ၊ တသၼာ တထာဂေတာတိ ဝုစၥတိ။
 ''သေဒဝေက၊ ဘိကၡေဝ၊ ေလာေက သမာရေက သျဗဟၼေက သႆမဏျဗာဟၼဏိယာ ပဇာယ သေဒဝမႏုႆာယ တထာဂေတာ အဘိဘူ အနဘိဘူေတာ အညဒတၳဳဒေသာ ဝသဝတၱီ၊ တသၼာ တထာဂေတာတိ ဝုစၥတီ''တိ။ ဧတမတၳံ ဘဂဝါ အေဝါစ။ တေတၳတံ ဣတိ ဝုစၥတိ --
 ''သဗၺေလာကံ [မူကြဲ-သဗၺံ ေလာကံ (အ၊ နိ၊ ၄။၂၃)] အဘိညာယ၊ သဗၺေလာေက ယထာတထံ။
 သဗၺေလာကဝိသံယုေတၱာ၊ သဗၺေလာေက အႏူပေယာ [မူကြဲ-အႏုသေယာ (သီ)] အႏုပေယာ (သ်ာ)]
 ''သ ေဝ [မူကြဲ-သေဗၺ (သဗၺတၳ) အ၊ နိ၊ ၄။၂၃) ပႆိတဗၺံ] သဗၺာဘိဘူ ဓီေရာ၊ သဗၺဂႏၴပၸေမာစေနာ။
 ဖု႒ာႆ ပရမာ သႏၲိ၊ နိဗၺာနံ အကုေတာဘယံ။
 ''ဧသ ခီဏာသေဝါ ဗုေဒၶါ၊ အနီေဃာ ဆိႏၷသံသေယာ။
 သဗၺကမၼကၡယံ ပေတၱာ၊ ဝိမုေတၱာ ဥပဓိသခၤေယ။
 ''ဧသ (ဣတိဝုတၱက၊၂၇) ေသာ ဘဂဝါ ဗုေဒၶါ၊ ဧသ သီေဟာ အႏုတၱေရာ။
 သေဒဝကႆ ေလာကႆ၊ ျဗဟၼစကၠံ ပဝတၱယိ။
 ''ဣတိ ေဒဝါ မႏုႆာ စ၊ ေယ ဗုဒၶံ သရဏံ ဂတာ။
 သဂၤမၼ တံ နမႆႏၲိ၊ မဟႏၲံ ဝီတသာရဒံ။
 ''ဒေႏၲာ ဒမယတံ ေသေ႒ာ၊ သေႏၲာ သမယတံ ဣသိ။
 မုေတၱာ ေမာစယတံ အေဂၢါ၊ တိေဏၰာ တာရယတံ ဝေရာ။
 ''ဣတိ ေဟတံ နမႆႏၲိ၊ မဟႏၲံ ဝီတသာရဒံ။
 သေဒဝကသၼႎ ေလာကသၼႎ၊ နတၳိ ေတ ပဋိပုဂၢေလာ''တိ။
 အယမၸိ အေတၳာ ဝုေတၱာ ဘဂဝတာ၊ ဣတိ ေမ သုတႏၲိ။ ေတရသမံ။
စတုကၠနိပါေတာ နိ႒ိေတာ။
 တႆုဒၵါနံ --
 ျဗာဟၼဏသုလဘာ [မူကြဲ-ျဗာဟၼဏစတၱာရိ (သဗၺတၳ)] ဇာနံ၊ သမဏသီလာ တဏွာ ျဗဟၼာ။
 ဗဟုကာရာ ကုဟပုရိသာ [မူကြဲ-ကုဟနာ (သ်ာ)] စရ သမၸႏၷ ေလာေကန ေတရသာတိ။
 သုတၱသဂၤေဟာ --
 သတၱဝိေသကနိပါတံ၊ ဒုကၠံ ဗာဝီသသုတၱသဂၤဟိတံ။
 သမပညာသမထတိကံ၊ ေတရသ စတုကၠၪၥ ဣတိ ယမိဒံ။
 ဒြိဒသုတၱရသုတၱသေတ၊ သဂၤါယိတြာ သမာဒဟႎသု ပုရာ။
 အရဟေႏၲာ စိရ႒ိတိယာ၊ တမာဟု နာေမန ဣတိဝုတၱႏၲိ။
ဣတိဝုတၱကပါဠိ နိ႒ိတာ။





<< Home

This page is powered by Blogger. Isn't yours?

Subscribe to Posts [Atom]